Μέσα απ΄την επιστολή του Μάνου Χατζιδάκι στον Δημήτρη Βερνίκο, που παρουσιάζει σήμερα αποκλειστικά το «Volos Out», (πρόκειται συνολικά για 350 επιστολές, ένα αρχείο 1.300 σελίδων από προσωπικά γράμματα του Χατζιδάκι!), γίνεται γνωστή η επικοινωνία του με τον Σων Φίλιπς, το συμπλήρωμα του δίσκου «Μελισάνθη», τα επόμενα σχέδιά του, η σκληρή εργασία του για πολλές ώρες ακόμη και μεταμεσονύκτια, αλλά και η αγωνία του για όσα ετοίμαζε… Όπως ο ίδιος ο Δημήτρης Βερνίκος αναφέρει, «Σ’ ένα μακροσκελές γράμμα του που ξεκινά την Πρωτοχρονιά του 1971, στην πέμπτη σελίδα -είναι πια 2 του μηνός- μου γράφει…»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΗΛΙΑ ΚΟΥΤΣΕΡΗ
Ως αφιερωματικό έτος στο Μάνο Χατζιδάκι, ανακήρυξε το 2026 το Υπουργείο Πολιτισμού, ενώ μόλις τον περασμένο Οκτώβρη, συμπληρώθηκαν 100 χρόνια απ΄την γέννηση του κορυφαίου συνθέτη, που κατάφερε και είναι κοινώς άλλωστε αποδεκτό, να ενώσει σε εξαιρετικές μουσικές, τη λόγια μουσική με την παράδοση. Ο Μάνος Χατζιδάκις όμως, δεν ήταν μόνο ο μεγάλος δημιουργός, αλλά και ο άνθρωπος, που με ένα ελεύθερο πνεύμα, αφοσιώθηκε με κοινωνικοπολιτική διάκριση και ευαισθησία στον Πολιτισμό και ευρύτερα στην Ελλάδα και τους πολίτες της. Ήταν ο άνθρωπος που με την βαθιά παιδεία που τον διέκρινε, κατάφερε με τον τρόπο του, να υπερασπιστεί την ελευθερία και τα ανθρώπινα ιδεώδη.
Αρκετοί από τους νεότερους, δεν τον πρόλαβαν καν στη ζωή και το έργο, αυτό όμως που μαρτυρά τη διεισδυτικότητά του ως δημιουργού, είναι ότι ακόμη και σήμερα, τρεις δεκαετίες σχεδόν μετά τον θάνατό του, εξακολουθεί να ακούγεται αλλά και να «μπολιάζει» την σύγχρονη μουσική παραγωγή.
Υπάρχουν βέβαια και κάποιοι πιο τυχεροί από εμάς, που γνωρίσαμε μόνο το έργο του. Είναι αυτοί που γνώρισαν τον ίδιο τον άνθρωπο, τον Μάνο Χατζιδάκι, στο έργο, στη δημιουργία, στην καθημερινότητα, στα εύκολα και στα δύσκολα, στα όμορφα και στα άσχημα…
Ένας άνθρωπος που ξεκίνησε ως μαθητευόμενος ουσιαστικά του Μάνου Χατζιδάκι, εξελίχθηκε σε συνεργάτης και έμεινε ως το τέλος της ζωής του συνθέτη ως φίλος, είναι ο βραβευμένος σκηνοθέτης Δημήτρης Βερνίκος, ο οποίος μάλιστα, έχει αγαπήσει τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερα τον τόπο μας, γι΄αυτό και επέλεξε να ζει με τη σύντροφό του, Πόλυ Βλάχου, ανάμεσά μας!
Με το «VolosOut» τον συναντήσαμε και μιλήσαμε μαζί του, με αφορμή το ντοκιμαντέρ «Μάνος Χατζιδάκις – Είδωλο στον καθρέφτη» που απέσπασε σημαντικά βραβεία και αποτελεί ένα ταξίδι, στο μουσικό μύθο της ζωής του Μάνου Χατζιδάκι.
Μάθαμε σημαντικά στοιχεία, που δεν γνωρίζαμε, τον συγκινήσαμε και μας συγκίνησε, μας εμπιστεύθηκε υλικό απ΄το αρχείο του και προσέφερε σε γνώση των αναγνωστών μας κατά αποκλειστικότητα, μία απ΄ τις επιστολές του Μάνου Χατζιδάκι που του έστειλε το Σάββατο 2 Ιανουαρίου 1971 και αναφέρεται στη γνωριμία του και την έναρξη ουσιαστικά της συνεργασίας του, με τον ShawnPhillips τον γνωστό Αμερικανό τραγουδιστή-τραγουδοποιό με μεγάλες επιτυχίες.
