Η Σοφία Νικολάου, που επιμελείται και παρουσιάζει την εκπομπή «Βιβλίο και Πολιτισμός», που μεταδίδεται κάθε Σάββατο στις 10:15 από το Ράδιο ΕΝΑ 102,5 φιλοξενεί αυτό το Σάββατο 23 Μαΐου τον καθηγητή νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Κώστα Καραβίδα για το βιβλίο του «Η Περιπέτεια των Ιδεών, Διανόηση, λογοτεχνική και δημόσια σφαίρα στη σύγχρονη Ελλάδα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.
Οι ιδέες δεν μένουν ποτέ ακίνητες, έχουν τις δικές τους περιπετειώδεις διαδρομές. Οι ιδέες δεν ανήκουν στους δημιουργούς τους. Κυκλοφορούν, μετασχηματίζονται, οικειοποιούνται γίνονται κοινωνική δύναμη. Αυτό ακριβώς επιχειρεί να φωτίσει το βιβλίο: μια πολιτισμική ματιά στη σύγχρονη Ελλάδα, μέσα από τρεις βασικούς άξονες.
Πρώτα, τα περιοδικά της Αριστεράς (χώρους παραγωγής λόγου): το Αντί, ο Πολίτης, ο Σχολιαστής. Έπειτα, τη λογοτεχνική και πολιτισμική κριτική, μέσα από σημαντικές μορφές όπως ο Σαββίδης, ο Μαρωνίτης και ο Ραυτόπουλος. (χώρος επεξεργασίας). Και τέλος, τις αναζητήσεις γύρω από το «λαϊκό» και την «παράδοση», τον λαϊκό πολιτισμό, το περίφημο Έτος Παράδοσης, αλλά και αυτό που ονομάζουμε «πολιτισμικό λαϊκισμό». (χώρος διάχυσης και ενίοτε παραμόρφωσης). Παρουσιάζει μια πορεία από την ελίτ προς την κοινωνία, αλλά και μια επιστροφή, μια διαρκής ανατροφοδότηση αφού το «λαϊκό» δεν είναι παθητικό, επανανοηματοδοτεί αυτό που δέχεται. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να είναι προϊόν δημιουργίας αλλά μπορεί κάλλιστα να γίνει και εργαλείο απλοποίησης, ακόμα και χειραγώγησης.
Η Μεταπολίτευση δεν ήταν μια στατική περίοδος. Ήταν μια εποχή αλλαγών, μετατοπίσεων, εντάσεων. Μέσα σε αυτήν, μετασχηματίζονται η Αριστερά, ο ρόλος της διανόησης, ο δημόσιος λόγος, ακόμη και το ίδιο το νόημα του «λαϊκού». Και μαζί με όλα αυτά, γεννιούνται νέες πολιτικές και πολιτισμικές ταυτότητες.
Ένα υπόγειο νόημα που διατρέχει το βιβλίο είναι αυτό της διαμεσολάβησης, μια ολόκληρη θεωρητική θέση που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει άμεση σχέση κοινωνίας-ταυτότητας. Πάντα μεσολαβεί λόγος: κριτική, λογοτεχνία, διανόηση. Άρα, η ταυτότητα δεν είναι «αυθεντική», πρόκειται για κατασκευή μέσα από λόγους και συγκρούσεις. Ιδιαίτερη σημασία έχει η στάση του βιβλίου απέναντι στη Μεταπολίτευση. Το κείμενο απορρίπτει τις εύκολες αφηγήσεις: δεν την αντιμετωπίζει ούτε ως μια “χρυσή εποχή”, ούτε ως ιστορία μιας “χαμένης γενιάς”.
Αυτή η επιλογή είναι μια σαφής πολιτική στάση: άρνηση των μεγάλων, απλουστευτικών αφηγήσεων και επιμονή στις αποχρώσεις που διαμορφώνουν την ιστορία. Μια πιο ώριμη και αυτοκριτική ματιά της Αριστεράς, που δεν εγκλωβίζεται ούτε στη νοσταλγία ούτε στην απαξίωση. Και τελικά, προτείνει κάτι ουσιαστικό: να δούμε τον λόγο της διανόησης και της κριτικής ως εργαλείο σκέψης. Ως έναν τρόπο να κατανοήσουμε καλύτερα, και ίσως να αλλάξουμε, το παρόν μας. Ένα παρόν ρευστό, απαιτητικό και γεμάτο νέες, κρίσιμες μεταβάσεις να δούμε τη μελέτη ως εργαλείο κατανόησης του σήμερα.
Στο δεύτερο μέρος της εκπομπής η Σοφία Νικολάου μιλά με τον καθηγητή Νεοελληνικής Ιστορίας στο Π.Θ κ. Αντώνη Σμυρναίο για τον 25ο τόμο του Αρχείου Θεσσαλικών Μελετών που θα παρουσιαστεί τη Δευτέρα. Πρόκειται για έναν τόμο που μας ταξιδεύει στο παρελθόν και επικεντρώνεται σε ενδιαφέροντα θέματα που μελέτησαν εξαιρετικοί ερευνητές. Το ιστορικό της ίδρυσης, της ανέγερσης και της λειτουργίας της Λαϊκής Βιβλιοθήκης Βόλου Κληροδότημα Δαμιανού Κυριαζή, η ιστορία της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Βόλου και των ιδρυμάτων της, το προσφυγικό ζήτημα της συνοικίας του Αναύρου, οι Πηλιορείτικες οικοκυρικές σχολές, ο τρόπος λειτουργίας της ιστορικής Σχολής Καλογραιών στα χρόνια του Μεσοπολέμου, όταν άλλαξε το θεσμικό καθεστώς λειτουργίας των ξένων σχολείων στη χώρα μας, το θέμα της σχέσης του ζωγράφου Χριστόπουλου με τον τόπο του, το ιστορικό της κατάληψης του Βόλου από τους Γερμανούς συγκροτούν μέρος της θεματολογίας του τόμου.
