Οι Έλληνες της Καππαδοκίας από τα Φάρασα μέχρι το Μιστί και το Τσαρικλί και από τη Σινασσό μέχρι την Καισάρεια, τις άγιες μέρες του Πάσχα είχαν πολλά λατρευτικά έθιμα. Ο φίλος και ιστορικός ερευνητής Συμεών Κοιμίσογλου, αναφέρει ότι την ημέρα των Βαΐων τα παιδιά μαζεύονταν σε ομάδες. Ένας από κάθε ομάδα ντυνόταν ζητιάνος και έκρυβε το πρόσωπό του με μαντίλι για να μην τον αναγνωρίζουν τα σπίτια όπου επισκεπτόταν. Ξεκινούσαν με ένα καλάθι στα χέρια και πήγαιναν στα σπίτια του χωριού. Όταν ο σπιτονοικοκύρης άνοιγε την πόρτα του τραγουδούσαν: Βάγια βάγια βούτσικα το ένα μουσκαρίτσικα, Λάζαρε φάε τσιτσί φάε μαμά, πέσει κατ λαχτάρα, σήκου απάν γαργάρα.
Τη στιγμή που ακουγόταν η λέξη λαχτάρα ένας από την ομάδα έπεφτε κάτω και σπαρταρούσε ως τη στιγμή που ο σπιτονοικοκύρης έδινε τα δώρα. Κατόπιν το παιδί σηκωνόταν. Αυτό το έθιμο συμβολίζει το θάνατο και την ανάσταση του Λαζάρου.
Καταγραφή : Ευθύμιος Ζιγγιρίδης*, Επιμέλεια: Ηλίας Κουτσερής
Τη Μεγάλη Εβδομάδα
Τη Μεγάλη Εβδομάδα οι νέοι του χωριού μάζευαν καύσιμα υλικά όπως άχυρα, ξερά χόρτα κ.τ.λ. και τα συγκέντρωναν στους μαχαλάδες προετοιμάζοντας τις μεγάλες φωτιές του Σαββάτου. Την Μεγάλη Τετάρτη έβαφαν τα αυγά με φλούδες από κρεμμύδια. Το βράδυ της Μ. Πέμπτης πήγαιναν στην εκκλησία να ακούσουν τα 12 Ευαγγέλια και μαζί τους έπαιρναν ντου Βαντζελιού ντου ταπ που ήταν ψωμί στρογγυλό ζυμωμένο με αυγά αλεύρι και γάλα. Στη μέση έβαζαν ένα κόκκινο αυγό και το κρεμούσαν στα στασίδια τους όπου και το άφηναν ώς την ημέρα του Πάσχα για να ευλογηθεί. Εκτός απ ντου κουρλόπα όπως την έλεγαν έπαιρναν μαζί και μία δερμάτινη τσάντα γεμάτη αλάτι κόκκινα αβγά από τα οποία το ένα ήταν από τους φτωχούς, τσουρέκια, προζύμι, γάλα, γιαούρτι, βούτυρο, μέλι. Πριν αρχίσει η ανάγνωση των Ευαγγελίων οι άρρωστοι ξάπλωναν μπροστά στο ιερό, ακόμη και μουσουλμάνοι, για να ευλογηθούν και να γιατρευτούν. Τα υπολείμματα των κεριών που άναβαν δεν τα πετούσαν ποτέ γιατί τα θεωρούσαν ευλογημένα. Το βράδυ της Μ. Παρασκευής οι Μισιώτες και οι Τσαρικλιώτες πήγαιναν στην εκκλησία κρατώντας ένα λευκό κερί και έψελναν τα γράμματα της Παναγίας όπως έλεγαν τους επιτάφιους θρήνους «Η ζωή εν τάφω», «Αξιον Εστί» και «Αι γενεαί πάσαι».
Στην Ανακού, είχαν ένα μανουάλι για δώδεκα μεγάλα κεριά και όταν ο παπάς έλεγε ένα-ένα τα ευαγγέλια, για κάθε ευαγγέλιο έσβηναν και ένα κερί. Τα κεριά που έμεναν, τα έκοβαν και τα μοίραζε ο παπάς και οι άνθρωποι τα χρησιμοποιούσαν ως φυλακτά. Επίσης, για φυλαχτό έπαιρναν κομματάκι από το σεντόνι του Χριστού. Οι νοικοκυρές ζύμωναν λοχούμια, παξιμάδια με αυτά, γάλα και βούτυρο, αχλάδια, κουλούρια στρογγυλά ή πλεχτά. Πάνω έκαναν σταυρό χαραγμένο ή φτιαγμένο με προζύμι. Ημέρα του μεγαλύτερου πένθους ήταν Μεγάλη Παρασκευή. Ήταν όλα κλειστά, θεωρούσαν μεγάλη αμαρτία να πιάσει κανείς σφυρί ή καρφί αυτή τη μέρα. Όλοι προσκυνούσαν τον επιτάφιο, περνούσαν και τρεις φορές από κάτω για να είναι γεροί. Το βράδυ, ο δάσκαλος με τα παιδιά διάβαζαν τον επιτάφιο θρήνο, έψελναν τα εγκώμια και μετά περιέφεραν τον Επιτάφιο με κατάνυξη στους δρόμους, κρατώντας κεριά αναμμένα ψάλλοντας το «Κύριε ελέησον». Στο Μιστί, στο Γκέλβερι και στην Ανακού, περιέφεραν τον επιτάφιο μόνο στο προαύλιο της εκκλησίας για το φόβο των Τούρκων.