Η πρόσφατη παρουσίαση στο Παρίσι
Σε μια συγκινητική, σχεδόν τελετουργική ατμόσφαιρα, το μουσικολογικό τμήμα της Σορβόννης διοργάνωσε ένα διήμερο συνέδριο στο τέλος του περασμένου Νοεμβρίου, αφιερωμένο στον Μάνο Χατζιδάκι. Στο επίκεντρο των συζητήσεων, των προβολών και των παρουσιάσεων, βρέθηκαν όχι μόνο η μουσική και το έργο του, αλλά και άγνωστες προσωπικές πτυχές της δημιουργικής του πορείας. Κεντρικός προσκεκλημένος ήταν ο Δημήτρης Βερνίκος, σκηνοθέτης, στενός φίλος, μαθητής και συνεργάτης του Μάνου Χατζηδάκι, ο οποίος μοιράστηκε μια εμπειρία φορτισμένη συναισθηματικά, αποκαλυπτική και βαθιά ανθρώπινη.Από την επιστροφή της Νάνας Μούσχουρη στη σκηνή στα 92 της χρόνια, μέχρι το αρχείο 1.300 σελίδων από προσωπικά γράμματα του Χατζιδάκι, ο Δημήτρης Βερνίκος ανοίγει ένα παράθυρο στη «μυθολογία» μιας σχέσης έξι δεκαετιών.
Η διπλή συγκίνηση
«Ήταν μια πολύ σημαντική εμπειρία και για μένα και για τους άλλους», μας είπε ο Δημήτρης Βερνίκος, περιγράφοντας το διήμερο αφιέρωμα στη Σορβόννη. Την πρώτη μέρα προβλήθηκε το βραβευμένο ντοκιμαντέρ «Μάνος Χατζιδάκις – Είδωλο στον καθρέφτη» για τον Μάνο Χατζιδάκι, ενώ τη δεύτερη παρουσιάστηκε υλικό βασισμένο σε προσωπικές επιστολές του Μάνου, προς τον Δημήτρη Βερνίκο, διαβασμένες με συνοδεία μουσικής.
Η κορυφαία στιγμή, όμως, ήρθε απρόσμενα με την είσοδο της Νάνας Μούσχουρη στην αίθουσα.«Μπήκε πέντε-έξι λεπτά πριν τελειώσει το κομμάτι με τα γράμματα. Σηκώθηκα, πήγα δίπλα της. Συγκινηθήκαμε πολύ· είχαμε να συναντηθούμε πάρα πολλά χρόνια», θυμάται.
Η Μούσχουρη, στα 92 της, μίλησε όρθια για 20 λεπτά στα γαλλικά, τραγούδησε το «Χάρτινο το Φεγγαράκι» και χαιρέτησε συγκινημένη τον κόσμο. «Οι άνθρωποι είχαν πάθει σοκ. Ήταν διπλή η συγκίνησή τους: και η μουσική και τα γράμματα», σημείωσε ο Δημήτρης Βερνίκος.
Τα 350 γράμματα – 1.300 σελίδες προσωπικής ιστορίας
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια της ζωής του σκηνοθέτη Δημήτρη Βερνίκου είναι το προσωπικό αρχείο επιστολών του Μάνου Χατζιδάκι προς τον ίδιο.
«Είναι γράμματα από τα τέλη του 1966-αρχές του 1967 μέχρι το 1972. Κάποιος με ρώτησε πόσα είναι… Κάποτε τα είχα μετρήσει γύρω στα 350. Αυτό που ξέρω με σιγουριά είναι ότι, ψηφιοποιημένα πλέον, συμπληρώνουν 1.300 σελίδες», αποκαλύπτει.
Τα γράμματα δεν είναι απλές προσωπικές σημειώσεις. Αποτελούν ένα υλικό πολύπλευρο: αναφορές στη μουσική, την Ελλάδα, τους ανθρώπους γύρω του, τους προβληματισμούς του, αλλά και αισθητικό ενδιαφέρον.
«Ήταν η εποχή των παιδιών των λουλουδιών. Του άρεσαν τα επιστολόχαρτα με σχέδια, με εικαστική διάθεση».Ο κ. Βερνίκος δεν κρύβει ότι το αρχείο αυτό θα μπορούσε κάποτε να εκδοθεί με προσοχή, λόγω της ποικιλίας της ύλης και των θεματικών.
Νέα έργα, νέα ταινία, νέες φόρμες
Μετά την προβολή της πρώτης του ταινίας για τον Μάνο Χατζηδάκι σε διάφορα σημεία της χώρας και το εξωτερικό, ο κ. Βερνίκος δηλώνει ότι ξεκινά ήδη έρευνα και γυρίσματα για μια νέα.
«Η πρώτη ταινία καλύπτει πολύ αφαιρετικά το πρόσωπο του Μάνου. Όταν κάνεις ένα biopic, δεν φτάνει μία ταινία. Μπορεί να χρειάζονται δύο ή και περισσότερες». Ο ίδιος και η σύντροφός του, Πόλυ Βλάχου, είχαν ετοιμάσει υλικό ακόμη και για τηλεοπτική σειρά, η οποία δεν προχώρησε… «Έχουμε γράψει δύο σενάρια. Έχει γίνει πολλή δουλειά, αλλά ο Μάνος είναι ανεξάντλητος». Παράλληλα, εξετάζει και την εξέλιξη της 22λεπτης παρουσίασης των γραμμάτων σε πιο ολοκληρωμένη φόρμα, ίσως με τη συνεργασία του πιανίστα Χρήστου Παπαγεωργίου.
