Ενεργοί Πολίτες με Όραμα και Λογισμό, 52 χρ. Κατοχής.
(Στους Μαθητές μου, που Ονειρεύονται και δεν Βολεύονται)
Ψηφίδες Ιστορίας «κτῆμα ἐς αἰεί»1
Κύπρος 1 Απριλίου 1955: Έναρξη του Απελευθερωτικού μας Αγώνα εναντίον των Άγγλων αποικιοκρατών.
Αγαπημένε μου Αναγνώστη, η 1η Απριλίου 1955 είναι η κορωνίδα των αγώνων του Ελληνισμού της Κύπρου για Απελευθέρωση και Ενσωμάτωση. Πηγή διαχρονικής έμπνευσης των αγωνιστών της Ε.Ο.Κ.Α. (Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών) είναι το μεγα-λείο της Επανάστασης του 1821 και κοινός φωτοδότης: «Η ζωή του αληθούς πολίτου πρέπει να τελειώνει η δια την ελευθερία του, ή με την ελευθερία του».2
Χωρίς άλλοθι το θάνατο, αντέταξαν στον Άγγλο δυνάστη ό,τι ακριβότερο είχαν, την Άνοιξη της ζωής τους. Θυσίασαν τη δική τους Άνοιξη για να χαρίσουν σε μας πολλές «Άνοιξες». Αυτή είναι η μεγαλοσύνη του πατριωτισμού: η θυσία για χάρη του συνόλου και για να ζήσουν οι επερχόμενες γενεές ελεύθερες και με αξιοπρέπεια!
Στη ζωή έχει αξία να είμαστε χρήσιμοι και αλληλέγγυοι. Να νοιαζόμαστε πνίγοντας εγωισμούς, φιλαυτία, ιδιοτέλεια, μικρό-τητες, μνησικακίες και να φροντίζουμε ο ένας για τον άλλο. Η αμοιβαία προσφορά και η αλληλεγγύη ως κοινωνικές αρετές πραγ-ματώνουν και τον πατριωτισμό μας που είναι πάντα αναγκαίος, ειδικότερα και στις μέρες μας!
Αγέραστη Ζύμη όσοι θυσιάζονται για την πατρίδα. «Μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα ζυμοῖ»3 (Απόστολος Παύλος). Η Μαγιά του Μακρυγιάννη. «…όλα τα θερία πολεμούν να μας φάνε και δεν μπο-ρούνε` τρώνε από ’μας και μένει και μαγιά». Ο Μακρυγιάννης προς τον Γάλλο ναύαρχο Ντερνύ (Δερυγνί), στους Μύλους Ναυπλίας (24 Ιουνίου 1825).4
Οι Αγωνιστές αναμετριούνται με την Ιστορία μας, ως κληρονόμοι και συνεχιστές της, στα πεδία των μαχών, όπου η αρετή και η τόλμη υπηρετούν την ελευθερία. Ως κληρονόμοι και συνεχιστές του θουκυδίδειου, «τὸ εὔδαιμον τὸ ἐλεύθερον, τὸ δ’ ἐλεύθερον τὸ εὔψυ-χον κρίναντες».5 (ευτυχισμένοι είναι οι ελεύθεροι και ελεύθεροι (ευτυχισμένοι) είναι οι γενναίοι).
Πυρφόρες θυσίες με καταλυτική προσφορά στον Αγώνα και διαχρονικά φωτεινά παραδείγματα μίμησης! Θυσίες εκούσιες για χάρη της ζωής. Νικούν τον πειρασμό της ζωής και εσωτερικά ελεύ-θεροι και συνειδητά μάρτυρες νικούν το φόβο και το θάνατο για την αξιοπρέπεια της ζωής!
«Φυλακισμένα Μνήματα…»
Τα μάτια μου δεν είδαν τόπον ενδοξότερον από τούτο
το αλωνάκι. (Διονύσιος Σολωμός)
Αγαπημένε μου Αναγνώστη, στη Λευκωσία και σιμά στα κρά-σπεδα της ντροπής που τα μιαίνει το βέβηλο συρματόπλεγμα της τουρκικής κατοχής είναι τα Φυλακισμένα Μνήματα (βρίσκονται στις Κεντρικές Φυλακές της Λευκωσίας), ο τόπος που ενταφιά-στηκαν από τον Άγγλο Δυνάστη τα νεκρά σώματα Δεκατριών Παλικαριών.