Ο Επιτάφιος και η Λαμπρή
Ο Επιτάφιος ήταν ένα μεγάλο τραπεζομάντιλο με την εικόνα του Χριστού. Το κρατούσαν από τις γωνίες του τέσσερις παπάδες και τον γύριζαν στην αυλή της εκκλησίας. Κατά τη διάρκεια της περιφοράς οι άντρες πυροβολούσαν στον αέρα. Στα Φάρασα φώναζαν Συρένουμ της τσιφούτη που τσάστεψαν το Χρήστο δηλ. πυροβολούμε τους άπιστους που σταύρωσαν τον Χριστό. Οι Καππαδόκες πίστευαν ότι με την Ανάσταση του Χριστού οι ψυχές των πεθαμένων τους γυρίζουν στα μέρη όπου έζησαν.
Το Μ. Σάββατο συνέχιζαν να πενθούν την κάθοδο στον Άδη του Χριστού την οποία συνδύαζαν με τον θάνατο δικών τους προσώπων για αυτό πήγαιναν στα μνήματα και έκλαιγαν τους αποθαμένους τους. Εκείνη την μέρα πήγαιναν για ύπνο οι περισσότεροι για να μπορέσουν να αντέξουν μετά την βραδινή λειτουργία να αντέξουν και να μεταλάβουν. Άλλοι άναβαν φωτιές. Όταν ακουγόταν η καμπάνα γύριζαν τα σπίτια όσοι δεν είχαν κοιμηθεί και ξυπνούσαν τους υπόλοιπους. Όλοι πήγαιναν στην εκκλησία με μία λαμπάδα λευκή και δύο γερά κόκκινα αβγά. Μετά το τέλος της λειτουργίας με την επιστροφή στο σπίτι φώτιζαν το σπίτι το κοτέτσι και τον στάβλο.
Στην Αξό, ανήμερα της Λαμπρής γινόταν μεγάλη γιορτή των νεκρών. Στο Τσαρικλί Νίγδης γύριζαν και την Ανάσταση στο νεκροταφείο, όπου οι γυναίκες έκλαιγαν. Στο Μιστί, στο τέλος της Σαρακοστής έβγαιναν τα παλικάρια κάθε βράδυ και μάζευαν ξύλα, άχυρα και καύσιμα τα οποία αποθήκευαν τραγουδώντας και σφυρίζοντας μέχρι τη Μ. Πέμπτη. Τη νύχτα του Σαββάτου τα μάζευαν στην πλατεία της γειτονιάς και άναβαν φωτιά. Μαζεύονταν γύρω και γελούσαν, φώναζαν, ώσπου να χτυπήσει η καμπάνα για την Ανάσταση.
Την Κυριακή μετά το Πάσχα
Ξημερώνοντας ντου ΜααλΤσερετσή όπως έλεγαν το Πάσχα, τα παιδιά πήγαιναν σε παππούδες και νονούς τους φιλούσαν τα χέρια και έπαιρναν τα δώρα τους. Μετά όλοι οι χωριανοί μαζεύονταν στην πλατεία και γλεντούσαν για 3 συνεχόμενες ημέρες. Τέλος οι νεαροί πάλευαν μεταξύ τους για να αναδειχθεί ο δυνατότερος. Την Κυριακή μετά το Πάσχα την έλεγαν ΝΤΙΠΑΣΧΑ δηλαδή αντιπάσχα η ημέρα αυτή ήταν η Τσερετσή του Ει Θούμα. Από την Τετάρτη έως το Σάββατο δούλευαν μόνο τα πρωινά και τα βράδια γλεντούσαν.
Την Κυριακή μετά την εκκλησία κάνανε παρέες και πήγαιναν σε σπίτια και στήναν χορό. Ήταν η Κυριακή που αποχαιρετούσαν το Πάσχα χορεύοντας και διασκεδάζοντας τα κορίτσια, χόρευαν με πολύχρωμες φορεσιές και μαντίλια το χορό του Ντίπασκα.
Δύσκολες εποχές με λιγοστά αγαθά τότε. Οι πρόγονοι μας, ζούσαν σε μία αφιλόξενη χώρα, την οποία ωστόσο την θεωρούσαν πατρίδα τους και την αγαπούσαν.Χρόνια καλά σε όλους τους ανθρώπους. Χρόνια φωτισμένα και ευλογημένα. Είθε ο Χριστός να μας ευλογεί και να μας φωτίζει τον δρόμο σε κάθε βήμα.
