Για τα αθλήματα και τα αγωνίσματα ξέρουμε. Όπως και για τα ρεκόρ, για τα μετάλλια και τις επιδόσεις. Σε μία μεγάλη πλέον σειρά Ολυμπιακών Αγώνων, υπάρχουν και θέματα και προεκτάσεις που δύσκολα αναζήτησε κανείς.
Όμως σημάδεψαν την ιστορία της μεγαλύτερης αθλητικής διοργάνωσης του πλανήτη, από την πρώτη ημέρα!
Επιμέλεια-έρευνα: Χρυσόστομος Τρίμμης
Αθήνα 1896
Οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες είναι γεγονός και συμμετείχαν 241 αθλητές από 14 χώρες (Ελλάδα, ΗΠΑ, Γερμανία, Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία, Ουγγαρία, Αυστρία, Δανία, Ελβετία, Αυστραλία, Σουηδία, Βουλγαρία, Χιλή), ενώ ξεχώρισε η κατάκτηση του χρυσού μεταλλίου στον Μαραθώνιο από τον Σπύρο Λούη. Δεν επετράπη η συμμετοχή των γυναικών. Ωστόσο, μία νεαρή Αθηναία, η Σταμάτα ή Μελπομένη Ρεβύθη, έτρεξε μόνη της την επομένη του θριάμβου του Σπύρου Λούη τον μαραθώνιο δρόμο, σε 5 ώρες και 30 λεπτά. Όντας χήρα και φτωχή, μητέρα ενός παιδιού ήθελε να τρέξει ελπίζοντας ότι η δημοσιότητα θα έφερε επαγγελματική αποκατάσταση. Οι τότε «Αθάνατοι» ωστόσο έκριναν ότι η συμμετοχή της ήταν εκτός του πνεύματος των Ολυμπιακών Αγώνων!
Παρίσι 1900
Η απόφαση των διοργανωτών να συνδέσουν τους Αγώνες με την 3η Διεθνή Έκθεση των Παρισίων αποδείχθηκε… καταστροφική! Η οργάνωση έχασε το αθλητικό της περιεχόμενο και οι θεατές αντιμετώπιζαν τους αθλητές σαν μέλη τσίρκου! «Είναι θαύμα που οι Αγώνες επέζησαν μετά από αυτό το φιάσκο» έλεγε αργότερα ο Βαρώνος Ντε Κουμπερτέν.
Εκτός των επισήμων αθλημάτων έγιναν και πολλά άλλα, που δεν αναγνωρίσθηκαν από τη ΔΟΕ, όπως Άλμα εις ύψος και μήκος με άλογα, Σκοποβολή κατά περιστεριού, Κολύμβηση μετ’ εμποδίων, Αγώνες με αερόστατα, Σκοποβολή με κανόνι, Πέταγμα Χαρταετού, Αγώνες Ναυαγοσωστών, Μηχανοκίνητοι Αγώνες με αυτοκίνητα, ταξί, φορτηγά μοτοσυκλέτες και σκάφη, Αγώνες πυρόσβεσης, Μπίλιες, Αγώνες Ψαρέματος και Τένις χωρίς ρακέτες. Η Βρετανίδα τενίστρια Σαρλότ Κούπερ ήταν η πρώτη γυναίκα Ολυμπιονίκης. Τα αθλήματα κρίκετ, πελότα, και κροκέ εμφανίσθηκαν για πρώτη και τελευταία φορά στους Ολυμπιακούς.
Σεντ Λούις 1904
Τη διοργάνωση είχε αναλάβει αρχικά το Σικάγο, αλλά τελικά απέκτησε αντίπαλο το Σεντ Λούις. Οι Αρχές του Σεντ Λούις φοβήθηκαν ότι η τέλεση των αγώνων στο Σικάγο θα έπληττε τη Διεθνή Έκθεση που θα γινόταν στην πόλη τους. Απείλησαν, μάλιστα, ότι θα διοργάνωναν δικούς τους αγώνες, με τη συμμετοχή των κορυφαίων Αμερικανών αθλητών, μετατρέποντας έτσι τη διοργάνωση του Σικάγο σε φιάσκο.
Ο πρόεδρος της ΔΟΕ, Πιερ Ντε Κουμπερτέν, ο οποίος δεν ταξίδεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες για τους Αγώνες, «έριξε το μπαλάκι» στον πρόεδρο των ΗΠΑ, Θίοντορ Ρούσβελτ. Αυτός επέλεξε το Σεντ Λούις, τονίζοντας ότι έτσι οι ΗΠΑ θα τιμούσαν τα 100 χρόνια από την ενσωμάτωση της Λουϊζιάνας. Τελικά, οι Αμερικανοί ενέταξαν τους Αγώνες στην Εμπορική Έκθεση, με αποτέλεσμα να διαρκέσουν κοντά στους πέντε μήνες.
Λονδίνο 1908
Η διοργάνωση αρχικά επρόκειτο να διεξαχθεί στη Ρώμη αλλά η έκρηξη του Βεζούβιου προκάλεσε πελώρια οικονομικά και οργανωτικά προβλήματα στην Ιταλία.
Η πολιτική έκανε για πρώτη φορά την εμφάνισή της στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Στους Φινλανδούς, που βρισκόντουσαν υπό ρωσική κατοχή, δεν επετράπη να φέρουν τη σημαία τους και αυτοί αντί της ρωσικής προτίμησαν να παρελάσουν χωρίς λάβαρο! Ο σημαιοφόρος των ΗΠΑ Ραλφ Ρόουζ αρνήθηκε να γείρει τη σημαία για να τιμήσει το βασιλικό ζεύγος της Μεγάλης Βρετανίας. «Αυτή η σημαία δεν υποκλίνεται σε κανένα βασιλιά» δικαιολογήθηκε σχετικά!