Φυλακισμένα Μνήματα! Μνήματα Φυλακισμένα! Ολόκληρη η ιστορική και ψυχική πορεία του Ελληνισμού καθρεφτίζεται με θαυμαστή καθαρότητα στον Ιερό τούτο Χώρο. Ακόμα και νεκρούς τους φοβόντουσαν! Μην αναστηθούν και πάρουν και πάλι τ’ άρμα-τα! «Ας είναι φυλακισμένοι μη μας ξεφύγουν!» Ανόητοι και ανιστόρητοι δεν καταλαβαίνουν ότι (από τα βάθη της ιστορία) είναι το ελληνικό πνεύμα που μάχεται για λευτεριά και αξιοπρέπεια. Φυλάκισαν το σώμα όχι το πνεύμα. Αυτό το πνεύμα της αυτα-πάρνησης, της θυσίας και του ηρωισμού, που ως σύμμαχοι θαύ-μασαν στο Δεύτερο Μεγάλο Πόλεμο και τώρα το φοβούνται.
Μαζί μας αναστημένοι πολεμούν και οι πρόγονοι και προπάτορές μας και αποδίδουν τιμές στους ήρωές μας παρουσιάζοντας τιμητικά τα όπλα τους: κοντάρια και ξίφη, σάρισες και τόξα, καριοφίλια και σισανέδες, γκράδες και μάνλιχερ…Τους καλωσορίζουν στο πάνθεο των Αθανάτων αποδίδοντας και τιμητική Σιγή(!), ως τη στιγμή που θα αναστηθούν και πάλι! (Αιώνια η ασυμβίβαστη πάλη των Ελλή-νων της Κύπρου εναντίον των ξένων κατακτητών). Το πνεύμα του ηρωισμού τους γίνεται ο παιάνας του Αισχύλου:
Ὦ παῖδες Ἑλλήνων, ἴτε,
ἐλευθεροῦτε πατριδ’ ἐλευθεροῦτε δέ
παῖδας,γυναίκας, θεῶν τε πατρώων ἔδη,
θήκας τε προγόνων, νῦν ὑπὲρ πάντων ἀγών».
(στ. 396-9, Αἰσχύλου Πέρσαι)
Εμπρός παιδιά των Ελλήνων, ελευθερώστε πατρίδα, παιδιά και γυναίκες, τα όσια και τα ιερά των Θεών, τους προγονικούς τάφους. Τώρα θα πολεμήσετε για όλα αυτά και η ηχώ του (παιάνα) αντηχεί πάνω από τα βουνά, τους κάμπους και τις θάλασσες! Αυτό το πνεύμα και αυτή η δύναμη ψυχής δεν φυλακίζονται!»
(Επιτύμβιο Αειμνήστω Στρατηγώ Δημητρίω Πλαπούτα)
Πάψε, Ρουφιά, το βογγητό! Σίγησε, μην τολμήσης
ταδέρφια να χωρίσης,
γιατί ο Πλαπούτας και νεκρός κρατεί το μετερίζι.
(Αριστοτέλης Βαλαωρίτης)
«Ἀνδρῶν (γὰρ) ἐπιφανῶν πᾶσα γῆ τάφος».6 Η μνημειώδης φράση είναι από τον Επιτάφιο του Περικλή. Τον εκφώνησε στον Κερα-μεικό, για να τιμήσει τους νεκρούς των μαχών του Α΄ έτους (431 π.Χ.) του Πελοποννησιακού πολέμου. Για τους επιφανείς (ένδοξους) άντρες ο κάθε τόπος (η γη ολόκληρη) είναι τάφος. Τα ανδραγα-θήματα και το φρόνημα τους διαχέονται παντού και η μνήμη τους διατηρείται σε ολόκληρη την οικουμένη, και όχι μόνο εκεί όπου ενταφιάστηκαν, οι επιφανείς άνδρες!
Στις Φυλακές ενταφιάστηκαν οι εννέα της Αγχόνης και τέσσερεις ηρωικώς Πεσόντες. Οι Άγγλοι αποικιοκράτες δεν έδωσαν τα Δεκα-τρία Παλικάρια στους οικείους τους για την Ιερά και Αγία Ταφή από το φόβο της πάνδημης κηδείας και της μετατροπής της σε οργισμένη εξέγερση.