*Πρόεδρος Συλλόγου Καππαδοκών Αργιλοχωρίου Αλμυρού, Ιδρυτικό Μέλος Πανελλήνιας Ένωσης Καππαδοκικών Σωματείων
Πλούσιο σε δράσεις το ιστορικό του Συλλόγου Καππαδοκών Αργιλοχωρίου
Ο Σύλλογος Καππαδοκών Αργιλοχωρίου ιδρύθηκε το 1979 με κύριο σκοπό την διαφύλαξη και την μεταλαμπάδευση των εθίμων των Ελλήνων της Καππαδοκίας. Συγκεκριμέναόπως αναφέρουν τα μέλη του συλλόγου, «οι σκοποί, είναι η διατήρηση και διάδοση της μνήμης από την πατρίδα μας το Τσαρικλί κυρίως αλλά και ευρύτερα της Καππαδοκίας μας. Η προώθηση του πολιτισμού μας όπως μας κληροδοτήθηκε από τους προγόνους μας.
Η διάσωση κειμηλίων, εικόνων και όποιου άλλου ανεκτίμητου για εμάς αντικειμένου, που προέρχεται από την πατρίδα μας και η προσφορά τους στη Πανελλήνια Ένωση Καππαδοκικών Σωματείων για την συνεισφορά μας στα λαογραφικά μουσεία Καππαδοκίας που δημιουργεί. Η μελέτη, μέσω προσωπικής έρευνας για την καταγραφή της γενεαλογίας μας και την κατανομή μας ανά την Ελλάδα μετά την ανταλλαγή, όπως και η εύρεση όλων των χωριών που δημιουργήθηκαν από τους πρόσφυγες Τσαρικλιώτες καθώς και γενικότερα Καππαδόκες. Η αδελφοποίηση με άλλους συλλόγους που έχουν ομοίους με εμάς στόχους.
Ένας δευτερεύοντας σκοπός αλλά εξίσου σημαντικός, είναι η συντήρηση και η δημιουργία κατάλληλων υποδομών του χωριού για την καλύτερη και ποιοτικότερη διαβίωση των κατοίκων. Ο σύλλογος με την αρωγή των δημοτικών και περιφερειακών αρχών φροντίζει τις υποδομές του χωριού.
Έρχονται κοντά οι Τσαρικλιώτες
Ο σύλλογος μας είναι ιδρυτικό μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Καππαδοκικών Σωματείων . Συμμετέχουμε στις δραστηριότητες της Ένωσης , σε θέματα παράδοσης και πολιτισμού για την διάσωση και διάδοση της μνήμης των αλησμόνητων πατρίδων .
Διοργανώνει ή συμμετέχει σε πολιτιστικές εκδηλώσεις του Δήμου Αλμυρού ή της Περιφέρειας Θεσσαλίας οι οποίες σχετίζονται με πολιτιστικά δρώμενα. Κάθε χρόνο έχει καθιερωθεί ο Πολιτιστικός Αύγουστος στο Αργιλοχώρι όπου εκτός από την κεντρική χοροεσπερίδα προκειμένου να φέρει κοντά Τσαρικλιώτες από όλα τα μέρη της Ελλάδας, διοργανώνει αθλητικές και άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις όπως θεατρικές παραστάσεις, κινηματογραφικές προβολές, μουσικά δρώμενα κτλ.
Εκδηλώσεις -Δράσεις
Για τα 100 χρόνια από την ανταλλαγή πληθυσμών συμμετείχε ενεργά σε εκδηλώσεις που έλαβαν χώρα στην πόλη του Βόλου. Επιπλέον οργάνωσε στην πόλη του Αλμυρού μια θεατρική – χορευτική παράσταση με ηθοποιούς και χορευτές από συλλόγους Καππαδοκών της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας. Μέλη του συλλόγου κατά καιρούς λαμβάνουν μέρος σε ομιλίες ενημερώνοντας το ευρύ κοινό για τις παραδοσιακές ενδυμασίες των Τσαρικλιωτών την διάλεκτο τους καθώς επίσης τα ήθη και τα έθιμα τους. Επιπλέον ο Πρόεδρος του Συλλόγου κ. Ευθύμιος Ζιγγιρίδης συχνά αρθρογραφεί σε ΜΜΕ της Μαγνησίας για θέματα που σχετίζονται με τις παραδόσεις των Τσαρικλιωτών Καππαδοκών.
Τέλος στα πλαίσια του κοινωνικού προσώπου, ο σύλλογος έχει βοηθήσει ευάλωτες κοινωνικές ομάδες της περιοχής του Αλμυρού.
Πηγή: Περιοδικό Volos Out του Ομίλου Καρεκλίδη
