«Η επιστημονική κοινότητα έχει εδώ και χρόνια προειδοποιήσει για την εξέλιξη της κλιματικής κρίσης» επισημαίνει στα «ΠΡΟΣΩΠΑ» ο κ. Χρήστος Ζερεφός, Γενικός Γραμματέας της Ακαδημίας Αθηνών, Επόπτης Κέντρου Έρευνας Φυσικής της Ατμόσφαιρας και Κλιματολογίας, Εθνικός Εκπρόσωπος για την Κλιματική Αλλαγή.
Συνέντευξη στον Χρήστο Μπεχλιβάνο
«Πλέον οι περισσότερες κυβερνήσεις παγκοσμίως συντάσσονται στην προσπάθεια για την προστασία του κλίματος, ωστόσο υπάρχει πολύς δρόμος ακόμα μέχρι να πεισθούν όλοι για την ανάγκη μετάβασης σε κλιματικά ουδέτερες μορφές ενέργειας και δραστηριότητες φιλικές προς το περιβάλλον. Αυτό προϋποθέτει συγκλίσεις σε πολλούς οικονομικούς και πολιτικούς τομείς σε παγκόσμιο επίπεδο» προσθέτει ο κ. Ζερεφός και εξηγεί γιατί δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις σε ένα τόσο πολύ-επίπεδο πρόβλημα όπως είναι η κλιματική κρίση.
Επίσης αναφέρεται στον κίνδυνο ερημοποίησης σε μεγάλα τμήματα της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Τέλος, εκτιμά πως «μετά το 2050 και ιδιαίτερα προς το τέλος του αιώνα που διανύουμε, θα οδηγηθούμε προς ένα θερμότερο παγκόσμιο κλίμα με συχνά και έντονα ακραία καιρικά φαινόμενα».
Κύριε Καθηγητά, ο ρόλος σας ως Εθνικού Εκπροσώπου για την κλιματική αλλαγή, πόσο ισχυρός είναι;
Ο ρόλος του Εθνικού Εκπροσώπου για την Κλιματική Αλλαγή είναι κομβικός. Περιλαμβάνει τόσο τον συντονισμό των απαραίτητων δράσεων και των επιτροπών εμπειρογνωμόνων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής που ζούμε ήδη, όσο και την εκπροσώπηση της χώρας στις αντίστοιχες διασκέψεις στο εξωτερικό. Για παράδειγμα, στην πρόσφατη παγκόσμια διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (COP27), που διεξήχθη στην Αίγυπτο από 6-18 Νοεμβρίου 2022, έγινε ιδιαίτερη μνεία εκ μέρους της ελληνικής αποστολής στην επίδραση που έχει η κλιματική κρίση στα μνημεία πολιτιστικής κληρονομίας, ιδιαίτερα για την περιοχή της Μεσογείου και φυσικά για την Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό έχουν διεξαχθεί εξειδικευμένες έρευνες από την Ακαδημία Αθηνών για την μελέτη των κλιματικών κινδύνων που απειλούν τα μνημεία ενώ έχουν συσταθεί και σχετικά δίκτυα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Πιστεύετε ότι γίνονται προσπάθειες έτσι ώστε οι Κυβερνήσεις να μην μένουν άπραγες;
Η επιστημονική κοινότητα έχει εδώ και χρόνια προειδοποιήσει για την εξέλιξη της κλιματικής κρίσης. Είναι κάτι που αν δεν αρχίσουμε να το αντιμετωπίζουμε από τώρα θα το βρούμε μπροστά μας. Πλέον οι περισσότερες κυβερνήσεις παγκοσμίως συντάσσονται στην προσπάθεια για την προστασία του κλίματος, ωστόσο υπάρχει πολύς δρόμος ακόμα μέχρι να πεισθούν όλοι για την ανάγκη μετάβασης σε κλιματικά ουδέτερες μορφές ενέργειας και δραστηριότητες φιλικές προς το περιβάλλον. Αυτό προϋποθέτει συγκλίσεις σε πολλούς οικονομικούς και πολιτικούς τομείς σε παγκόσμιο επίπεδο.