Στα αθλητικά αξιοσημείωτα συγκαταλέγεται η κατάρρευση- ελάχιστα μέτρα πριν από τον τερματισμό- του Ιταλού μαραθωνοδρόμου Ντοράντο Πιέτρι που τερμάτισε πρώτος υποβασταζόμενος από τους κριτές. Ακυρώθηκε, όμως όπως προβλέπεται και σήμερα. Επίσης, ο Δανός Σόφους Νίλσεν πέτυχε δέκα γκολ στον αγώνα ποδοσφαίρου ενάντια στην Γαλλία Β (17-1)!
Στοκχόλμη 1912
Οι αγώνες έγιναν σε υπερσύγχρονες, για την εποχή, εγκαταστάσεις, οι καινοτομίες ήταν πολλές (χρήση ηλεκτρονικού χρονομέτρου πιλοτικά, αγώνες στίβου σε διαδρόμους και νέα αθλήματα, όπως το μοντέρνο πένταθλο) και για πρώτη φορά υπήρξε εκπροσώπηση από τις πέντε ηπείρους. Στο Ολυμπιακό πρόγραμμα εντάχθηκαν και οι Αγώνες Καλών Τεχνών (καταργήθηκαν μετά το 1948), με πέντε κατηγορίες, την αρχιτεκτονική, τη λογοτεχνία, τη μουσική, τη ζωγραφική και τη γλυπτική. Ένας από τους χρυσούς ολυμπιονίκες στην κατηγορία αυτή ήταν και ο Πιερ ντε Κουμπερτέν, που διαγωνίσθηκε με ψευδώνυμο και νίκησε στον ποιητικό διαγωνισμό!
Μορφή των Αγώνων αναδείχθηκε ένας Ινδιάνος, ο Τζιμ Θορπ, που κέρδισε το δέκαθλο και το πένταθλο, πετυχαίνοντας εξαιρετικές επιδόσεις. Ωστόσο η ΔΟΕ αφαίρεσε τα μετάλλια, ένα χρόνο αργότερα, θεωρώντας τον επαγγελματία, επειδή είχε λάβει αμοιβή σε κάποιον αγώνα ράγκμπι. Τελικά τα μετάλλια επιστράφηκαν στην οικογένειά του 70 χρόνια μετά!
Αμβέρσα 1920
Ενώ οι Αγώνες του 1916 δεν διοργανώθηκαν (στο Βερολίνο όπως είχε αποφασιστεί) λόγω του Α’ ΠΠ, στην Αμβέρσα για πρώτη φορά παρουσιάσθηκε η σημαία με τους 5 ολυμπιακούς κύκλους και εκφωνήθηκε ο όρκος των αθλητών. Η διοργάνωση περιλάμβανε και μία εβδομάδα με χειμερινά σπορ, αποτελώντας τον προάγγελο για την καθιέρωση των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων.
Από τους Αγώνες είχαν αποκλειστεί οι αθλητές από τις χώρες που προκάλεσαν και ηττήθηκαν στον Μεγάλο Πόλεμο, τη Γερμανία και τις συμμάχους της (Αυστρία, Ουγγαρία, Βουλγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία). Επίσης, δεν προσκλήθηκε για πολιτικούς λόγους η Σοβιετική Ρωσία, που βρισκόταν σε εμφύλιο πόλεμο μεταξύ «Λευκών» και «Κόκκινων».
Ο Αμερικανός Έγκαν έγινε και παραμένει μέχρι και σήμερα ο μοναδικός αθλητής στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων που κατέκτησε χρυσά μετάλλια σε θερινούς και χειμερινούς αγώνες. Το 1920 κέρδισε στην πυγμαχία και 12 χρόνια αργότερα στο μπόμπσλεϊ.
Παρίσι 1924
Για πρώτη φορά είχαμε την ανάκρουση για πρώτη φορά των εθνικών ύμνων της Ελλάδας (ως πατρίδας του Ολυμπισμού), της διοργανώτριας χώρας και της χώρας που αναλάμβανε τη διοργάνωση των επόμενων Αγώνων, ενώ ο ντε Κουμπερτέν προήγαγε την κλασική πλέον ρήση «citius, altius, fortius» («γρηγορότερα, δυνατότερα, ψηλότερα») του εκπαιδευτικού και ιερωμένου Ερίκ Ντιντόν. Είχαμε εξάλλου και την πρώτη «ζωντανή» ραδιοφωνική μετάδοση των Αγώνων. Στην ιστορία, όμως, πέρασαν και οι Βρετανοί ολυμπιονίκες των 100 μ. Χάρολντ Έιμπραμς και των 400 μ. Έρικ Λίντελ, η δράση των οποίων έγινε πλατύτερα γνωστή από τη βραβευμένη με 4 Όσκαρ ταινία του Χιου Χάντσον «Οι δρόμοι της φωτιάς» (1981) με τη μουσική επένδυση του Βαγγέλη Παπαθανασίου.
Άμστερνταμ 1928
Η χρονική διάρκεια των Αγώνων περιορίστηκε στις 16 ημέρες (28 Ιουλίου – 12 Αυγούστου), κάτι που ισχύει πλέον για όλες τις διοργανώσεις. Εμφανίστηκαν για πρώτη φορά οι γυναίκες σε αγωνίσματα στίβου, αν και υπήρχαν πολλές αντιδράσεις με προεξάρχοντες τον αναβιωτή των Ολυμπιακών Αγώνων Πιερ ντε Κουμπερτέν και τον Πάπα Πίο Γ’.
Καινοτομία αποτέλεσε και η Ολυμπιακή Φλόγα, που έκαιγε μέχρι τη λήξη των αγώνων στις 12 Αυγούστου σ’ ένα πύργο μέσα στο στάδιο, ενώ είχε ανάψει στον Μαραθώνα. Για πρώτη φορά έκανε την εμφάνισή της στους αγώνες η Coca Cola ως χορηγός της αμερικανικής ομάδας, την οποία προμήθευσε με 1.000 κιβώτια του αναψυκτικού. Η Ελλάδα παρέλασε πρώτη, για πρώτη φορά, σε ένδειξη τιμής ως γενέτειρα των Αγώνων και η Ολλανδία, ως διοργανώτρια, τελευταία.
