Τη σπουδαιότητα της αγροτικής οικονομίας μέσω των Συνεταιρισμών ανέπτυξε στο πρόσφατο Αναπτυξιακό Συνέδριο του Επιμελητηρίου Μαγνησίας η κα. Φαίη Μακαντάση, ερευνήτρια του Οργανισμού Έρευνας και Ανάλυσης ” διαΝΕΟσις”, επισημαίνοντας, πως οι συνεταιρισμοί και οι συνεργατικές, είναι μοχλοί ανάπτυξης στη σύγχρονη οικονομία. Μάλιστα σε σύνολο 734 συνεταιρισμών σε όλη την Ελλάδα, οι 21 εδρεύουν στο Ν. Μαγνησίας, μαζί με τον πρώτο συνεταιρισμό που ιδρύθηκε στη χώρα το 1900, αυτόν του Μετοχικού Γεωργικού Συλλόγου Αλμυρού.
Η κ. Μακαντάση στην έρευνά της κατέδειξε ότι είναι επιβεβλημένη η στήριξη των συνεργατικών δράσεων πάνω στον αγροτικό τομέα, προκειμένου η ελληνική αλλά και η τοπική οικονομία να δουν θετικά πρόσημα.
Ξεκινώντας την παρουσίαση της έρευνάς της, μίλησε για ποσοστά που πρέπει να προβληματίσουν, δείχνοντας το πρόβλημα που υπάρχει στην Ελλάδα, σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Σημείωσε πως ο πρωτογενής τομέας αποδίδει σε ακαθάριστη προστιθέμενη αξία ανά στρέμμα περίπου 60% λιγότερο από ό,τι ο αντίστοιχος τομέας στην Ιταλία, οι περισσότερες από τις μισές εκμεταλλεύσεις έχουν μέγεθος μικρότερο από 20 στρέμματα, 68 στρέμματα είναι ο μέσος κλήρος (σχεδόν το 1/3 από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο), ενώ το 95% των επιχειρήσεων στον τομέα των τροφίμων έχουν λιγότερους από 10 υπαλλήλους.
Επιπλέον, ανέφερε πως το 2015 μόνο 27 επιχειρήσεις που μεταποιούν προϊόντα του πρωτογενούς τομέα είχαν πωλήσεις άνω των €100 εκατ. και καμία μεταποιητική επιχείρηση δεν είχε πωλήσεις άνω των €500 εκατ..
Η ισχύ παρουσία του αγροτικού τομέα σε διεθνές επίπεδο, διαφαίνεται και από το γεγονός ότι το 2015 η Ιταλία “έστειλε” στις ΗΠΑ το 43% της ποσότητας του ελαιολάδου που κατανάλωσαν οι Αμερικανοί, ενώ η Ελλάδα έστειλε μόνο… το 3%!
Τα δυνατά “χαρτιά” των συνεταιρισμών και η «αχίλλειος πτέρνα»
Η κ. Μακαντάση τόνισε πως ο Συνεταιρισμός έχει… άσσους στο μανίκι του, που μπορεί να τους εκμεταλλευτεί για την ανάπτυξή του, την τόνωση της οικονομίας και την ευρωστία των μετόχων του. Ένας Συνεταιρισμός μπορεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική δύναμη των αγροτών, να συμμετάσχει σε οικονομίες κλίμακας, να δημιουργήσει πρόσθετα περιθώρια εμπορίου, να μειώσει τους κινδύνους και του συναλλακτικού κόστους και να έχει παρουσία σε τομείς ή περιοχές που δεν είναι ελκυστικές οικονομικά.
