Αυτό το Σάββατο στο Ράδιο ΕΝΑ 102,5 στις 10:15 στην εκπομπή «Βιβλίο και Πολιτισμός» η Σοφία Νικολάου θα υποδεχτεί τον Λευτέρη Καλοσπύρο, ο οποίος θα παρουσιάσει το βιβλίο του Paul Lynch «Πέρα από τη θάλασσα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg στη σειρά Aldina.
Οι δυο πρωταγωνιστές του βιβλίου, ο Νοτιοαμερικανός ψαράς Μπολίβαρ και ο νεαρός σύντροφός του, Χέκτορ, αποφασίζουν να βγουν στη θάλασσα παρά την προειδοποίηση για καταιγίδα, παγιδεύονται αρχικά στη θύελλα και στη συνέχεια σε ένα κατεστραμμένο σκάφος, που παρασύρεται στην απεραντοσύνη του Ειρηνικού Ωκεανού.
Ενωμένοι σε μια αναγκαστική κατ’ ιδίαν συνθήκη, οι δύο άνδρες οργανώνουν την επιβίωσή τους, τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο. Το πρώτο μέρος κυριαρχείται από την ένταση της δράσης καθώς ενώνουν τις δυνάμεις του απέναντι στα μανιασμένα στοιχεία της φύσης αλλά και για να εξασφαλίσουν την επιβίωση τους. Δυο άντρες, μια βάρκα, που παρασύρεται, ένας ωκεανός χωρίς ορίζοντα: αυτά είναι τα ελάχιστα υλικά με τα οποία στήνεται το αφηγηματικό σύμπαν του έργου που μετατρέπεται σε πεδίο υπαρξιακής διερεύνησης των ορίων της συνείδησης, της πίστης και της ανθρώπινης αντοχής, μια διερεύνηση που αρθρώνεται μέσα από μια σχεδόν μπεκετική λιτότητα που απογυμνώνει την αφήγηση από κάθε περιττό στοιχείο.
Η αφήγηση σταδιακά συμπυκνώνεται στην ψυχολογική τους αντιπαράθεση, και τελικά στην αναμέτρηση του καθενός με τον εαυτό του. Καθώς ο χρόνος επιμηκύνεται και αδειάζει για τους δύο αυτούς σύγχρονους «Ροβινσώνες», οι οποίοι έχουν πλέον προσαρμοστεί στην εύθραυστη υλική τους οργάνωση, το ψυχικό τους τοπίο κατακλύζει την αφήγηση. Και μέσα στη σκληρή πάλη ανάμεσα στη θέληση και την απελπισία, απογυμνώνονται μέχρι τα βάθη της ύπαρξής τους, φτάνοντας σε μια οδυνηρά καθυστερημένη επίγνωση του αληθινού νοήματος της ζωής. Πολύ περισσότερο από μια ιστορία επιβίωσης, ο Paul Lynch προτείνει, μέσα από αυτό το μεταφορικό μυθιστόρημα, έναν στοχασμό μεγάλης εμβέλειας πάνω στην ανθρώπινη κατάσταση, σε εκλεκτική συγγένεια με εκείνη που αναπτύσσει ο André Malraux.
Ταυτόχρονα ποιητικό και ρεαλιστικό, εξαιρετικά εύστοχο στην ψυχολογική διερεύνηση των χαρακτήρων του και εντυπωσιακό στην απόδοση των άπειρων μεταβολών της θάλασσας, το μυθιστόρημα αυτό διαθέτει επιπλέον μια βαθιά φιλοσοφική και μυστικιστική διάσταση, υποβλητικά δοσμένη, που του προσδίδει όλα τα εχέγγυα για να αναδειχθεί σε ένα σπουδαίο έργο της λογοτεχνίας.
Στο δεύτερο μέρος, η Σοφία Νικολάου θα μιλήσει με την Δανάη Σιώζου για το βιβλίο του Hartmut Rosa «Ανελεγξιμότητα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πλήθος. Μετά από τίτλους όπως Αλλοτρίωση και επιτάχυνση: προς μια κριτική θεωρία της ύστερης νεωτερικότητας (2012) ή Αντήχηση : μια κοινωνιολογία της σχέσης με τον κόσμο (2018), ο παρών τίτλος, σε μια πρώτη ανάγνωση, αφήνει να εννοηθεί μια μάλλον εξαντλητική κριτική των εργαλείων που έχει θέσει σε λειτουργία ο νεοφιλελευθερισμός για να πολιορκήσει το ζωντανό και να αποκόψει τα όντα από το περιβάλλον τους. Ωστόσο, ήδη από τις πρώτες σελίδες, ο Rosa υποστηρίζει αντίθετα τη θεμελιώδη αναγκαιότητα αυτής της «μη-διαθεσιμότητας ή ανελεγξιμότητας» (indisponibilité).
Η νεοφιλελεύθερη οργάνωση της εμπειρίας, μέσω της επιτάχυνσης, της ψηφιοποίησης και της λογικής του ελέγχου, μετατρέπει το πραγματικό σε ένα πεδίο πλήρους προσβασιμότητας και διαχειρισιμότητας, όπου η αβεβαιότητα και η έκπληξη τείνουν να εξαφανιστούν. Ωστόσο, για τον Rosa, η ζωντανή σχέση με τον κόσμο δεν προκύπτει από τον έλεγχο αλλά από τη συνάντηση με το ανεξέλεγκτο, με το απροσδόκητο, το μη διαθέσιμο δηλαδή με ό,τι αντιστέκεται στην εργαλειακή οικειοποίηση. Η απώλεια αυτής της σχέσης οδηγεί σε μια ταυτόχρονη ατονία της εμπειρίας και έξαρση της επιθετικότητας, καθώς το υποκείμενο ορίζεται από τη σχέση με το «έχειν», με άλλα λόγια την κατοχή, τη συσσώρευση και τον έλεγχο.
Ο Rosa ασκεί κριτική στη σύγχρονη νεωτερικότητα, δείχνοντας ότι η υπερ-διαθεσιμότητα του κόσμου μέσω ελέγχου και τεχνολογίας αποδυναμώνει τη ζωντανή εμπειρία. Υποστηρίζει ότι η πραγματική σχέση με τον κόσμο προϋποθέτει την «ανελεγξιμότητα», δηλαδή τα στοιχεία εκείνα που δεν μπορούν να ελεγχθούν ή να καταναλωθούν, αλλά μας μεταμορφώνουν μέσω της συνάντησης μαζί τους.
