Αυτό το Σάββατο στην εκπομπή του ράδιο Ένα 102,5 που παρουσιάζει η Σοφία Νικολάου θα μιλήσουμε για τη μελέτη «Η Ρωσική Αυτοκρατορία και ο ελληνικός κόσμος» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, της Δρ. Άντας Διάλλα, καθηγήτριας Ευρωπαϊκής Ιστορίας στο Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών που έλκει την καταγωγή της από το Βόλο. Στη μελέτη της εξετάζονται οι πολυεπίπεδες διαπολιτισμικές σχέσεις των ελληνόφωνων ορθοδόξων υπηκόων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τη Ρωσική Αυτοκρατορία την Εποχή των Επαναστάσεων καθώς και τα πολλαπλά νήματα που συνδέουν ένα τοπικό φαινόμενο, την Ελληνική επανάσταση του 1821, με περιφερειακές αλλά και παγκόσμιες διαδικασίες. Μελετώντας την Ρωσία με όρους αυτοκρατορίας και αποικιοκρατίας και ορμώμενη από τον ορισμό του Λίβεν στον όρο αυτοκρατορία η Διάλλα αλλάζει τα δεδομένα που γνωρίζαμε έως τώρα. Η δεδομένη αυτοκρατορική οπτική της ρωσικής ιστορίας έχει πολλαπλές ιστοριογραφικές συνέπειες. Μία εξ αυτών είναι να την θέσει στο κέντρο της νέας παγκόσμιας και πλανητικής ιστορίας. Έτσι η Ρωσία στο νέο πλαίσιο εξετάζεται ως μια αποικιοκρατική δύναμη γεγονός που δίνει μια νέα διάσταση στην Ευρωπαϊκή ιστορία. Σε αυτό το πλαίσιο εξετάζεται η διακίνηση των ιδεών σε πολιτικό, οικονομικό, πολιτισμικό επίπεδο κι ότι αυτές οι ιδέες δεν ξεκινούν μόνο από τη Δύση (Δυτική Ευρώπη) αλλά παράγονται και περιφερειακά και αναδεικνύεται η πολυσύνθετη παραγωγή τους. Έτσι η Ρωσία αναδεικνύεται ως μια μεγάλη δύναμη ομόδοξη προς τους εξεγερμένους, αλλά και ως μια υβριδική σύγχρονη αυτοκρατορία, με σημαίνοντα ευρωπαϊκό, ευρασιατικό και παγκόσμιο ρόλο. Ο ρόλος που παίζει η Ρωσία στη Μεσόγειο και στα Βαλκάνια εξετάζεται στο βιβλίο σε τρεις διαφορετικές περιόδους 1770 πρώτη παρουσία στη Μεσόγειο, το 1815 που σηματοδοτεί τις πολιτικές του Αλέξανδρου Α΄ και των στενών του συνεργατών στην οικοδόμηση της μεταναπολεόντειας Ευρώπης και, τέλος, το πρώτο έτος της Ελληνικής Επανάστασης, το 1821 (συγκυρία), όπου η ρωσική διπλωματία –με δυναμικούς ελληνόφωνους στην υπηρεσία της, όπως ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο Αλέξανδρος Στούρτζας και το δίκτυο των ελληνόφωνων ρωσικών προξένων στα επαναστατημένα μέρη– θέτει σε μεγάλο βαθμό τους όρους για την πρόσληψη του αγώνα των Ελλήνων στο διεθνές πεδίο ως ενός εθνικού πολέμου που στοχεύει στην απελευθέρωση από τον «αλλόθρησκο ζυγό». Σημαντικό σημείο του βιβλίου ο ρόλος της διπλωματίας.
Στο δεύτερο μέρος της εκπομπής θα έχουμε κοντά μας τον Γιάννη Καλπούζο με το νέο του βιβλίο το Καλντερίμι. Στο νέο βιβλίο ήρωας είναι ο Παράσχος ένας έφηβος που μεγαλώνει μεγαλώνει στην πολυεθνική Θεσσαλονίκη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας πάμφτωχος και θρηνεί διαρκώς για τη φτώχεια του. Στο σχολείο τον δέρνει ο τραμπούκος Τσασμάς. Η φτώχεια φαίνεται να ξεπερνά τις καλές σχολικές του επιδόσεις. Ζει με τον πατέρα του, χωρίς μητέρα αλλά όλη μέρα ονειρεύεται ένα καλύτερο πλούσιο μέλλον όπου θα μπορέσει να παντρευτεί τον έρωτα του την Ιόνη. Ξεκινά τη ζωή του ως μικροκλεφτράκος και συνεχίζει ως γραμματικός ενός πλούσιου Εβραίου εμπόρου προτού καταλήξει να ασχοληθεί ο ίδιος με το εμπόριο και να φτιάξει μία μεγάλη οικογένεια με τρεις κόρες κι έναν γιο, τον Κλεάνθη.
Σε παράλληλο επίπεδο με την ιστορία του Παράσχου εξελίσσεται η ιστορία της πολυεθνικής Θεσσαλονίκης, πόλης που κρύβει στα σπλάχνα της κάθε λογής εθνικότητα: Εβραίους, Τούρκους Έλληνες Ρουμάνους, Αλβανούς, Σέρβους και Βουλγάρους. Μια ιστορία 99 χρόνων, η ιστορία της Μέκκας των Βαλκανίων από τη φθίνουσα πορεία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την ανάδειξη του Ανατολικού Ζητήματος, οι μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ, το κίνημα των Νεότουρκων, το Μακεδονικό ζήτημα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και του Εθνικού Διχασμού, μέχρι και τις πυρκαγιές του 1890 και το 1917, αλλά και τις βομβιστικές επιθέσεις του 1903. Εθνικισμοί, έρωτες, προδοσίες, κρυμμένες επιθυμίες, απώλειες, διάθεση για εκδίκηση, ήρωες γεμάτοι πάθος, δυναμικές γυναίκες και αποβράσματα, όλοι και όλα γυρίζουν στο γαϊτανάκι της μνήμης στο βιβλίο.