Παρά τις απτές αποδείξεις της κλιματικής αλλαγής, διαμορφώνεται σε πολλές χώρες του κόσμου ένα «κίνημα» αμφισβήτησής της. Το ερώτημα είναι τι πρέπει να γίνει για να «πειστούν» οι αμφισβητίες της κλιματικής αλλαγής; Και επίσης, θα «προλάβουμε» όταν πειστούν να πάρουμε τα κατάλληλα μέτρα ώστε να αναστρέψουμε το φαινόμενο;
Όσο αφορά την επιστημονική κοινότητα δεν υπάρχει καμία περίπτωση αμφισβήτησης της κλιματικής αλλαγής. Η τελευταία έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) έρχεται να επιβεβαιώσει τα δεδομένα που γνωρίζαμε και από τις προηγούμενες εκθέσεις. Είναι πλέον αναμφίβολο ότι το παγκόσμιο κλίμα που ήδη παρατηρούμε εξηγείται μόνο αν λάβουμε υπόψιν την επίδραση του ανθρώπου στον πλανήτη μας.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Γ.Γ. του ΟΗΕ βρισκόμαστε ήδη «on a highway to climatic hell». Τα διάφορα «κινήματα αμφισβήτησης» δεν έχουν κανένα επιστημονικό υπόβαθρο και συνήθως υποκινούνται ή συντηρούνται από οικονομικά συμφέροντα που αντιτίθενται στα μέτρα περιορισμού των εκπομπών ή από δημοσιογραφικούς κύκλους για τη δημιουργία εντυπώσεων.
Στην Ε.Ε. το «αντίδοτο» στην κλιματική αλλαγή έχει πάρει τη μορφή της «Πράσινης Μετάβασης». Είναι μια ρεαλιστική λύση αυτή, ακόμα και στην περιορισμένη εφαρμογή της στην Ευρώπη και ίσως τις ΗΠΑ;
Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις σε ένα τόσο πολύ-επίπεδο πρόβλημα όπως είναι η κλιματική κρίση που συνδυάζει μια σειρά από παράγοντες επιστημονικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς, πολιτικούς και μάλιστα σε παγκόσμιο επίπεδο. Επομένως τίθεται το ζήτημα ότι κάτι πρέπει να κάνουμε καθώς το σενάριο της «μη λύσης» είναι σίγουρα το πιο επιβλαβές για το μέλλον της ανθρωπότητας. Στο πλαίσιο αυτό η «Πράσινη Μετάβαση» βρίσκεται προς την σωστή κατεύθυνση και θα πρέπει να ενισχυθούν οι προσπάθειες σε παγκόσμιο επίπεδο ώστε να φτάσουμε σε ένα κλιματικό περιβάλλον στο οποίο ο άνθρωπος θα επηρεάζει όσο το δυνατόν λιγότερο το παγκόσμιο κλίμα.
Η Ελλάδα έχει ακόμα μεγάλη εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Το κόστος της μετάβασης είναι τεράστιο και προς το παρόν δεν διαμορφώνονται πολιτικές μετάβασης. Τι προτείνετε;
Η Ελλάδα έχει μεγάλες δυνατότητες για παραγωγή ενέργειας από ήπιες μορφές όπως αιολική, ηλιακή, γεωθερμία κλπ. Υπάρχουν πλέον αρκετά ώριμες τεχνικές λύσεις προς αυτή την κατεύθυνση. Θα πρέπει όμως να πεισθούν και όσοι δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά στον τομέα της ενέργειας και ειδικά στα ορυκτά καύσιμα ότι μπορούν να έχουν εξίσου επιτυχημένη οικονομική δραστηριότητα επενδύοντας στην μετάβαση προς πιο καθαρές μορφές ενέργειας.
