Η πανδημία του κορωνοϊού δεν έχει επηρεάσει μόνο την καθημερινότητα και την τσέπη μας, αλλά και τους γάμους! Σύμφωνα με έρευνα από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) ερευνητικό πρόγραμμα «Δημογραφικά Προτάγματα στην Έρευνα και Πρακτική στην Ελλάδα» (DIRAP), με επικεφαλής τον Καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Βύρων Κοτζαμάνη, η μείωση των γάμων στην Ελλάδα, θα είναι τουλάχιστον 30% σε σχέση με τη διετία 2016 και 2017, ενώ 40% υπολογίζεται και η μείωση των τουριστών, που έρχονται στην Ελλάδα για να παντρευτούν υπό το ελληνικό φως. Παράλληλα εντύπωση προκαλεί πως η πανδημία, σε συνδυασμό με την πρότερη οικονομική κρίση δείχνει πιθανότατη αύξηση της ήδη υψηλής αγαμίας στις γυναίκες που είναι γεννημένες στις μετά το 1985.
Μεγάλη μείωση των γάμων στην Ελλάδα
από το 1980- Περιζήτητη η χώρα για γάμους τουριστών
Οι ερευνητές προσπάθησαν να εξετάσουν εάν -και κατά πόσο- θα επηρεαστούν οι γάμοι των γυναικών στη χώρα μας από την πανδημία. Επισημαίνουν πως είναι σχετικά νωρίς, ωστόσο υπάρχουν άμεσες επιπτώσεις που δείχνουν την τάση που υπάρχει. Στην έρευνα γίνεται μία προσπάθεια καταγραφής της εικόνας των γάμων, που δυστυχώς μειώνονται σημαντικά από το 1980 έως και σήμερα. Συγκεκριμένα, στη χώρα μας το σύνολο των γάμων ακολουθεί πτωτική πορεία καθώς από 334 χιλ. την τετραετία 1956-59, μειώθηκε στους 272 χιλ. το 1980-83 και στους 194 χιλ. το 2016-2119. Το σύνολο αυτό περιλαμβάνει τόσο αυτούς των αγάμων (πρώτοι γάμοι) όσο και αυτούς των διαζευγμένων που ξαναπαντρεύονται. Περιλαμβάνει όμως και τους γάμους μη μονίμων κατοίκων της χώρας μας, δηλαδή ατόμων που διαμένουν μόνιμα μεν στο εξωτερικό αλλά παντρεύονται στην Ελλάδα. Οι γάμοι αυτοί αυξάνονται ταχύτατα τις τρεις τελευταίες δεκαετίες: ενώ δεν ξεπερνούσαν το 3,0% του συνόλου μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980, αποτελούν το 4,7% την τετραετία 2000-2003, το 6,2% το 2008-2011 και το 10,7% την τελευταία τετραετία (2016-2019). Η χώρα μας ελκύει επομένως όλο και περισσότερα άτομα (κυρίως αλλοδαπούς) που έρχονται για να τελέσουν τον γάμο τους σε αυτήν: 7,6 χιλ. το 1992-99, 13,8 χιλ. το 2008-2011 και 20,8 χιλ. το 2016-2109.
Αν όμως δεν ληφθούν υπόψη οι γάμοι αυτοί που συμπεριλαμβάνονται στο σύνολο, διαπιστώνεται ότι οι γάμοι όσων ζουν μόνιμα στη χώρα μας μειώνονται με εντονότερους ρυθμούς, καθώς από 268 χιλ. το 1980-83 έχουν περιορισθεί στους 174 χιλ. το 2016-2019 (μείωση κατά 35% έναντι 28,5% του συνόλου των γάμων).
Αύξηση των συμφώνων συμβίωσης
από 161 σε 8.000 σε δέκα χρόνια!
