Ολυμπιακή χρονιά το 2024 και οι ετοιμασίες για το Παρίσι ολοκληρώθηκαν ώστε να υποδεχθούν οι Γάλλοι χιλιάδες κόσμου, από όλα τα πλάτη και μήκη της γης. Δεν ήταν πάντως πάντα έτσι, και δεν ήταν πάντα μία αθλητική διοργάνωση που αφορούσε πολύ κόσμο, πόσο μάλλον χώρες. Όμως με το πέρασμα των αιώνων, όλα αλλάζουν…
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ξεκίνησαν από τους αρχαίους Έλληνες που ήθελαν να διοργανώσουν μία εκδήλωση πανελλήνιου χαρακτήρα καθώς ζούσαν χωρισμένοι και απλωμένοι σε ένα ευρύ γεωγραφικό χώρο, στα όρια των πόλεων-κρατών. Στην ιστορική λοιπόν εποχή οι Ολυμπιακοί αγώνες διεξάγονταν μετά το θερινό ηλιοστάσιο, κάθε τέσσερα χρόνια. Η τετραετία αυτή ονομαζόταν «πενθετηρίς» επειδή οι αρχαίοι συμπεριλάμβαναν και τα δύο έτη της διοργάνωσης, που σημάδευαν την αρχή και το τέλος της περιόδου. Οι πενθετηρίες ονομάζονταν με τον αύξοντα αριθμό της εκάστοτε Ολυμπιάδας και χρησίμευαν ως χρονική αναφορά.
Η πρώτη καταγραμμένη διοργάνωση των αγώνων ήταν στην Ολυμπία, το 776 π.Χ., δηλαδή η πρώτη πενθετηρία ξεκινά το καλοκαίρι του 775 π.Χ., σύμφωνα με το σημερινό ημερολόγιο. «Εν τω καλλίστω της Ελλάδος» κατέτασσαν οι αρχαίοι Έλληνες το τοπίο της Ολυμπίας , την εύφορη κοιλάδα γύρω από τον Αλφειό, ενώ πρώτος ολυμπιονίκης αναφέρεται ο Ηλείος Κόροιβος.
Είναι σχεδόν σίγουρο ότι αυτή δεν ήταν και η πρώτη φορά που γίνονταν οι αγώνες, αλλά μέχρι τότε ήταν τοπικοί και διεξαγόταν μόνο ένα αγώνισμα, η διαδρομή του σταδίου. Με την πάροδο του χρόνου, ο θεσμός της Ολυμπιακής Εκεχειρίας και των Ολυμπιακών Αγώνων έγιναν όλο και πιο δημοφιλείς σε όλο τον ελλαδικό χώρο. Πρώτοι σε Ολυμπιακή Εκεχειρία είχαν συμφωνήσει ο Ίφιτος από την Ήλιδα, ο Λυκούργος από τη Σπάρτη και ο Κλεοσθένης από την Πίσα και σύμφωνα με τον Παυσανία, η συμφωνία αυτή φυλασσόταν στον ναό της Ήρας στην Ολυμπία. Οι Ολυμπιακοί Αγώνες είχαν επίσης θρησκευτική σημασία αφού γίνονταν προς τιμή του θεού Δία, του οποίου το τεράστιο άγαλμα στεκόταν στην Ολυμπία.
Ενώ αρχικά στους αγώνες έπαιρναν μέρος μόνο κάτοικοι της Ήλιδας, σταδιακά διευρύνθηκε ο κανονισμός, ώστε να επιτρέπονται αθλητές στο τέλος από πολλές ελληνικές αποικίες και από άλλες χώρες. Τελευταίοι ολυμπιονίκες ήταν ο Αρμένιος βασιλιάς Βαρασδάτης και ο Φιλούμενος ο Φιλαδελφεύς από τη Λυδία.
Οι θεατές και ο αποκλεισμός των γυναικών
Η παρακολούθηση των αγώνων επιτρεπόταν σε όλους, ελεύθερους και δούλους, ακόμα και βάρβαρους. Μονάχα απαγορευόταν αυστηρά στις γυναίκες. Για όποια μάλιστα τολμούσε να παραβεί τη διαταγή αυτή, υπήρχε η ποινή του θανάτου. Ωστόσο, μία γυναίκα που ανήκε σε σπουδαία αθλητική οικογένεια και λαχταρούσε να καμαρώσει νικητές μέσα στο στάδιο τους δικούς της, δε δίστασε να ντυθεί άντρας και να περάσει μέσα στους θεατές των αγώνων. Ήταν η Καλλιπάτειρα, κόρη του περίφημου Ολυμπιονίκη Διαγόρα από την Ιαλυσό της Ρόδου, αδελφή και μητέρα επίσης νικητών στις Ολυμπιάδες. Αυτή ακριβώς η συγγένειά της με ξεχωριστούς αθλητές έκανε τους Ελλανοδίκες να της συγχωρήσουν την παράβαση και να της επιτρέψουν τιμητικά να παρακολουθήσει τους αγώνες.