Κίνδυνος ερημοποίησης για μεγάλα τμήματα της Θεσσαλίας
Για τη Θεσσαλία, υπάρχουν μελέτες που μιλούν για σταδιακή ερημοποίηση τις επόμενες δεκαετίες. Έργα αναστροφής έχουν εγκαταλειφθεί και οι εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές για τον πρωτογενή τομέα δεν φαίνεται να συμπεριλαμβάνουν στο σχεδιασμό τους δράσεις για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής. Αλήθεια, κινδυνεύει η Θεσσαλία να γίνει έρημος; Θα θέλαμε να ακούσουμε τις προτάσεις σας για τη Θεσσαλία. Τι πιστεύετε ότι μπορούμε άμεσα να κάνουμε;
Πραγματικά σύμφωνα με τις κλιματικές προβλέψεις και την έκθεση της Τραπέζης της Ελλάδος για τις Περιβαλλοντικές, Οικονομικές και Κοινωνικές Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής στην Ελλάδα (ΕΜΕΚΑ) μεγάλα τμήματα της Περιφέρειας Θεσσαλίας θα αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο της ερημοποίησης κατά τις επόμενες δεκαετίες. Ερημοποίηση δεν σημαίνει κυριολεκτικά την μετατροπή σε έρημο, αλλά την υποβάθμιση της γης σε άνυδρες, ημιάνυδρες και ξηρές υποϋγρές περιοχές. Ο κίνδυνος αυτός εκτός από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής σχετίζεται και με την αλάτωση των εδαφών εξαιτίας των υπεραντλήσεων που πραγματοποιούνται για πολλά χρόνια και έχουν ως αποτέλεσμα την σταδιακή μείωση των μονίμων αποθεμάτων της υπόγειας υδροφορίας. Χρειάζονται εξειδικευμένα μέτρα που να στοχεύουν στον εξορθολογισμό της κατανάλωσης νερού για αρδεύσεις αξιοποιώντας παράλληλα και τις τεχνολογικές εξελίξεις, αναδιάρθρωση των καλλιεργειών, κατασκευή έργων ταμίευσης νερού και αντικατάσταση της χρήσης των υπόγειων υδάτων με επιφανειακά νερά π.χ. από τη λεκάνη του Πηνειού. Γενικά, η ανατολική Ελλάδα και ιδιαίτερα η νοτιοανατολική Ελλάδα, κινδυνεύει από το φαινόμενο της ερημοποίησης, κυρίως μετά τη δεκαετία του 2040.
Μπορείτε να προβλέψετε πως θα είναι ο κόσμος στη δεκαετία του 2050 με όρους κλίματος;
Αν συνεχιστεί η πορεία του κλίματος όπως προδιαγράφεται από τα πλέον πρόσφατα κλιματικά μοντέλα θα οδηγηθούμε μετά το 2050 και ιδιαίτερα προς το τέλος του αιώνα που διανύουμε, προς ένα θερμότερο παγκόσμιο κλίμα με συχνά και έντονα ακραία καιρικά φαινόμενα. Η εξέλιξη του κλίματος δεν είναι ομοιόμορφη για όλες τις περιοχές του πλανήτη. Για παράδειγμα, στην περιοχή της Μεσογείου αναμένουμε μεγαλύτερες και πιο έντονες περιόδους καυσώνων και δασικών πυρκαγιών, άνοδο της στάθμης της θάλασσας και κίνδυνο ερημοποίησης για αρκετές περιοχές. Επίσης, αναμένουμε πλημμυρικές καταστάσεις και κατολισθήσεις για τις οποίες έχει ξεκινήσει μεν το πανελλαδικό πρόγραμμα προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αλλά θα πρέπει να επενδυθούν πολλά χρήματα, έτσι ώστε να προστατευθούν οι υποδομές και οι κάτοικοι της χώρας μας απέναντι στη συνέργεια των ακραίων καιρικών φαινομένων.
*Ο κ. Χρήστος Ζερεφός είναι Γενικός Γραμματέας της Ακαδημίας Αθηνών, Επόπτης Κέντρου Έρευνας Φυσικής της Ατμόσφαιρας και Κλιματολογίας, Εθνικός Εκπρόσωπος για την Κλιματική Αλλαγή.
Πηγή: prosopa.net
