Του Βασίλη Χαλαστάρα
Η αγανάκτηση του κόσμου μεγαλώνει καθημερινά. Και δεν είναι χωρίς λόγο. Κάθε τόσο έρχεται στο φως μια καινούργια υπόθεση, ένα οικονομικό σκάνδαλο, μια απάτη, μια κακοδιαχείριση, χρήματα που χάθηκαν και άνθρωποι που φέρονται να εκμεταλλεύτηκαν τις αδυναμίες του κρατικού μηχανισμού. Και κάθε φορά η ίδια εικόνα. Βγαίνουν οι ειδήσεις, ξεκινούν οι συζητήσεις, ακούγονται δηλώσεις, ανακοινώνονται έρευνες και όλοι περιμένουν να δουν τι θα γίνει. Περνούν οι μέρες, περνούν οι μήνες και πολλές φορές περνούν τα χρόνια. Και ο απλός πολίτης μένει με την ίδια απορία. πώς είναι δυνατόν να συμβαίνουν όλα αυτά χωρίς να τα έχει αντιληφθεί κανείς νωρίτερα; Πού βρίσκονται οι ελεγκτικοί μηχανισμοί; Πού είναι οι υπηρεσίες που έχουν την ευθύνη να ελέγχουν τη διαχείριση του δημόσιου χρήματος; Πού είναι οι θεσμοί που υπάρχουν ακριβώς για να προστατεύουν το κράτος και τους πολίτες του;Δεν μπορεί η δουλειά του κράτους να αρχίζει μόνο όταν αποκαλυφθεί ένα σκάνδαλο. Δεν μπορεί να περιμένουμε μια καταγγελία, μια δημοσιογραφική έρευνα ή μια μεγάλη οικονομική ζημιά για να κινητοποιηθούν οι αρμόδιες υπηρεσίες. Ο έλεγχος πρέπει να γίνεται πριν από τη ζημιά και όχι μόνο μετά από αυτήν.Γιατί εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση που εξοργίζει τον κόσμο. Ο εργαζόμενος πρέπει να είναι συνεπής κάθε μήνα. Ο συνταξιούχος μετράει τα χρήματά του για να βγάλει τον μήνα. Ο μικρός επαγγελματίας αγωνίζεται να κρατήσει ανοιχτό το μαγαζί του, πληρώνει φόρους, ασφαλιστικές εισφορές, ενοίκια και λογαριασμούς. Αν καθυστερήσει μια υποχρέωση, το κράτος ξέρει πολύ καλά να τον εντοπίσει. Τα πρόστιμα έρχονται γρήγορα, οι προσαυξήσεις υπολογίζονται αμέσως και κανείς δεν του χαρίζεται. Και πολύ σωστά πρέπει να υπάρχουν κανόνες και να τηρούνται από όλους. Αλλά το ερώτημα είναι απλό,γιατί αυτή η αποτελεσματικότητα δεν φαίνεται πάντα και στις μεγάλες οικονομικές υποθέσεις; Γιατί όταν πρόκειται για εκατομμύρια ευρώ, για δημόσιες συμβάσεις, για επιδοτήσεις και για τη διαχείριση χρημάτων του ελληνικού λαού, συχνά χρειάζεται τόσος χρόνος για να βρεθούν οι απαντήσεις;
Ο πολίτης δεν ζητά να καταδικαστεί κανείς χωρίς αποδείξεις. Δεν ζητά να παραβιαστεί ο νόμος για να ικανοποιηθεί η κοινωνική οργή. Ζητά κάτι πολύ πιο απλό και αυτονόητο, να λειτουργούν οι νόμοι για όλους, να γίνονται οι έλεγχοι στην ώρα τους και όποιος αποδεικνύεται ότι παρανόμησε να αναλαμβάνει τις ευθύνες του. Δεν γίνεται να έχουμε ένα κράτος που πολλές φορές εμφανίζεται πανίσχυρο απέναντι στον αδύναμο και αδύναμο όταν πρέπει να ελέγξει μεγάλες υποθέσεις. Αυτό που λείπει δεν είναι άλλες ανακοινώσεις. Είναι η πρόληψη, η οργάνωση, η σοβαρή εποπτεία και η πραγματική ανεξαρτησία των ελεγκτικών μηχανισμών. Χρειαζόμαστε υπηρεσίες που να συνεργάζονται, να αξιοποιούν την τεχνολογία, να διασταυρώνουν στοιχεία και να εντοπίζουν έγκαιρα κάθε ύποπτη