Η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ ηχογράφησε από τις 23 μέχρι τις 27 Σεπτεμβρίου του 2024 δυο συμφωνικά έργα του Ζαφείρη Κουκουσέλη συνθέτη, ενορχηστρωτή και καθηγητή του Μουσικού Σχολείου Βόλου. Η ηχογράφηση έγινε στο Ραδιομέγαρο της ΕΡΤ στο ιστορικό στούντιο «C» υπό την διεύθυνση του μαέστρου Γιάννη Πρωτόπαπα. Το πρώτο έργο έχει τον τίτλο «Το ταξίδι του Goran Schildt στο Αιγαίο Πέλαγος» θέμα με παραλλαγές πάνω στο ελληνικό παραδοσιακό τραγούδι «Μπρατσέρα» της Λέρου και το δεύτερο έργο έχει τον τίτλο «Μαντηλάτος» όπου ο συνθέτης επεξεργάζεται τον παραδοσιακό χορό της Ανατολική Θράκης δημιουργώντας μια σουίτα με τρία μέρη. Ιntroduction (Allegro),Variations (Andante – Moderato), Finale (Allegro).
Όπως αναφέρει ο συνθέτης Ζαφείρης Κουκουσέλης για το έργο του «Μαντηλάτος» η σχέση της μουσικής με τη Θράκη ξεκινάει από τα αρχαία χρόνια. Όπως αναφέρει ο Όμηρος, η λατρεία των Μουσών ξεκίνησε από τη Θράκη αλλά και ο Ορφέας ο μεγαλύτερος μουσικός της ελληνικής μυθολογίας είχε καταγωγή από τη Θράκη. Επίσης, τα ιερά και τα μαντεία που έχουν διασωθεί αποδεικνύουν ότι ο θεός Απόλλωνας, προστάτης της μουσικής και των τεχνών, λατρευόταν στον τόπο αυτό. Το μουσικοχορευτικό ιδίωμα της Θράκης εμφανίζει ένα ξεχωριστό χρώμα, μέσα από μια έντονη μουσική, χορευτική και εθιμική παράδοση. Ο Μαντηλάτος αποτελεί έναν κατεξοχήν χορό της Δυτικής Θράκης. Η ονομασία του προέρχεται από το μαντήλι που κρατούν οι χορευτές και χορεύεται είτε αντικριστά, είτε από μεμονωμένα άτομα ως δρομικός χορός. Είναι χορός γρήγορος, ζωηρός με έντονη κίνηση σε μέτρο 7/8 (2-2-3). Το χώρισμα των ογδόων σε διάταξη (2-2-3) προσδίδει μια διαφορετική υφή και ρυθμική συμπεριφορά που γειτνιάζει με γρήγορα και ασύμμετρα μοτίβα της βουλγάρικης μουσικής παράδοσης. Είναι συμμετρικός με τον πανελλήνια γνωστό καλαματιανό (3-2-2) αλλά έχει διαφορετικό εσωτερικό τονισμό.
Το συμφωνικό έργο του Ζαφείρη Κουκουσέλη με τίτλο “Goran Schildt’s trip to the Aegean sea” απεικονίζει το ταξίδι του Γιόραν και της Χριστίνας Σιλντ από τη Φιλανδία στη Μεσόγειο με το δικάταρτο ιστιοπλοϊκό σκάφος τους την “Δάφνη” και την περιπλάνησή τους στα νησιά του Αιγαίου, μέχρι η Λέρος να γίνει το δεύτερο σπίτι τους στα μέσα της δεκαετίας του 1960.
Ο συνθέτης Ζαφείρης Κουκουσέλης επηρεάστηκε έντονα από τη ζωή και το έργο του Φιλανδού συγγραφέα, ιστορικού τέχνης και θαλασσοπόρου. Ο Γιόραν Σίλντ αφού βρέθηκε αντιμέτωπος με το θάνατο και ξέφυγε, αποφάσισε να αλλάξει τη ζωή του και σαν σύγχρονος Οδυσσέας να ταξιδέψει στη Μεσόγειο αναζητώντας τη δική του Ιθάκη, το δικό του προορισμό. Ο προορισμός αυτός έμελλε να είναι η Λέρος, από όπου συνέχισε το συγγραφικό του έργο μεταφέροντας σε όλο τον κόσμο εικόνες από την Ελλάδα και τη Μεσόγειο μέσω των βιβλίων του. Ο συνθέτης το 2017 είχε την ευκαιρία να επισκεφθεί το μουσείο που εκτίθεται η «Δάφνη» στη Φιλανδία το ξύλινο δικάταρτο ιστιοπλοϊκό σκάφος με το οποίο περιπλανήθηκε στη Μεσόγειο, αλλά και το σπίτι του στη Λέρο, το δωμάτιό του, το γραφείο όπου καθημερινά εργαζόταν με θέα στο Αιγαίο που τόσο λάτρεψε.