Λος Άντζελες 1932
Τη στιγμή που οι ΗΠΑ βίωναν τις οδυνηρές συνέπειες του Οικονομικού Κραχ και της Μεγάλης Ύφεσης, οι Αγώνες κατέληξαν με κέρδη ενός εκατομμυρίου ευρώ! Στις καινοτομίες εκείνης της διοργάνωσης συμπεριλαμβάνονται η ανάκρουση του εθνικού ύμνου της χώρας του κατόχου του χρυσού μεταλλίου, η ύπαρξη φώτο – φίνις και η ηλεκτρονική καταγραφή των επιδόσεων, καθώς και η λειτουργία του πρώτου οργανωμένου Ολυμπιακού Χωριού. Στα αγωνιστικά, η Πολωνοαμερικανίδα Στανισλάβα Βαλασίεβιτς κέρδισε το αγώνισμα των 100 μέτρων για λογαριασμό της Πολωνίας. Τέσσερα χρόνια αργότερα πήρε το αργυρό μετάλλιο στο ίδιο αγώνισμα στους Ολυμπιακούς του Βερολίνου. Το 1980, η Βαλασίεβιτς θα πέσει θύμα ληστείας και θα σκοτωθεί σε ηλικία 69 ετών. Στη νεκροτομή θα αποκαλυφθεί ότι είχε ανδρικά γεννητικά όργανα!
Βερολίνο 1936
Ο Χίτλερ βρήκε την ευκαιρία να προβάλει μέσω των αγώνων τη λεγόμενη «Άρια Φυλή» και την κυριαρχία της έναντι των υπόλοιπων πληθυσμών του πλανήτη. Για πρώτη φορά, η Ολυμπιακή Φλόγα άναψε στην Αρχαία Ολυμπία από την πρωθιέρεια Κούλα Πράτσικα και μεταφέρθηκε από λαμπαδηδρόμους ως το Βερολίνο. Στο πρόγραμμα των αγώνων προστέθηκαν τα αθλήματα του μπάσκετ, του χάντμπολ και του κανό. Για πρώτη φορά υπήρξε τηλεοπτική μετάδοση μέσω κλειστού κυκλώματος σε γερμανικές κινηματογραφικές αίθουσες.
Φυσικά ξεχωρίζει η ιστορία φιλίας του Αφροαμερικανού αθλητή του μήκους Τζέσε Όoυενς, με τον Γερμανό συναθλητή του, Λουτζ Λονγκ! μετά από μία τεράστια μάχη, ο Όουενς κέρδισε το χρυσό, με τον Γερμανό δεύτερο. Στο τέλος ο Λονγκ αγκάλιασε τον Όουενς και έκαναν μαζί τον γύρο του θριάμβου, μπροστά στους Χίτλερ και Γκέμπελς! Ο Λονγκ τιμωρήθηκε με ένταξή του στη Βέρμαχτ και σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια του Β’ ΠΠ. Παράλληλα, στο βιβλίο του Τζέρεμι Σαπ υπάρχει η εξής δήλωση του Όουενς: «Δεν με σνόμπαρε ο Χίτλερ, αλλά ο Φράνκλιν Ρούσβελτ. Ο Πρόεδρος δεν μου έστειλε ούτε ένα τηλεγράφημα»…
Λονδίνο 1948
Η Ευρώπη (κατά κύριο λόγο) μετρούσε ακόμη τις πληγές της από τον Β’ ΠΠ. Πολλοί χαρακτήρισαν τους αγώνες του Λονδίνου πολύ λιτούς, σχεδόν «σπαρτιάτικους», καθώς τίποτα δεν έλειπε, αλλά όλα ήταν… τόσα όσα, χωρίς πολυτέλεια ή το κάτι παραπάνω . Το «Γουέμπλεϊ» έμεινε όρθιο παρά τους βομβαρδισμούς, όμως καμία νέα εγκατάσταση δεν χτίστηκε. Πολλά κυβερνητικά κτίρια χρησιμοποιήθηκαν για τις ανάγκες των αγώνων και κυρίως του Τύπου.
Από τους Αγώνες αποκλείστηκαν Γερμανία και Ιαπωνία, ως μέλη του Άξονα, ενώ απείχε η Σοβιετική Ένωση, με απόφαση του Στάλιν, που δεν ήθελε να ρισκάρει μία ήττα από τους Αμερικανούς, όπως αναφέρουν ιστορικοί της εποχής.
Ελσίνκι 1952
Στη Φινλανδία έλαβαν μέρος για πρώτη φορά η Σοβιετική Ένωση και το νεοσύστατο κράτος του Ισραήλ, ενώ επανεμφανίσθηκαν η Γερμανία, ως Δυτική Γερμανία και η Ιαπωνία.
Μορφή των αγώνων αναδείχθηκε ο Τσεχοσλοβάκος δρομέας Εμίλ Ζάτοπεκ, πετυχαίνοντας ένα μοναδικό ρεκόρ στον στίβο, με την κατάκτηση των χρυσών μεταλλίων στα 5.000 μ., 10.000 μ. και τον Μαραθώνιο. Την ημέρα που κατέκτησε την πρωτιά στα 5.000 μ. (24 Ιουλίου 1952), η σύζυγός του Ντάνα Ζατοπέκοβα κατακτούσε το χρυσό μετάλλιο στον ακοντισμό και έγιναν το πρώτο ανδρόγυνο που κατέκτησε χρυσά μετάλλια στην ίδια ολυμπιακή διοργάνωση.
Για πρώτη φορά συμμετείχαν οι γυναίκες και στο ατομικό της ενόργανης γυμναστικής, ενώ οι καλλιτεχνικοί διαγωνισμοί αντικαταστάθηκαν από αθλήματα επίδειξης. Στο Ελσίνκι δημιουργήθηκε η παράδοση να κόβονται αναμνηστικά νομίσματα για τους Αγώνες, αποκτώντας στη συνέχεια συλλεκτική αξία.