δραστηριότητα. Χρειαζόμαστε θεσμούς που δεν θα φοβούνται να κάνουν τη δουλειά τους, όποιος κι αν βρίσκεται απέναντί τους. Και πάνω απ’ όλα, χρειαζόμαστε λογοδοσία. Γιατί δεν αρκεί να ακούμε ότι μια υπόθεση βρίσκεται υπό διερεύνηση. Η κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει αν η έρευνα προχωρά, αν υπάρχουν αποτελέσματα και αν οι υπεύθυνοι οδηγούνται ενώπιον της Δικαιοσύνης. Με σεβασμό στο τεκμήριο αθωότητας, αλλά και με σεβασμό στο δικαίωμα των πολιτών να γνωρίζουν την αλήθεια. Ας μην ξεχνάμε κάτι πολύ σημαντικό. Το δημόσιο χρήμα δεν είναι χρήματα κάποιου υπουργείου, κάποιου οργανισμού ή κάποιου αξιωματούχου. Είναι τα χρήματα όλων μας. Είναι οι φόροι που πληρώνει ο εργαζόμενος, οι εισφορές του επαγγελματία, οι θυσίες του συνταξιούχου. Είναι χρήματα που θα μπορούσαν να γίνουν καλύτερα νοσοκομεία, σχολεία, δρόμοι, κοινωνικές παροχές και καλύτερες υπηρεσίες για όλους. Κάθε ευρώ που χάνεται από κακοδιαχείριση ή παρανομία είναι μια απώλεια για την κοινωνία. Και κάποιος στο τέλος καλείται να καλύψει αυτό το κενό. Συνήθως ο ίδιος άνθρωπος που δεν έχει καμία ευθύνη για όσα συνέβησαν.
Δεν είναι λοιπόν παράξενο που ο κόσμος έχει κουραστεί. Έχει κουραστεί να ακούει για σκάνδαλα και να περιμένει απαντήσεις. Έχει κουραστεί να βλέπει υποθέσεις να ξεκινούν με μεγάλες εξαγγελίες και να χάνονται μέσα σε ατελείωτες διαδικασίες. Έχει κουραστεί να αισθάνεται ότι η δική του καθημερινότητα είναι γεμάτη υποχρεώσεις, ενώ η προστασία του δημόσιου συμφέροντος δεν είναι πάντα όσο αποτελεσματική θα έπρεπε.
Και αυτή η αγανάκτηση δεν αφορά μόνο μια κυβέρνηση ή ένα πολιτικό πρόσωπο. Αφορά τη συνολική λειτουργία του κράτους και την αξιοπιστία των θεσμών. Όποιος κι αν κυβερνά, έχει υποχρέωση να εξασφαλίζει ότι το δημόσιο χρήμα ελέγχεται και ότι κανένας δεν βρίσκεται πάνω από τον νόμο. Η εμπιστοσύνη δεν επιστρέφει με ωραία λόγια και επικοινωνιακές κινήσεις. Επιστρέφει όταν ο πολίτης βλέπει αποτελέσματα. Όταν οι έλεγχοι γίνονται έγκαιρα όταν οι ευθύνες αποδίδονται και όταν κανείς δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από τη θέση, την εξουσία ή τις γνωριμίες του.
Ο απλός άνθρωπος δεν ζητά προνόμια. Ζητά να μην υπάρχουν προνόμια για κανέναν. Δεν ζητά να είναι το κράτος αυστηρό μόνο μαζί του. Ζητά να είναι δίκαιο με όλους. Και ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα σήμερα, δεν αρκεί να αποκαλύπτουμε τα σκάνδαλα. Πρέπει να δημιουργήσουμε ένα κράτος που θα έχει τη δυνατότητα να τα προλαμβάνει, πριν φτάσουμε πάλι στο σημείο να μετράμε χαμένα εκατομμύρια και χαμένες ευκαιρίες. Γιατί ένας λαός που πληρώνει τους φόρους του, που εργάζεται, που αγωνίζεται και που κάνει θυσίες, έχει κάθε δικαίωμα να απαιτεί ένα κράτος που σέβεται τον κόπο του.
Ως εδώ, λοιπόν, με τις υποσχέσεις και τις διαπιστώσεις. Η κοινωνία ζητά ελέγχους, διαφάνεια, δικαιοσύνη και λογοδοσία. Και δεν ζητά πολλά. Ζητά τα αυτονόητα.