Όπως επισημαίνεται στην έρευνα η πορεία των πρώτων γάμων των γυναικών ειδικότερα των μονίμων κατοίκων μας, διαπιστώνεται ότι οι πτωτικές τάσεις είναι εντονότερες, καθώς από 255 χιλ. την τετραετία 1980-83 έχουν μειωθεί στις 153 χιλ. το 2016-19 (μείωση κατά 40%). Σημειώνεται όμως ότι την τελευταία δεκαετία, με την αλλαγή του θεσμικού πλαισίου, τα σύμφωνα συμβίωσης αυξήθηκαν ταχύτατα, καθώς από μόνον 161 το 2009 εγγίζουν τις 8 χιλ. το 2019, με αποτέλεσμα κατά το έτος αυτό να αντιστοιχεί ένα σύμφωνο ανά πέντε πρώτους γάμους . Αν δε αθροιστούν σύμφωνα και πρώτους γάμους γυναικών μονίμων κατοίκων της χώρας μας, διαπιστώνεται ότι η μείωσή τους ανέρχεται σε 28,5 χιλ. ανάμεσα στην τετραετία 2008-11 και 2016-19 (δηλαδή σχεδόν 15%).
Οι γυναίκες στην Ελλάδα
παντρεύονται από τα 30 και άνω
Σημαντικές όμως είναι και οι μεταβολές διαχρονικά στη μέση ηλικία τέλεσης του πρώτου γάμου. Ο δείκτης αυτός ακολουθεί πτωτική πορεία από το 1950 έως το 1970, ενώ στη συνέχεια αυξάνεται από έτος σε έτος για να υπερβεί τα 30 έτη σήμερα. Την ιδία περίοδο, οι δείκτες ετήσιας έντασης της πρωτογαμηλιότητας μειώνονται από τα πολύ υψηλά επίπεδα των τριών πρώτων δεκαετιών (επίπεδα που οφείλονται βασικά στην πρωιμοποίηση των γάμων, στην τέλεσή τους δηλαδή σε όλο και μικρότερη ηλικία), λαμβάνοντας μετά το 2000, ακόμη και στα μη δίσεκτα έτη, τιμές χαμηλότερες από τους 650 πρώτους γάμους επί 1000 γυναικών . Το γεγονός δε ότι οι τιμές των δεικτών αυτών είναι τόσο χαμηλές, οφείλεται σε δυο βασικές αλλαγές της συμπεριφοράς των γυναικών που γεννήθηκαν μετά το 1960: στο ότι παντρεύονται σε ολοένα και μεγαλύτερη ηλικία ενώ ταυτόχρονα όλο και περισσότερες παραμένουν άγαμες και, δευτερευόντως, στο ότι αυξάνεται συνεχώς στις νεότερες γενεές (γυναίκες που γεννήθηκαν μετά το 1985) το ποσοστό αυτών που επιλέγει αντί του γάμου το σύμφωνο συμβίωσης.
Πως θα επηρεάσει η πανδημία τους γάμους;
Όπως τονίζουν οι ερευνητές, η τρέχουσα πανδημία δεν πρόκειται να ξεπερασθεί πριν τα τέλη του 2021 και οι επιπτώσεις της δεν θα εκλείψουν την επόμενη μέρα, ενώ η πρότερη οικονομική κρίση έχει ήδη δημιουργήσει ένα αρνητικό για την σύναψη γάμου περιβάλλον. Η πανδημία και τα περιοριστικά μέτρα που υιοθετήθηκαν οδήγησαν στην ακύρωση πλήθους προγραμματισμένων γάμων, ενώ ταυτόχρονα ο COVID-19 έχει εντείνει την προ-υπάρχουσα ανασφάλεια για το μέλλον στις νεότερες ηλικίες και οι οικονομικές επιπτώσεις του τα αμέσως επόμενα χρόνια θα καταστήσουν δυσμενέστερο το υπάρχον περιβάλλον.
Οι νεότερες γενεές επομένως, ακόμη και αν δεν αλλάξουν εξ αιτίας της πανδημίας τα σχέδιά τους, θα τα μεταθέσουν για λίγο αργότερα ενώ, ταυτόχρονα, είναι δεδομένο ότι οι αφίξεις αλλοδαπών δεν πρόκειται να επανέλθουν στα προ της πανδημίας επίπεδα νωρίτερα από το 2024.