Μελβούρνη 1956
Η Ωκεανία φιλοξένησε για πρώτη φορά τους Αγώνες αν και τα αγωνίσματα της ιππασίας έγιναν στη Στοκχόλμη, επειδή οι Αρχές της Αυστραλίας επέβαλαν καραντίνα στα άλογα για την αποφυγή διάδοσης ασθενειών.
Δυτική και Ανατολική Γερμανία εμφανίσθηκαν με κοινή ομάδα, όμως εξαιτίας του αραβοϊσραηλινού πολέμου, της σύρραξης του Σουέζ και της διαμάχης Κίνας – Ταϊβάν μποϊκόταραν τους Αγώνες η Αίγυπτος, ο Λίβανος, το Ιράκ, η Ολλανδία, η Ισπανία, η Ελβετία και η Κίνα. Επεισοδιακός ήταν ο τελικός της υδατοσφαίρισης ανδρών μεταξύ Ουγγαρίας και ΕΣΣΔ, εξαιτίας την εισβολής των Σοβιετικών στη Βουδαπέστη, με πολύ ξύλο ανάμεσα στους παίκτες και με τον αγώνα να διακόπτεται τελικά υπέρ των Ούγγρων.
Στην τελετή λήξης οι αθλητές όλων των χωρών μπήκαν στο στάδιο για πρώτη φορά πιασμένοι χέριχέρι, για να στείλουν ένα παγκόσμιο μήνυμα ειρήνης. Την πρόταση είχε κάνει ένας νεαρός Κινεζοαυστραλός, ο Τζον Γουάνγκ.
Ρώμη 1960
Για πρώτη φορά, οι Ολυμπιακοί Αγώνες είχαν πλήρη τηλεοπτική κάλυψη μέσω της Eurovision, ενώ χρησιμοποιήθηκαν υπολογιστές της IBM για την επεξεργασία των αποτελεσμάτων.
Στην τελετή έναρξης στο «Ολίμπικο» ακούστηκε για πρώτη φορά ως επίσημος ύμνος των Ολυμπιακών Αγώνων ο «Ολυμπιακός Ύμνος» των Σαμάρα – Παλαμά.
Στους Αγώνες αναδείχτηκαν ο ξυπόλητος Αιθίοπας μαραθωνοδρόμος Αμπέμπε Μπικίλα και ο Αμερικανός πυγμάχος Κάσιους Κλέι (ο μετέπειτα θρύλος της πυγμαχίας Μοχάμετ Άλι), που κέρδισε άνετα την κατηγορία των 81 κιλών. Όμως καταγράφεται και ο θάνατος του Δανού ποδηλάτη Κνουτ Γιάνσεν κατά τη διάρκεια των 100 χιλιομέτρων ομαδικής χρονομέτρησης. Από την τοξικολογική εξέταση αποδείχθηκε ότι είχε λάβει υπερβολική δόση απαγορευμένων ουσιών και έτσι καταγράφηκε το πρώτο θανατηφόρο κρούσμα ντόπινγκ στην ιστορία των Αγώνων.
Τόκιο 1964
Για πρώτη φορά οι Αγώνες φιλοξενήθηκαν σε ασιατικό κράτος ενώ χαρακτηρίζονται ως οι πρώτοι της…. υψηλής τεχνολογίας! Την Ολυμπιακή Φλόγα άναψε ο 19χρονος Γιοσινόρι Σακάι, ο οποίος είχε γεννηθεί στη Χιροσίμα στις 6 Αυγούστου 1945, την ημέρα που έπεσε η ατομική βόμβα στην πόλη. Από την άλλη η ΔΟΕ απέκλεισε τη Νότια Αφρική εξαιτίας της πολιτικής του Απαρτχάιντ (επέστρεψε πάλι το 1992).
Την πρώτη τους εμφάνιση σε Αγώνες έκαναν το τζούντο, το βόλεϊ Γυναικών και το πένταθλο. Στην Ιαπωνία η Σοβιετική γυμνάστρια Λαρίσα Λατίνινα πρόσθεσε 2 χρυσά και 2 ασημένια στη συλλογή της, για να φθάσει συνολικά τα 18, που την κατατάσσουν στη δεύτερη θέση όλων των εποχών, πίσω από τον κολυμβητή Μάικ Φελπς (28 μετάλλια). Συγκίνηση προκάλεσαν ο Αμερικανός δισκοβόλος Αλ Έρτερ, που αγωνίστηκε με νάρθηκα στον λαιμό και σπασμένα πλευρά, αλλά κατέκτησε το τρίτο συνεχές χρυσό μετάλλιο, αλλά και η Αυστραλή κολυμβήτρια Ντον Φρέιζερ, η οποία επτά μήνες πριν από τους Αγώνες είχε τραυματιστεί σοβαρά στο λαιμό και ήταν σε απόλυτη ακινησία, όμως έγινε για τρίτη συνεχή φορά «χρυσή» Ολυμπιονίκης στα 100 μ. ελεύθερο.