Ωστόσο, οι συνεταιρισμοί στην Ελλάδα, δεν μπόρεσαν να σταθούν στο ύψος των διεθνών περιστάσεων έχοντας να αντιμετωπίσουν τα αδύνατά τους σημεία. Σύμφωνα με την έρευνα οι ελληνικοί συνεταιρισμοί από τη δεκαετία του ’80 γνώρισαν διαρκείς πολιτικές παρεμβάσεις. Το 2000 στη χώρα μας υπήρχαν τυπικά σχεδόν 6.500 συνεταιρισμοί με 750.000 μέλη που απασχολούσαν όμως λιγότερους από 10.000 εργαζόμενους. Λιγότερο από το ένα πέμπτο των συνεταιρισμών είχαν έστω και υποτυπώδη οικονομική παρουσία, υπήρχε τεράστια απώλεια του κοινωνικού κεφαλαίου, έγινε απαξίωση των υποδομών που χρειάστηκαν δεκαετίες να δημιουργηθούν. Ακόμη σημειώθηκε στροφή των αγροτών προς την μαύρη οικονομία (μόλις 1,4 δισ. ευρώ το σύνολο των δηλωθέντων αγροτικών εισοδημάτων το 2017) και δημιουργήθηκαν τεράστια χρέη, με τους “αποτυχημένους” συνεταιρισμούς να χρωστούν συνολικά το ιλιγγιώδες ποσό των €2,4 δισ.
Να σημειωθεί πως σε σύνολο 734 συνεταιρισμών σε όλη τη χώρα οι 21 εδρεύουν στο Ν. Μαγνησίας.
Η εικόνα στην Ευρώπη
Όσο λοιπόν στην Ελλάδα ακόμη προσπαθούμε να αναπτύξουμε τους συνεταιρισμούς και δεκαετίες μετά έχουμε καταφέρει τόσα λίγα πράγματα, στην Ευρώπη το σκηνικό είναι εντελώς διαφορετικό. Ο πρώτος συνεταιρισμός στην Ελλάδα ιδρύθηκε το 1900 και ήταν ο Μετοχικός Γεωργικός Σύλλογος Αλμυρού. Ο πρώτος συνεταιριστικός νόμος πέρασε το 1915. Έχει αλλάξει 6 φορές (1979, 1985, 1986, 1993, 2000, 2011, 2016) μέχρι σήμερα και έχει τροποποιηθεί άλλες περίπου 1000 φορές!
Από την άλλη πλευρά, στη Γερμανία ισχύει ο συνεταιριστικός νόμος του 1889 και στη Δανία δεν έχουν νόμους που να ορίζουν πώς λειτουργούν οι συνεταιρισμοί.
Προτάσεις Πολιτικής για ένα νέο μοντέλο Συνεργατικότητας
Για να μπορέσει ο συνεταιριστικός τομέας να κάνει τη δική του εκκίνηση και να δώσει ουσιαστική ώθηση στην οικονομία, θα πρέπει σύμφωνα με την κ. Μακαντάση να γίνουν ακόμη πολλά πράγματα.
Μεταξύ αυτών είναι να δοθούν οικονομικά κίνητρα για συμμετοχή σε συνεργατικά σχήματα (π.χ. κατάργηση της προκαταβολής φόρου εισοδήματος με την είσοδο σε ένα συνεργατικό σχήμα, ή προνομιακή πρόσβαση σε επιδοτήσεις του προγράμματος αγροτικής ανάπτυξης και σε προγράμματα συμβολαιακής γεωργίας).
Να δημιουργηθεί ένας νόμος-πλαίσιο που δίνει στους συνεταιρισμούς την ευελιξία να καθορίζουν οι ίδιοι την οργάνωση και την επιχειρηματική τους κατεύθυνση μέσω του καταστατικού τους. Το νομοθετικό πλαίσιο πρέπει να παραμένει σταθερό και να μην αλλάζει με κάθε νέα κυβέρνηση.
Να δημιουργηθούν ηλεκτρονικές εφαρμογές για τη διαχείριση της δραστηριότητας των συνεργατικών σχηματισμών και την επικοινωνία των μελών τους.
Να δημιουργηθούν προγράμματα που ενθαρρύνουν τη συνεργατικότητα και την εξωστρέφεια , να αξιοποιηθούν μέτρα του προγράμματος αγροτικής ανάπτυξης, να ληφθούν μέτρα για την καταπολέμηση της μαύρης οικονομίας, αλλά και να παρθούν μέτρα για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης στις νέες μορφές συνεργατικότητας, με ανάδειξη επιτυχημένων επιχειρηματικών προσπαθειών και ισχυρά κίνητρα.