Μια σχέση ζωής από το 1961 ως το τέλος
Τον ρωτήσαμε με ενδιαφέρον, τι έχει αφήσει στον ίδιο, αυτή η πολύχρονη φιλία… «Στην ουσία… με μπόλιασε αυτή η ιστορία», λέει για τη σχέση του με τον Χατζιδάκι. «Είναι κομμάτι της προσωπικής μου μυθολογίας, που μοιράζομαι με τη μυθολογία του Μάνου και της χώρας.»
Γνωρίστηκαν το 1961 και δεν διέκοψαν ποτέ την επικοινωνία τους μέχρι τον θάνατο του συνθέτη. Από τον ρόλο του μαθητή πέρασε στη συνεργασία, στα στούντιο, στις συναυλίες, και τελικά στη βαθιά φιλία. «Ο Γκάτσος κάποια στιγμή μου είχε πει: “Δημητράκη, είσαι ο μόνος που έχει πάρει το πτυχίο του Πανεπιστημίου του Φλόκα”». Η «παρέα του Φλόκα» Χατζιδάκις, Γκάτσος, Ελύτης, Τσαρούχης, καθόρισε μια ολόκληρη εποχή, αλλά και την προσωπική του διαδρομή.
Άγνωστες πτυχές του έργου και το μεγάλο κενό της δεκαετίας του ’50
Ο κ. Βερνίκος εξηγεί ότι υπάρχουν ακόμη άγνωστα κεφάλαια: «Η δεκαετία του ’50 είναι η πιο ανεξερεύνητη. Από τα θεατρικά έργα εκείνης της περιόδου έχουν σωθεί λίγα. Από το Θέατρο Τέχνης δεν ξέρουμε αν υπάρχει ηχογράφηση. Από το Εθνικό, κάτι μπορεί να υπάρχει, αλλά δεν το έχω ψάξει ακόμη».
Η έρευνα που ξεκίνησε το 2000 συνεχίζεται: «Δεν προλαβαίνεις να τα εξερευνήσεις όλα. Πάντα μένει δουλειά προς διερεύνηση.»
Ο δάσκαλος Χατζιδάκις…επιρροή μέχρι το σήμερα
Για τον κ. Βερνίκο, ο Μάνος Χατζιδάκις δεν ήταν απλώς ένας μεγάλος Έλληνας συνθέτης. «Ήταν μεγαλοφυΐα. Δεν διαφέρει από τις μεγάλες μορφές της κλασικής μουσικής». Ανακαλεί συναντήσεις και μαρτυρίες από διεθνείς δημιουργούς που διδάχτηκαν από τον Χατζιδάκι, όπως ο MichaelKamen. «Όταν τον είδα στο Λονδίνο, μου είπε το πρώτο πράγμα: ‘Μπαχ και Μάνος’». Ακόμη και οι μουσικοί των Reflections – ολόκληρη γενιά – θεωρούν ότι τους έμαθε μουσική για το σινεμά ο ίδιος ο Μάνος, μέσα στο στούντιο. «Ήταν μια πολύ μεγάλη φυσιογνωμία. Και ως μουσικός και ως άνθρωπος. Είχε και μια πλευρά που δεν ξέρει ο κόσμος: φιλοσοφική. Αυτές οι συζητήσεις κρατούσαν μερόνυχτα».
Ο μύθος που δεν ολοκληρώνεται ποτέ…
Παρά τα χρόνια που έχουν περάσει από τον θάνατό του, η επιρροή του Χατζιδάκι παραμένει καθοριστική.
«Οι θέσεις του, οι χαρακτήρες,
οι επιλογές του επηρεάζουν ακόμη και σήμερα, όχι μόνο τους καλλιτέχνες αλλά και την κοινωνία».
Η παρουσία, η μουσική, οι ιδέες και η ευρύτητα του βλέμματός του εξακολουθούν να αποτελούν σημείο αναφοράς.
Με κάθε νέα έρευνα, κάθε γράμμα, κάθε καταγραφή και κάθε νέα ταινία, ο μύθος του Μάνου Χατζιδάκι μεγαλώνει…Και μένει ζωντανός…
Δημήτρης Βερνίκος
Σκηνοθέτης και παραγωγός, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Εθνική Σχολή Κινηματογράφου της Αγγλίας (NationalFilmSchool). Έκτοτε, έχει διαγράψει μακρόχρονη και δημιουργική πορεία στην ελληνική κρατική τηλεόραση και τον κινηματογράφο, με σειρές ντοκιμαντέρ, ταινίες, πολιτιστικά προγράμματα, σειρές μυθοπλασίας και μουσικές σειρές. Οι περισσότερες ταινίες του φέρουν και την υπογραφή του στην παραγωγή. Διδάσκει σενάριο, σκηνοθεσία, υποκριτική για τον κινηματογράφο, κινηματογραφικές γλώσσες και ντοκιμαντέρ. Είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Κινηματογράφου της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Πηγή: Περιοδικό Volos Out του Ομίλου Καρεκλίδη