Ιεραπόστολοι της Ελευθερίας: ο Γρηγόρης Αυξεντίου, ο Κυριάκος Μάτσης, ο Μάρκος Δράκος και ο Στυλιανός Λένας. Επέλεξαν τη θυσία χωρίς άλλοθι το θάνατο και Αγίασαν.
«Σὺ τοίνυν οὕτω θεώρησον, πότερον ἂν βούλοιο ζῆν κακῶς ἢ ἀποθανεῖν καλῶς καὶ ἀνδρείως». (Πίναξ Κέβητος του Θηβαίου, ΛΗ΄)
ἀλλ’ ἢ καλῶς ζῆν ἢ καλῶς τεθνηκέναι
τὸν εὐγενῆ χρή.
(στ. 479-80, Σοφοκλέους Αἴας)
Εκεί είναι και οι εννέα που αντάμωσαν την Αγχόνη με το χαμόγελο και το τραγούδι. Με το χαμόγελο της συνείδησης του χρέους και το τραγούδι της λευτεριάς: Μιχαλάκης Καραολής και Ανδρέας Δημητρίου (10 Μαϊου 1956) Ανδρέας Ζάκος, Χαριλάος Μιχαήλ και Ιάκωβος Πατάτσος (9 Αυγούστου 1956) Ανδρέας Παναγίδης, Μιχαήλ Κουτσόφτας και Στέλιος Μαυρομάτης (21Σεπτεμβρίου 1956) Ευαγόρας Παλληκαρίδης (14 Μαρτίου 1957.
Φυλακισμένα Μνήματα…
Μυρομένος Χώρος όπου οι Άγγλοι αποικιοκράτες τέλεσαν κρυ-φίως την ταφή των νεκρών σωμάτων των ηρώων της απελευθέρω-σης της Πατρώας Γης!
Αγαπημένε μου Αναγνώστη, Ιερά και Αγία η Ταφή. Αυτό που μας βαραίνει όλα τούτα τα μετά κατοχικά χρόνια, είναι τα άταφα κορμιά των Αδελφικών παιδικών φίλων, συντρόφων και συμπολεμιστών και ο καημός να γίνει κάποτε ο ενταφιασμός τους με την τέλεση της Ιεράς και Αγίας Ταφής, σύμφωνα με τους γραπτούς νόμους και τον καθαγιασμό Της από τον άγραφο θεϊκό νόμο!
Επιμύθιον: Η ενασχόλησή μας με του Ήρωες του 1821, του 1955, του 1974 και όλους Εκείνους που θυσιάστηκαν για τα μεγάλα ιδανικά: την ελευθερία, τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη, την αξιοπρέπεια του Ανθρώπου… μας κάνει φωτεινότερους και καλύτερους!
1.Αγία και Ιερά η Ταφή, Ψηφίδες Ιστορίας «κτῆμα ἐς αἰεί», (απόσπασμα).
2.Ελληνική Νομαρχία ήτοι Λόγος περί Ελευθερίας Παρά Ανωνύμου του Έλληνος, Εν Ιταλία, 1806.
3.Απόστολος Παύλος, Προς Γαλάτας Επιστολή, κεφ. 5.9.
4.Ιωάννης Μακρυγιάννης, Απομνημονεύματα (1828/ 1907) σελ. 237, Μπάυρον, 1977.
5.Θουκυδίδου Ιστορίαι, Βιβλίο Β. Κεφ. 43. 4.
6.Θουκυδίδου Ιστορίαι, Βιβλίο Β. Κεφ. 43. 4.
7.Επετειακό Άρθρο για τη θυσία του Γρηγόρη Αυξεντίου (Μαχαιράς 3 Μαρτίου 1957) δημοσιεύτηκε στις 5 Μαρτίου 2026.
(Το άρθρο συνεχίζεται, την 1 Απριλίου 2026 ακολουθεί το Β΄ Με-ρος)
*Βετεράνος 1974/399 Τ.Π. Μπογαζιού Αμμοχώστου Κύπρου
Φιλόλογος Ιστορικός
Πρόεδρος της Ένωσης Κυπρίων Ν. Μαγνησίας
