Η υγεία και η ασθένεια είναι δύο έννοιες οι οποίες έχουν απασχολήσει την ανθρωπότητα από πολύ παλιά. Τη σύνδεση της Ψυχής με το Σώμα αναφορικά με την υγεία του ατόμου την πρώτο συναντάμε στην Ιπποκράτειο ιατρική (Αρχαία Ελλάδα) και στην αρχαία Κινέζικη ιατρική. Και οι δύο αυτές προσεγγίσεις αντιλαμβάνονταν την υγειά του ατόμου ολιστικά. Ότι δηλαδή η ψυχική και η σωματική υγεία συνδέονται και ότι το ένα επηρεάζει και επηρεάζεται από το άλλο.
Γράφει η Γιόλα Δαλαμάγκα
Ψυχολόγος Υγείας (MSc)
Ψυχοθεραπεύτρια
Σήμερα υπάρχουν δύο μοντέλα προσέγγισης αναφορικά με την υγεία και την ασθένεια. Το ένα είναι το βιοϊατρικό μοντέλο, το οποίο διαχωρίζει την ψυχή από το σώμα οπότε αντιλαμβάνεται την ασθένεια ως αποτέλεσμα κάποιας οργανικής αιτίας και κατά συνέπεια τη θεραπεία την στηρίζει στην επίλυση του οργανικού προβλήματος. Το άλλο είναι το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο, το οποίο ισχυρίζεται ότι η υγεία και η ασθένεια είναι αποτέλεσμα της ύπαρξης ή μη ύπαρξης ισορροπίας μεταξύ πολλών παραμέτρων. Οι παράμετροι αυτοί είναι κοινωνικοί, περιβαλλοντικοί, βιολογικοί και ψυχολογικοί.
Το επικρατέστερο μοντέλο είναι το βιοϊατρικό και το αντιλαμβανόμαστε από το γεγονός ότι οι περισσότεροι άνθρωποι όταν μιλάνε για τα προβλήματα υγείας τους, αναφέρονται κατεξοχήν σε σωματικά συμπτώματα και όχι στην ψυχολογική τους κατάσταση αναφορικά με την αιτιολογία της ασθένειας, την πορεία της και τη θεραπεία της.
Το στρες για το οποίο παραπονιούνται οι άνθρωποι ολοένα και περισσότερο στις μέρες μας, μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε τους μηχανισμούς με τους οποίους λειτουργεί ο ανθρώπινος οργανισμός και πως μια φυσική και απόλυτα φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού μας σε μια υποκείμενη απειλή ή πίεση μπορεί να μας προκαλέσει διάφορα προβλήματα υγείας.
Μια στρεσογόνος κατάσταση επηρεάζει το αναπνευστικό, καρδιαγγειακό και μυϊκό σύστημα. Η καρδιά μας χτυπάει ποιο γρήγορα, οι μύες σφίγγονται, η αρτηριακή πίεση αυξάνεται και η αναπνοή επιταχύνεται. Αυτές οι αλλαγές αυξάνουν τη δύναμη και την αντοχή μας, μειώνουν τον χρόνο αντίδρασης μας στα διάφορα ερεθίσματα και μας προετοιμάζουν ώστε είτε να αντιμετωπίσουμε έναν πιθανό «κίνδυνο» είτε να τον αποφύγουμε. Στην περίπτωση αυτή, το άγχος είναι θετικό, εφόσον μας διατηρεί σε εγρήγορση και μας προστατεύει από τους διάφορους κινδύνους. Από την άλλη όμως μπορεί να αποτελέσει σοβαρό πρόβλημα, όταν οι στρεσογόνοι παράγοντες εξακολουθούν να παραμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα, χωρίς ενδιάμεσες περιόδους ηρεμίας.
Το πως αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει το άτομο ένα στρεσογόνο γεγονός, παίζει τεράστιο ρόλο στο αν θα μπορέσει να ανταπεξέλθει ή όχι στην υποτιθέμενη απειλή που βιώνει. Αν το άτομο είναι σε θέση, να αναγνωρίσει αυτό που του συμβαίνει, να έχει επαφή με τον εαυτό του και τα συναισθήματα του και να είναι σε θέση να τα εκφράσει, θα καταφέρει να ξεπεράσει τη στρεσογόνο κατάσταση και να επέλθει η ζωή του σε μια κανονικότητα .
Σε αντίθετη περίπτωση, όταν το άτομο δεν μπορεί να αναγνωρίσει, να παραδεχθεί ή να εκφράσει τα καταπιεσμένα και δυσάρεστα συναισθήματα και επιθυμίες του, ή ακόμα χειρότερα οι ανάγκες που έχει δεν είναι συνειδητές, τότε η στρεσογόνος κατάσταση θα παραμείνει και είναι πολύ πιθανό να εκδηλώσει διάφορα προβλήματα σωματοποίησης. Οι πόνοι είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα σωματοποίησης. Πονοκέφαλοι, πόνοι στην κοιλιά ή στον αυχένα, που δεν οφείλονται σε οργανικά αίτια είναι εξαιτίας καταπιεσμένων συναισθημάτων. Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο για πράγματα που το άτομο αποφεύγει να εκφράσει έρχονται και ξανάρχονται με τη μορφή πόνων. Δεν γίνεται να αποφύγουμε καμιά κατάσταση με το να την αγνοήσουμε. Το ποιο πιθανό είναι να αντιδράσει το σώμα μας. Μια λαϊκή ρήση λέει πως ‘ Όταν δεν μιλάει το στόμα μιλάει το σώμα’.
Στο κομμάτι λοιπόν της πρόληψης και της θεραπείας είναι πολύ σημαντικό να έχουμε στο μυαλό μας την υγεία μας ως ένα σύνολο, μια ολότητα ένα ΌΛΟ. Δεν νοσεί το σώμα χωρίς να έχει νοσήσει η ψυχή και αντίστροφα.