Το συμφωνικό έργο προβάλλει τον ελληνικό πολιτισμό καθώς επεξεργάζεται ένα παραδοσιακό τραγούδι της Λέρου (Μπρατσέρα) χρησιμοποιώντας την τεχνοτροπία της Δυτικής συμφωνικής μουσικής. Τα παραδοσιακά τραγούδια είναι αυθεντικά δημιουργήματα υψηλής αξίας. Δεν αποτελούν ακατέργαστο καλλιτεχνικό προϊόν, αντίθετα έχουν σμιλευτεί με το πέρασμα του χρόνου, μέσα από την εξέλιξη της μουσικής τέχνης στους αιώνες. Το συμφωνικό έργο αποσκοπεί στην εξέλιξη, την ανάπλαση και την ανανέωση μέσω της αναδημιουργίας του παραδοσιακού τραγουδιού της Λέρου. Ο συνθέτης καταφέρνει να κεντρίσει το ενδιαφέρον του ακροατή μέσα από την αμεσότητα της μουσικής γραφής του αλλά και την ευρηματική χρήση της αναλλοίωτης “Μπρατσέρας” που σαν καθοδηγητικό μοτίβο κάνει πιο ενεργητική και ουσιαστική τη μουσική ακρόαση. Επιχειρεί να μεταφέρει την αύρα του Αιγαίου, το λίκνισμα της «Μπρατσέρας» και να ταξιδέψει νοερά τους ακροατές στα γαλανά νερά της Μεσογείου, όπως έκανε ο Γιόραν Σίλντ σε εκατομμύρια αναγνώστες μέσα από τα βιβλία του.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ
Η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ ιδρύθηκε το 1938 και καλύπτει το κλασικό, ελληνικό και ξένο ρεπερτόριο. Έχει παρουσιάσει έργα σημαντικών Ελλήνων και ξένων συνθετών, μαέστρων και ερευνητών μέσα από ηχογραφήσεις, ζωντανές μεταδόσεις από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση καθώς και από συναυλίες στην Αθήνα και την περιφέρεια. Διευθυντές της υπήρξαν ο Γιώργος Λυκούδης, ο Σπύρος Φαραντάτος, ο Αντίοχος Ευαγγελάτος, ο Γιώργος Σισιλιάνος, ο Franz Litschauer, ο Ευθύμιος Καβαλλιεράτος, ο Μιλτιάδης Καρύδης, ο Άλκης Μπαλτάς, ο Ανδρέας Πυλαρινός, ο Νίκος Χριστοδούλου, ο Βλαδίμηρος Συμεωνίδης.
Η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ έχει εμφανιστεί επανειλημμένα στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στο Φεστιβάλ Πάτρας, στο Φεστιβάλ Βελιγραδίου, στην Όπερα Καΐρου, στο Μόντρεαλ, στην Κολωνία, στο Παρίσι, στην Κωνσταντινούπολη, σε διεθνείς μουσικές εκδηλώσεις σε συνεργασία με την E.B.U. (Ευρωπαϊκή Ένωση Ραδιοφωνιών), στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και σε πόλεις της Ελλάδας. Τον Οκτώβριο του 2006, η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα πραγματοποίησε συναυλία στην αίθουσα Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών και στο Λίνκολν Σέντερ της Νέας Υόρκης. Τον Οκτώβριο του 2007, στο Polytheater του Πεκίνου, πραγματοποίησε την εναρκτήρια συναυλία των εκδηλώσεων για το πολιτιστικό έτος της Ελλάδας στην Κίνα. Σήμερα η Ορχήστρα θεωρείται από τα πιο δυναμικά, άρτια και δραστήρια συμφωνικά συγκροτήματα της Ελλάδας. Από το Δεκέμβριο του 2022 αρχιμουσικός της ορχήστρας έχει αναλάβει ο διεθνώς καταξιωμένος μαέστρος Μιχάλης Οικονόμου.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
Ο Ζαφείρης Κουκουσέλης είναι διπλωματούχος Ακορντεόν, Πτυχιούχος Ωδικής, Αρμονίας (τάξη Μ. Κεχαϊδη), Αντίστιξης (τάξη Α. Αμαραντίδη), Φούγκας (τάξη Ι. Παπαδάτου), Ενοργάνωσης Πνευστών Οργάνων (τάξη Ι. Καστρινού) και διπλωματούχος Σύνθεσης (τάξη Δ. Μαραγκόπουλου). Πτυχιούχος της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του Ε.Α.Π. στον Ελληνικό Πολιτισμό και κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου Master of Music στη Μουσική Παιδαγωγική από το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Παρακολούθησε μαθήματα στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών σπουδών με κατεύθυνση τζαζ πιάνο στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου. Είναι καθηγητής Θεωρητικών Ευρωπαϊκής Μουσικής στο Μουσικό Σχολείο Βόλου. Επίσης, έχει εργαστεί: στο Δημοτικό Ωδείο Βόλου, Ελληνικό Ωδείο και στο Ωδείο Ρυθμός. Είναι μέλος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών.