Πόλη του Μεξικού 1968
Ο πόλεμος του Βιετνάμ συνεχιζόταν, ενώ οι Ρόμπερτ Κένεντι και Μάρτιν Λούθερ Κινγκ είχαν δολοφονηθεί. Πριν την έναρξη των Αγώνων από την άλλη, δέκα μέρες πριν από την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων (2 Οκτωβρίου 1968) σοβαρά επεισόδια έγιναν στην Πόλη του Μεξικού, που είχαν αιματηρή κατάληξη, καθώς νέοι που διαδήλωναν κατά της τέλεσης των Αγώνων συγκρούστηκαν με τις δυνάμεις Ασφαλείας στην Πλατεία των Τριών Πολιτισμών , με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 4 διαδηλωτές και να τραυματισθούν 30, σύμφωνα με τον επίσημο απολογισμό. Ανεπίσημες πηγές κάνουν λόγο για 267 νεκρούς και 1000 τραυματίες…
Η ΔΟΕ επέμενε στον «no politica» χαρακτήρα των Αγώνων, αλλά οι Αμερικανοί αθλητές Τόμι Σμιθ και Τζον Κάρλος -1ος και 3ος αντίστοιχα στα 200 μέτρα- κατά την ανάκρουση του εθνικού ύμνου των ΗΠΑ στην τελετή απονομής στάθηκαν με υψωμένη τη γροθιά φορώντας μαύρα γάντια και κατεβασμένο το κεφάλι, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις φυλετικές διακρίσεις στις ΗΠΑ.
Μόναχο 1972
Η πολιτική συνέχισε να κάνει την εμφάνισή της και οι Αγώνες σημαδεύτηκαν από την τρομοκρατική επίθεση της παλαιστινιακής οργάνωσης «Μαύρος Σεπτέμβρης» κατά μελών της ολυμπιακής ομάδας του Ισραήλ στις 5 Σεπτεμβρίου. Το αποτέλεσμα ήταν να χάσουν τη ζωή τους 11 Ισραηλινοί (6 προπονητές και 5 αθλητές), 5 από τους Παλαιστίνιους τρομοκράτες και 1 Γερμανός αστυνομικός.
Εκτός από τα δραματικά γεγονότα, στο Μόναχο καθιερώθηκε ο ολυμπιακός όρκος και για τους κριτές, ενώ δημιουργείται η πρώτη μασκότ των Αγώνων, ένα πολύχρωμο σκυλάκι κι έχει το όνομα Βάλντι. Στα καθαρά αγωνιστικά ξεχώρισε ο Αμερικανός κολυμβητής Μαρκ Σπιτς, κατακτώντας 7 χρυσά και πετυχαίνοντας ισάριθμα παγκόσμια ρεκόρ! Μεγάλη ήταν η μάχη μεταξύ ΕΣΣΔ και ΗΠΑ στο μπάσκετ, με τη δεύτερη να είναι αήττητη σε Ολυμπιακούς Αγώνες ΗΠΑ. Ωστόσο η ΕΣΣΔ επικράτησε 51-50, με καλάθι του Μπέλοφ στο τελευταίο δευτερόλεπτο!
Μοντρεάλ 1976
Οι Αγώνες σημείωσαν μεγάλη οικονομική αποτυχία αφού για παράδειγμα κατασκευή του Ολυμπιακού Σταδίου του Μόντρεαλ κόστισε ένα δισεκατομμύριο δολάρια!
Επίσης καταγράφεται και το μποϋκοτάζ των αφρικανικών χωρών που αντέδρασαν στην παρουσία της Νέας Ζηλανδίας, που έστειλε την εθνική της ομάδα ράγκμπι σε τουρνουά της Νότιας Αφρικής, όπου ίσχυε το Απαρτχάιντ. 22 χώρες αποφάσισαν να αποχωρήσουν λίγο πριν τη τελετή έναρξης. Σενεγάλη και Ακτή Ελεφαντοστού πήραν κανονικά μέρος, ενώ Αίγυπτος, Καμερούν, Μαρόκο και Τυνησία αποχώρησαν λίγο μετά.
Στις καινοτομίες, η Φλόγα μεταφέρθηκε «ηλεκτρονικά» από την Αθήνα στην Οτάβα μέσω δορυφόρου που έφερε έναν ηλεκτρονικό παλμό από την αρχική φλόγα. Στις πρωτιές, ανιχνεύθηκε η πρώτη ντοπαρισμένη αθλήτρια του στίβου, η Πολωνή σφαιροβόλος Ντανούτα Ροζάνι, ενώ ως νέα σπορ εμφανίστηκαν στις Γυναίκες το χάντμπολ, το μπάσκετ και η κωπηλασία, και για πρώτη φορά το χόκεϊ επί χόρτου έγινε σε τερέν με συνθετικό χορτάρι.
Σταρ των Αγώνων αναδείχθηκε η 14χρονη Ρουμάνα Νάντια Κομανέντσι, με τρία χρυσά, ένα αργυρό κι ένα χάλκινο, ενώ ήταν η πρώτη γυμνάστρια που βαθμολογήθηκε με 10!
Μόσχα 1980
Οι Αγώνες σημαδεύτηκαν από το μποϋκοτάζ των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής και άλλων 65 χωρών, εξαιτίας της σοβιετικής εισβολής στο Αφγανιστάν το 1979. Μάλιστα, ο Αμερικανός πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ απείλησε τους συμπατριώτες του αθλητές με αφαίρεση διαβατηρίου, εάν λάμβαναν μέρος!
Στη Μεγάλη Βρετανία, η ολυμπιακή επιτροπή σε αντίθεση με τη Μάργκαρετ Θάτσερ, αποφάσισε να στείλει τους αθλητές της. Στη Γαλλία, την απόφαση πήρε μόνη της η ολυμπιακή επιτροπή, αλλά τρεις ομοσπονδίες (ιππασία, ιστιοπλοΐα και σκοποβολή) μποϋκόταραν τους Αγώνες. Όπως και οι περισσότερες χώρες έτσι και η γαλλική αντιπροσωπεία μποϋκόταρε την τελετή έναρξης. Η τηλεοπτική μετάδοση των αθλημάτων στις δυτικές χώρες ήταν περιορισμένη, ενώ μάλιστα στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ιαπωνία δεν μεταδόθηκε κανένα αγώνισμα σε ζωντανή μετάδοση.
