Γράφει ο Κώστας Σπανός, ερευνητής-συγγραφέας, εκδότης του «Θεσσαλικού Ημερολογίου»
(το κείμενο εμπεριέχεται στην παρουσίαση των νέων βιβλίων, 88ος τόμος, Λάρισα 2025, σ. 396-397).
Tο λιμάνι του Βόλου, όπως αναφέρει ο κ. Σωκράτης Αναγνώστου, διευθύνων σύμβουλος του ΟΛΒ, αποτελεί την αφορμή δημιουργίας του Βόλου και γι’ αυτό η συμβολή του υπήρξε καταλυτική. Ήταν πολύ καλή η σκέψη των υπευθύνων του ΟΛΒ να καταγραφεί η διαδρομή του λιμανιού, για να τη γνωρίσουν οι Βολιώτες και όλοι οι Θεσσαλοί, διότι το λιμάνι αυτό εξυπηρέτησε, από το 1881 για πολλές δεκαετίες τη θεσσαλική ενδοχώρα. Η ανάθεση του έργου αυτού στη Μαρία Σπανού ήταν η καλύτερη, καθώς είναι έμπειρη ερευνήτρια των πηγών, με καλά δείγματα γραφής. Η συγγραφέας ερεύνησε επισταμένως τις πηγές της Υπηρεσίας Διπλωματικού Αρχείου του Υπουργείου των Εξωτερικών, του ΟΛΒ, των τοπικών και άλλων εφημερίδων και τη βιβλιογραφία και συνέλεξε όγκο πληροφοριών, με τη βοήθεια των οποίων συνέθεσε έναν άθλο. Ανέδειξε, με αξιοθαύμαστο τρόπο την ιστορία του λιμανιού της πόλης της, και παρέδωσε στις νεότερες γενιές έναν οδηγό του, αντάξιο των προσδοκιών της διοίκησης του ΟΛΒ. Στις 440 σελίδες του τόμου παρουσιάζεται η διαδρομή του λιμανιού του Βόλου και ένα τμήμα της ιστορίας της πόλης. Το όλο έργο αποτελείται από 6 κεφάλαια.
Στο α΄ κεφ. (Το λιμάνι και η ανάδυση του Βόλου), ως εισαγωγή η συγγραφέας παρουσιάζει τον οθωμανικό οικισμό του Κάστρου και την υποτυπώδη σκάλα του, την ίδρυση του Βόλου με μέτωπο την προκυμαία, το λιμάνι στο πρώτο οικιστικό σχέδιο και την ίδρυση του Υποπροξενείου του Βόλου (1834-1881). Όλα αυτά τεκμηριωμένα και με σχετικές εικόνες. Στο β΄ κεφ. (Στο επίκεντρο των δρόμων της θάλασσας: εξωστρέφεια και εμπορική κίνηση κατά τον 19ο αι.), η συγγραφέας ασχολείται, συνοπτικά, με το χερσαίο και θαλάσσιο εμπόριο, γενικά, από τον 15ο έως τις αρχές του 20ού αι. Λόγω των δυσκολιών των χερσαίων μεταφορών ευνοήθηκε το θαλάσσιο εμπόριο και η δημιουργία ναυτιλίας στη Θεσσαλία. Μετά το 1881, το λιμάνι του Βόλου έγινε ο συνδετικός κρίκος μεταξύ των οικισμών-λιμανιών και των ναυτικών δρόμων. Για το λιμάνι αυτό και για την εμπορική κίνησή του μας παρέχουν πληροφορίες διπλωμάτες, περιηγητές και ερευνητές. Μέσω του λιμανιού προωθήθηκαν σε ξένες αγορές το θεσσαλικό σιτάρι και άλλα προϊόντα και εισήχθησαν προϊόντα άλλων χωρών τα οποία προωθήθηκαν σε όλη τη Θεσσαλία. Τον 19ο αι. το λιμάνι του Βόλου, εκτός από την εμπορική, συνέβαλε και στην επιβατική διακίνηση, χάρη στα πολλά ιστιοφόρα και ατμόπλοια. Τη δραστηριότητα του λιμανιού, στο πρώτο μισό του 19ου αι., ανίχνευσε η συγγραφέας στις ανέκδοτες πηγές, κυρίως στα έγγραφα του Ελληνικού Υποπροξενείου.
Στο γ΄ κεφ. (Το λιμάνι και τα έργα μετά την απελευθέρωση έως τον Μεσοπόλεμο), ενδιαφέρον έχει η περίοδος 1881-1910. Με τα έργα που έγιναν στο λιμάνι, ο Βόλος αναδείχθηκε σημαντικό εμπορικό και οικονομικό κέντρο της Θεσσαλίας. Τις επόμενες δεκαετίες, λόγω των πολεμικών γεγονότων αναβλήθηκε η εκτέλεση έργων.
Στο δ΄ κεφ. (Από την ανάκαμψη του Μεσοπολέμου στα τραγικά γεγονότα του πολέμου), παρατίθενται ενδιαφέροντα στοιχεία της εμπορικής και ναυτιλιακής κίνησης στο λιμάνι: εξαγωγές και εισαγωγές προϊόντων, απόπλοι και κατάπλοι ιστιοφόρων, η εξέλιξη της εμπορικής κίνησης, οι πρόσφυγες και η συμβολή τους στη ναυπηγική δραστηριότητα. Το κεφάλαιο αυτό ολοκληρώνεται με τις ενότητες: Ο Μεσοπόλεμος, τα λιμενικά έργα, η νέα προβλήτα και η εγκαινίασή της από τον Ελ. Βενιζέλο, η προβληματική οικονομική κατάσταση της περιόδου αυτής, ο πόλεμος του 1940, οι βομβαρδισμοί του λιμανιού κ.ά.
Στο ε΄ κεφ. (Από τη μεταπολεμική ανόρθωση και τους σεισμούς έως τη Μεταπολίτευση) την μεγάλη καταστροφή και τα ναυάγια διαδέχθηκαν οι επισκευές και η σταδιακή βελτίωση της κατάστασης, μετά το 1950, με σχετική καθυστέρηση λόγω των σεισμών του 1954-1967, και την ανόρθωση τη δεκαετία 1960-1970.
Στο στ΄ κεφ. (Βήματα προσαρμογής στις ανάγκες της νέας εποχής,1975-2001: εξωστρέφεια και εκσυγχρονισμός) περιλαμβάνονται οι ενότητες: οι θαλάσσιες μεταφορές, από τον 19ο στον 20ό αι., οι νέες τεχνολογίες στη λιμενική βιομηχανία, στη ρότα διεθνών θαλάσσιων συνδέσεων, το στοίχημα της ανάπτυξης του λιμανιού τη 10ετία του 1980, ο εκσυγχρονισμός των μεταφορικών υποδομών κ.ά. Στο παράρτημα γίνεται αναφορά στη διοίκηση του ΟΛΒ από τη σύστασή του μέχρι το 2023 και ακολουθούν φωτογραφίες ανθρώπων, πίνακες ζωγραφικής και οι πηγές – βιβλιογραφία. Θερμά συγχαρητήρια στη συγγραφέα και στη διοίκηση του ΟΛΒ.
*Το βιβλίο έγραψε η Μαρία Σπανού και εκδόθηκε από τον Οργανισμό Λιμένος Βόλου ΑΕ