Έγραψε μουσική για τις θεατρικές παραστάσεις «Υβόννη» (Γκόμπροβιτς) και «Όσκαρ Ουάιλντ» (Ουάιλντ). Έχουν παρουσιαστεί και ηχογραφηθεί συμφωνικά έργα του: «Ο κόσμος των Κρουστών» σύνολο «Κρούσις» του Δημοτικού Ωδείου Πατρών, «Συνεύρεση» κουαρτέτο εγχόρδων στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών από το Κουαρτέτο Πατρών, «Βαλκανικό» Ελληνικό Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής σε διοργάνωση της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών. Η Συμφωνική Ορχήστρα Βόλου του ανέθεσε τη σύνθεση του Ολυμπιακού ύμνου της πόλης με τίτλο «Λαμπαδηδρομία» που παρουσιάστηκε στην τελετή Διανυκτέρευσης της Ολυμπιακής φλόγας στο Βόλο. Το έργο του «Κοντσέρτο για Ακορντεόν και Ορχήστρα» με σολίστ τον Χρήστο Ζερμπίνο παρουσιάστηκε από τη Συμφωνική Ορχήστρα Βόλου με μαέστρο τον Συμεών Κόγκαν και την Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ με μαέστρο τον Μίλτο Λογιάδη όπου μεταδόθηκε από το Γ΄ πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας.
Έχει παρουσιάσει ποικίλα αφιερώματα ελληνικής μουσικής με τα σύνολα του Μουσικού Σχολείου Βόλου ως Ενορχηστρωτής και Διευθυντής Ορχήστρας, που παρουσιάστηκαν σε θέατρα: Βόλου, Ίμβρο, Δελφούς, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Μονακό, Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, Ρόδο, Βελιγράδι καθώς και στην κρατική και την ιδιωτική τηλεόραση στις εκπομπές «Στην υγειά μας», «Η αυλή των χρωμάτων».
Συνεργάστηκε ως σολίστ του ακορντεόν με την Συμφωνική ορχήστρα Βόλου και την ορχήστρα Εστουδιαντίνα (Λάρισα, Κύπρο, Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, Ηρώδειο). Έπαιξε πιάνο σε συναυλία προς τιμήν της Α.Θ. Μακαριότητος του Πάπα και Πατριάρχου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ.κ. Θεοδώρου Β ́ στο Πατριαρχείο Αλεξάνδρειας. Συνεργάζεται με την μουσικοχορευτική ομάδα της Λέρου «Άρτεμις» σε συναυλίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Ως μουσικός έχει συνεργαστεί με καταξιωμένους τραγουδιστές και δημιουργούς όπως οι: Γ. Νταλάρας, Λ. Μαχαιρίτσας, Γ. Κότσιρας, Δ. Σαββόπουλος, Χ. Αηδονίδης, Κ. Μακεδόνας, Β. Λέκκας, Χ. Νικολόπουλος, Δ. Παπαδημητρίου, Δ. Μπάσης, Μ. Ασλανίδου, Π. Γαϊτάνος, Γ. Νέγκα, Χ. Γαργανουράκης, Μ. Πυροβολάκης. Παράλληλα έχει ενεργό μουσική δράση σε συγκροτήματα με επίκεντρο την ελληνική μουσική και έχει συμμετοχή σε παραγωγές του Δ.Η.Π.Ε.Θ.Ε Βόλου.
Έχει εμφανιστεί στην Ελληνική Δισκογραφία ως συνθέτης, ενορχηστρωτής και μουσικός στις παρακάτω παραγωγές:
2009- «Μέσα σου να χαθώ» παραγωγή Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.
2012- «Ίμβρος – Τένεδος της μνήμης και της λήθης» παραγωγή Ίδρυμα Ιστορικών Μελετών
2013- «Χαίροις Ένδοξε Λάζαρε» παραγωγή Γιώργος Θεοφάνους
2014- «Οι φωνές σ’ αυτή την πόλη» παραγωγή Γιώργος Νταλάρας
2021- «Μια βροχή χαλάζι» παραγωγή εκδόσεις Μετρονόμος