Λος Άντζελες 1984
Ήταν η σειρά των κομμουνιστικών χωρών να μποϋκοτάρουν τους Αγώνες, όπως έκαναν οι Δυτικοί (πλην εξαιρέσεων) το 1980 στη Μόσχα, με τη δικαιολογία ότι οι Αμερικανοί δεν εγγυόνταν την ασφάλεια των αθλητών τους. Οι μόνες κομμουνιστικές χώρες που αψήφησαν την πολιτική της Μόσχας ήταν η Γιουγκοσλαβία, η Ρουμανία και η Κίνα. Μάλιστα για τη Ρουμανία, οι διοργανωτές πλήρωσαν όλα τα έξοδα μετάβασης και διαμονής στο Λος Άντζελες.
Η Μαροκινή αθλήτρια Ναουάλ Ελ Μουταουακέλ, χρυσή ολυμπιονίκης στα 400 μ. μετ’ εμποδίων, έγινε η πρώτη γυναίκα από τον μουσουλμανικό κόσμο που κατέκτησε χρυσό. Οι συμπατριώτες της το πανηγύρισαν έξαλλα, αλλά οι φανατικοί ισλαμιστές της επιτέθηκαν, επειδή τόλμησε να δείξει τα πόδια της μπροστά σε κόσμο. Επίσης, οι γυναίκες έτρεξαν για πρώτη φορά Μαραθώνιο, τον οποίο κέρδισε η Αμερικανίδα Τζόαν Μπενόιτ. Τέλος, ο Αμερικανός σπρίντερ Καρλ Λιούις επανέλαβε τον θρίαμβο του συμπατριώτη του Τζέσε Όουενς κατακτώντας 4 χρυσά μετάλλια.
Σεούλ 1988
Η Νότια Κορέα μπήκε στον αθλητικό χάρτη και οι Αγώνες ήταν ένα συμβολικό γεγονός που βελτίωσε τη διεθνή της εικόνα και ανύψωσε την εθνική υπερηφάνεια των κατοίκων της.
Στα καθαρά αγωνιστικά, το επίπεδο ήταν ιδιαίτερα υψηλό, καθώς σημαντικό ρόλο έπαιξε η άρση του υποχρεωτικού ερασιτεχνισμού το 1986, καθώς μέχρι τότε η ΔΟΕ απαγόρευε σε αθλητές-τριες να αμείβονται για τη συμμετοχή τους σε μίτινγκ και τουρνουά. Όμως η διοργάνωση έμεινε στην ιστορία ως «η Ολυμπιάδα της ντόπας» επειδή πιάστηκε κορυφαίο όνομα, ο Αμερικανός Μπεν Τζόνσον να έχει κάνει χρήση παράνομης ουσίας (στανοζολόλη), έχοντας αρχικά κερδίσει το χρυσό μετάλλιο στα 100 μέτρα στον στίβο με χρόνο 9,79 δευτερόλεπτα (παγκόσμιο ρεκόρ). Από την άλλη, η συμπατριώτισσά του σπρίντερ Φλόρενς Γκρίφιθ – Τζόινερ με εξωπραγματικά ρεκόρ στα 100 μ. και 200 μ. κατέκτησε τα χρυσά μετάλλια. Ο θάνατός της το 1998 πυροδότησε πολλά σενάρια περί ντόπινγκ αλλά ο πρόεδρος της ιατρικής επιτροπής της ΔΟΕ τόνισε ότι η Τζόινερ είχε υποβληθεί σε όλες τις πιθανές και φανταστικές αναλύσεις και δεν είχε βρεθεί τίποτα.
Βαρκελώνη 1992
Οι κοσμογονικές αλλαγές (διάλυση ΕΣΣΔ, Γιουγκοσλαβίας και ένωση Γερμανίας) άλλαξαν και τον χάρτη των Αγώνων, στη γενέτειρα του τότε προέδρου της ΔΟΕ, Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ.
Αλλά και κατά τη διάρκεια των προετοιμασιών, η ίδια η Βαρκελώνη υπέστη σημαντικές αλλαγές στον τομέα των υποδομών, με κατασκευή και ανακατασκευή οδών μεταφοράς και εγκαταστάσεων τηλεπικοινωνιών, καθώς και με μετατροπή ολόκληρων συνοικιών!
Από ελληνικής πλευράς, ύστερα από 12 χρόνια, κατακτήθηκαν 2 μετάλλια και μάλιστα χρυσά. Αρχικά, χρυσός αναδείχθηκε ο 20χρονος τότε Πύρρος Δήμας στην Άρση Βαρών, και στη συνέχεια η Βούλα Πατουλίδου, στα 100 μέτρα εμπόδια με χρόνο 12,64, σε μια συγκλονιστική κούρσα που σημαδεύτηκε από την πτώση της προπορευόμενης Αμερικανίδας Γκέιλ Ντίβερς στο τελευταίο εμπόδιο! Ήταν το πρώτο χρυσό που κέρδιζε η Ελλάδα σε αγώνισμα του στίβου από τους Ολυμπιακούς του 1912 όταν ο Κωνσταντίνος Τσικλητήρας κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στο μήκος άνευ φόρας, άθλημα που δεν υπάρχει πλέον στους Αγώνες!
Τέλος, στο μπάσκετ εμφανίστηκε η αυθεντική Dream Τeam» των ΗΠΑ, με όλα τα αστέρια του ΝΒΑ (Μάικλ Τζάκσον, Μάτζικ Τζόνσον, Λάρι Μπερντ κ.ά.), κατακτώντας αήττητη το χρυσό μετάλλιο.
Ατλάντα 1996
Η Αθήνα περίμενε ότι θα πάρει τη διοργάνωση στα 100 χρόνια των ΟΑ, αλλά η Ατλάντα χαμογέλασε στο τέλος. Οι Αμερικανοί διοργάνωσαν τους πλέον εμπορευματοποιημένους Αγώνες, αφού για πρώτη φορά απουσίασε η κρατική συνεισφορά. Τα χρήματα που συγκέντρωσε η οργανωτική επιτροπή από τηλεοπτικά δικαιώματα, χορηγούς, εισιτήρια και για συμμετοχή στην λαμπαδηδρομία ανήλθαν στο ποσό των 2,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων!