Οι αναμενόμενες επιπτώσεις στους γάμους και την γαμηλιότητα την τετραετία 2020-2023 διαγράφονται επομένως ήδη. Τόσο το σύνολο των γάμων, όσο και αυτό των πρώτων γάμων θα επηρεασθεί από την κατακόρυφη πτώση των ενώσεων που τελούνται στη χώρα μας από τους μη μόνιμους κάτοικους της (κυρίως αλλοδαπούς), που έρχονται για “ γαμήλιο” τουρισμό.
Το πλήθος των ενώσεων αυτών θα είναι πιθανότατα το 2020-23 κατά 40% μειωμένο σε σχέση με αυτό της τετραετίας 2016-19. Αυτό φυσικά δεν θα επηρεάσει την γαμηλιότητα των μονίμων κατοίκων της χώρας μας, αλλά θα στερήσει από σημαντικά έσοδα τις ελάχιστες περιοχές της (Ρόδο, Σαντορίνη, Κέρκυρα, Ζάκυνθο) που επωφελούνται οικονομικά από την ιδιότυπη αυτή μορφή τουρισμού.
Το σύνολο των γάμων και των πρώτων γάμων των μονίμων κατοίκων της χώρας μας θα συρρικνώνεται σημαντικά το 2020 και αυτή η συρρίκνωση θα συνεχιστεί και το 2021 (τουλάχιστον κατά 30% σε σχέση με την διετία 2016-2017), παρόλη την αναμενόμενη αύξησή τους το τελευταίο τετράμηνο του τρέχοντος έτους. Η αύξηση αυτή θα συνεχισθεί το 2022, ενώ ταυτόχρονα θα ανέβει και η μέση ηλικία στο γάμο που, και προ της πανδημίας, ήταν ήδη υψηλή (πάνω από τα 30,0 έτη στον πρώτο γάμο το 2019). Η απόκτηση παιδιού στη χώρα μας είναι όμως άμεσα συνδεδεμένη με τον γάμο, καθώς μόλις το 12% μόνον των γεννήσεων είναι εκτός έγγαμης συμβίωσης (έναντι του 42% κατά μέσο όρο στην Ε.Ε) ενώ το πρώτο παιδί αποκτάται σε λιγότερο από ένα έτος μετά την τέλεσή του γάμου.
Ανάκαμψη το 2022 και το 2023
Αυτό θα επηρεάσει αρχικά τις πρώτες γεννήσεις των ετών 2021 και 2022 και, στη συνέχεια, εν μέρει, και τις γεννήσεις των υπολοίπων παιδιών, καθώς η αύξηση της μέσης ηλικίας των γυναικών δημιουργεί πρόσθετα εμπόδια στην τεκνοποίηση . Με βάση τα προαναφερθέντα, οι ετήσιοι δείκτες γαμηλιότητας των γυναικών θα σημειώσουν σημαντική πτώση το 2020 και 2021 για να ανακάμψουν το 2022 και 2023.
Η επιδείνωση του ήδη μη ευνοϊκού περιβάλλοντος – λόγω και του κορονοϊού αλλά και της πρότερης οικονομικής κρίσης –για την σύναψη μιας θεσμικά κατοχυρωμένης ένωσης, σε συνδυασμό με τις προ-υπάρχουσες τάσεις στις νεότερες γενεές για μη δέσμευση, θα οδηγήσει και στην αύξηση των % των αγάμων στις γυναίκες που γεννήθηκαν μετά τα μέσα της δεκαετίας του ‘80. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την προαναφερθείσα σχέση γάμου – απόκτησης παιδιού, αναμένεται να επηρεάσει επομένως αρνητικά τις γεννήσεις, όχι μόνον βραχυπροθέσμα, αλλά και μεσοπρόθεσμα.