Επίσης σημειώνεται μεμονωμένα και απόδοση τιμών σε γυναίκες, πράγμα που δεν ήταν σύνηθες φαινόμενο, αφού η συμμετοχή ήταν καθαρά ανδρικό προνόμιο. Στα ιππικά αθλήματα της αρματοδρομίας και της ιππασίας όμως το βραβείο πήγαινε στον ιδιοκτήτη του αλόγου, που δεν ήταν αναγκαστικά ο ίδιος ο ιππέας που έπαιρνε μέρος. Έτσι έχουμε την Κυνίσκα, θυγατέρα του Σπαρτιάτη Αρχιδάμου και αδερφή του Αγησιλάου, που τιμήθηκε με το κλαδί ελιάς και στην οποία έκτισαν ηρώο και αφιέρωσαν αγάλματα.
Το τέλος των Αγώνων
Οι Ολυμπιακοί αγώνες διατήρησαν την αίγλη τους σε όλη την ελληνική αρχαιότητα. To 393 μ.Χ., ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος της χριστιανικής πλέον Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, απαγόρευσε τη διεξαγωγή όλων των παγανιστικών εορτών, μαζί και των Ολυμπιακών αγώνων. Τα αρχαιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι ορισμένοι αγώνες διατηρήθηκαν για κάποιο ακόμα σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά εκεί κάπου τελείωσε μία περίοδος χιλίων χρόνων κατά την οποία οι Ολυμπιακοί Αγώνες διεξάγονταν συνέχεια κάθε τέσσερα χρόνια.
Ένα νέο παγκόσμιο ξεκίνημα
Κατά τον 17ο αιώνα γινόταν κάποια γιορτή η οποία έφερε τον τίτλο των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αγγλία. Παρόμοιες εκδηλώσεις ακολούθησαν τους επόμενους αιώνες στη Γαλλία και Ελλάδα οι οποίες όμως ήταν μικρής, τοπικής έκτασης. Μέχρι που στα μέσα του 19ου αιώνα Γερμανοί αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τα ερείπια της αρχαίας Ολυμπίας!
Ο Εδεσσαίος λόγιος Μηνάς Μηνωίδης, που τότε δίδασκε την αρχαία ελληνική γλώσσα σε πανεπιστήμιο του Παρισίου, μετέφρασε και δημοσίευσε στη γαλλική τον «Γυμναστικό» του Φιλόστρατου (1858), και τη συνόδευσε με κείμενό του, περί της ανάγκης αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων.
Λίγο αργότερα, ο βαρώνος Πιέρ ντε Κουμπερτέν, ο οποίος ήταν Γενικός Γραμματέας των γαλλικών αθλητικών σωματείων, προσπαθούσε να δικαιολογήσει την ήττα των Γάλλων στον Γαλλοπρωσικό πόλεμο (1870-1871). Πίστευε ότι ο λόγος της ήττας ήταν επειδή οι Γάλλοι δεν είχαν αρκετή φυσική διαπαιδαγώγηση και ήθελε να τη βελτιώσει, αλλά και να ενώσει τις εθνότητες, φέρνοντας παράλληλα τη Νεολαία στον Αθλητισμό. Μέσο που ήθελε να χρησιμοποιήσει; Μα, οι Ολυμπιακοί Αγώνες!
Σε συνέδριο λοιπόν στο πανεπιστήμιο της Σορβόνης (6-23 Ιουνίου 1894) παρουσίασε τις ιδέες του σε ένα διεθνές ακροατήριο. Ήταν την τελευταία μέρα του συνεδρίου όταν αποφασίστηκε να διεξαχθούν οι πρώτοι σύγχρονοι Αγώνες το 1896 στην Ελλάδα. Έτσι προέκυψε η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) για την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνωνμ με πρώτο πρόεδρο τον Μακεδόνα Δημήτριο Βικέλα, γενικό γραμματέα τον βαρώνο Πιέρ ντε Κουμπερντέν και μέλη προσωπικότητες από διάφορα κράτη.
Όλα τα υπόλοιπα μπήκαν σε τροχαία, για να φτάσουμε από το 1896 και την Αθήνα στο 2024 και στο Παρίσι…!
Επιμέλεια: Χρυσόστομος Τρίμμης