Στο πρόγραμμα των αγώνων προστέθηκαν το μπιτς βόλεϊ, τα αγωνίσματα των ελαφρών βαρών στην κωπηλασία, η ορεινή ποδηλασία, το ποδόσφαιρο Γυναικών και το σόφτμπολ. Η Ελλάδα κατέκτησε 4 χρυσά μετάλλια (Πύρρος Δήμας και Κάχι Καχιασβίλι στην Άρση Βαρών, Ιωάννης Μελισσανίδης στη Γυμναστική και Νίκος Κακλαμανάκης στην Ιστιοσανίδα) και 4 ασημένια (Νίκη Μπακογιάννη στο Άλμα εις Ύψος, Βαλέριος Λεωνίδης, Λεωνίδας Σαμπάνης και Λεωνίδας Κόκκας στην Άρση Βαρών), στην πιο πλούσια συγκομιδή της από τους Πρώτους Ολυμπιακούς του 1896.
Παρά τα πρωτοφανή μέτρα ασφαλείας, οι Αμερικανοί δεν απέφυγαν μία τρομοκρατική ενέργεια στην καρδιά του Ολυμπιακού Χωριού, με έναν νεκρό.
Σίδνεϋ 2000
Η Αυστραλία «ζήτησε» συγγνώμη από τους Αβορίγινες που εκδιώχθηκαν από τους λευκούς αποίκους, επιλέγοντας την αβοριγινικής καταγωγής Κάθι Φρίμαν, ν’ ανάψει την Ολυμπιακή Φλόγα, με την ίδια στη συνέχεια να κατακτά και το χρυσό μετάλλιο, όντας η πρώτη που συνδύασε αυτά τα δύο.
Συγχρόνως έγινε μεγάλη μάχη κατά του ντόπινγκ, με επιτελείο της WADA να επιτηρεί τους ελέγχους ενώ για πρώτη φορά έγιναν τεστ για την ανίχνευση ερυθροποιητίνης και έλεγχοι αίματος.
Η Ελλάδα συμμετείχε με την πολυπληθέστερη αποστολή μετά τους Ολυμπιακούς της Αθήνας το 1896 (140 αθλητές-82 άνδρες και 58 γυναίκες) κατακτώντας 13 μετάλλια! Ο απολογισμός ήταν 4 χρυσά, έξι ασημένια και τρία χάλκινα, ενώ ο Κώστας Κεντέρης μάλιστα έγινε ο πρώτος λευκός που κέρδισε τα 200 μ. από το 1980 στη Μόσχα και μετά, όταν είχε νικήσει ο Ιταλός Πιέτρο Μενέα!
Αθήνα 2004
Στη σκιά της επίθεσης της 11ης Σεπτεμβρίου και με αρκετή συζήτηση όσον αφορά το κόστος, η Αθήνα διοργάνωσε τους πρώτους αγώνες του 21ου αιώνα.
Η Ελλάδα έφτασε στην κατάκτηση 16 μεταλλίων και συγκεκριμένα έξι χρυσά, άλλα τόσα ασημένια και τέσσερα χάλκινα. Οι εκ Μαγνησίας ορμώμενοι Βασίλης Πολύμερος και Νίκος Σκιαθίτης ήταν ανάμεσα στους νικητές, κατακτώντας το χάλκινο μετάλλιο στο διπλό σκιφ ελαφρών βαρών.
Ιστορία έγραψε η ολυμπιακή ομάδα πόλο Γυναικών, καθώς έγινε η πρώτη ελληνική που έφτασε σε τελικό ομαδικού αθλήματος σε Ολυμπιακούς Αγώνες και κατέκτησε το αργυρό μετάλλιο.
Όμως, όλοι θυμούνται την παραμονή της τελετής έναρξης να ξεσπά το σκάνδαλο Κεντέρη – Θάνου. Αρνήθηκαν οι δύο ολυμπιονίκες να περάσουν από ντόπινγκ κοντρόλ; Έπεσαν θύματα τροχαίου ατυχήματος με μοτοσικλέτα ή ήταν σκηνοθετημένο; Τους την είχαν… στήσει παράγοντες άλλης χώρας; Πάντως τέθηκαν εκτός Αγώνων…
Πεκίνο 2008
Η τελετή έναρξης άρχισε στις 8:08:08 το βράδυ ώρα Πεκίνου, στις 8/8/2008. Τυχαίο; Όχι γιατί το «8» είναι ο αριθμός της ευημερίας για τους Κινέζους! Στο πρόγραμμα εντάχθηκε η κολύμβηση σε ανοιχτή θάλασσα, ενώ οι Αγώνες αναμεταδόθηκαν για πρώτη φορά τηλεοπτικά με ψηφιακό σήμα υψηλής ευκρίνειας (high definition). Την ημέρα της τελετής έναρξης, ξεκίνησαν οι εχθροπραξίες μεταξύ Ρωσίας και Γεωργίας στη διαφιλονικούμενη Νότια Οσετία, σπάζοντας για μία ακόμη φορά την ολυμπιακή εκεχειρία.
Μορφή των Αγώνων αναδείχθηκε ο Αμερικανός κολυμβητής Μάικλ Φελπς με 8 χρυσά μετάλλια, τα 7 από τα οποία με παγκόσμιο ρεκόρ. Στο στίβο ξεχώρισε ο Τζαμαϊκανός σπρίντερ Γιουσέιν Μπολτ, με τρία χρυσά μετάλλια, στα 100 μέτρα με παγκόσμιο ρεκόρ (9”69), καθώς και στα 200 μ. και τα 4×100 μ.
Η Ελλάδα κατέκτησε μόλις δύο αργυρά και δύο χάλκινα μετάλλια, αλλά στα αργυρά συμπεριλαμβάνεται κι αυτό του Βασίλη Πολύμερου με τον Δημήτρη Μούγιο στην κωπηλασία. Ωστόσο η ελληνική αποστολή σημαδεύτηκε από την εύρεση θετικού δείγματος ντόπινγκ της Φανής Χαλκιά στην απαγορευμένη ουσία μεθυλτριενολόνη. Ωστόσο το 2016 η Χαλκιά απαλλάχθηκε ομόφωνα από κάθε κατηγορία για χρήση απαγορευμένων ουσιών.
Λονδίνο 2012
Το Λονδίνο έγινε η πρώτη πόλη που φιλοξένησε Ολυμπιακούς Αγώνες για τρίτη φορά και έχοντας ως παράδειγμα το κακό προηγούμενο του «Αθήνα 2004» (ακόμη μετράμε κουφάρια αθλητικών εγκαταστάσεων), επιδίωξε τη βιωσιμότητα των ολυμπιακών εγκαταστάσεων και μετά τους Αγώνες.
Για πρώτη φορά συμπεριλήφθηκε στο πρόγραμμα η πυγμαχία Γυναικών, εν υπήρξε μία ειδική εξαίρεση η οποία επέτρεψε να διεξαχθούν τα διάφορα αγωνίσματα σκοποβολής, τα οποία θα ήταν παράνομα αλλιώς, σύμφωνα με τη βρετανική νομοθεσία
ο Μάικλ Φελπς έφθασε τα 22 ολυμπιακά μετάλλια στη Κολύμβηση και ο Τζαμαϊκανός Γιουσέιν Μπολτ έγινε ο πρώτος που επανέλαβε σε δύο σερί Ολυμπιακούς Αγώνες τις νίκες του στα 100μ, 200μ και 4Χ100μ. Για την Ελλάδα, ο Ηλίας Ηλιάδης στο Τζούντο και οι Αλεξάνδρα Τσιάβου-Χριστίνα Γιαζιτζίδου στην Κωπηλασία πήραν τα χάλκινα μετάλλια. Ο αθλητής του ύψους Δημήτρης Χονδροκούκης βρέθηκε ντοπαρισμένος και δεν πήρε μέρος στους αγώνες, ενώ αποκλείστηκε η Βούλα Παπαχρήστου από την ΕΟΕ για δημοσίευση σε social media ανέκδοτου με ρατσιστική χροιά, που «προσέβαλε τις ολυμπιακές αξίες και τα ολυμπιακά ιδεώδη».
Ρίο ντε Τζανέιρο 2016
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Ρίο ήταν οι πρώτοι σε λουζόφωνη (πορτογαλόφωνη) χώρα, οι πρώτοι που έγιναν τη χειμερινή περίοδο του νοτίου ημισφαιρίου, οι πρώτοι σε πόλη της Λατινικής Αμερικής από το 1968 και οι πρώτοι στο νότιο ημισφαίριο από το 2000. Για πρώτη φορά επίσης συμμετείχε σε Ολυμπιακούς Αγώνες ομάδα προσφύγων υπό τη σημαία της ΔΟΕ.
Οι Αγώνες επισκιάστηκαν από αντιπαραθέσεις, συμπερι-λαμβανομένης της αστάθειας της ομοσπονδιακής κυβέρνησης της χώρας, ανησυχίες για την υγεία και την ασφάλεια γύρω από τον ιό Ζίκα, σημαντική ρύπανση στον κόλπο Γκουαναμπάρα και ένα σκάνδαλο ντόπινγκ που περιέλαβε τη Ρωσία, το οποίο είχε επηρεάσει την συμμετοχή των αθλητών της.
Η Ελλάδα κατέκτησε 6 μετάλλια, ένα χρυσό κι ένα χάλκινο με την Άννα Κορακάκη στη Σκοποβολή, ένα χρυσό με τον Λευτέρη Πετρούνια στους Κρίκους, ένα χρυσό με την Κατερίνα Στεφανίδη στο Άλμα επί Κοντώ, ένα αργυρό με τον Σπύρο Γιαννιώτη στα 10 χλμ. Ανοιχτής Θάλασσας κι ένα χάλκινο με τους Παύλο Καγιαλή-Παναγιώτη Μάντη στην Ιστιοπλοΐα.
Τόκιο 2020-21
Για το 2020 είχε πάρει τους Αγώνες το Τόκιο, το 2021 τους διοργάνωσε αφού ο κορωνοϊός εισέβαλε βίαια στην πραγματικότητα του πλανήτη και έτσι υπήρξε αναβολή ενός έτους.
Ο πρόεδρος της ΔΟΕ, Τόμας Μπαχ είχε δηλώσει μάλιστα ότι ο στόχος για τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Τόκιο ήταν να γίνουν πιο νεανικοί και πιο αστικοί και να συμπεριλαμβάνουν περισσότερες γυναίκες. Βέβαια, τα μέτρα που ελήφθησαν για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού ήταν αυτά που σημάδεψαν τη διοργάνωση. Οι διοργανωτές διενεργούσαν με ευλάβεια συχνά τεστ κορονοϊού, χρησιμοποιούσαν προστατευτικό εξοπλισμό, τηρούσαν τα μέτρα κοινωνικής απόστασης και δημιούργησαν ειδικούς χώρους απομόνωσης για τα κρούσματα. Μάλιστα το σύνολο των αγώνων πραγματοποιήθηκε χωρίς θεατές!
Για την Ελλάδα ο απολογισμός ήταν το χρυσό του Στέφανου Ντούσκου στην Κωπηλασία και του Μίλτου Τεντόγλου στο Άλμα εις Μήκος, το αργυρό της Εθνικής Πόλο Ανδρών του Βολιώτη προπονητή Θοδωρή Βλάχου και το χάλκινο του Λευτέρη Πετρούνια. Άτυχη ήταν η ομάδα καλλιτεχνικής Κολύμβησης, στην οποία συμμετείχε και η Βολιώτισσα Έλενα Φραγκάκη, που δεν πήρε τελικά μέρος στους Αγώνες λόγω κρουσμάτων κορωνοϊού.
