Τα αποκριάτικα έθιμα στη Ρούμελη (Στερεά Ελλάδα) έχουν έντονο διονυσιακό χαρακτήρα, με κυρίαρχα στοιχεία τους τραγόμορφους κουδουνοφόρους, τις φωτιές και τη σάτιρα. Τα πιο γνωστά είναι οι «Κουδουναραίοι» στο Δίστομο, η «Στοιχειώ» στην Άμφισσα, καθώς και το κάψιμο του Βασιλιά Καρνάβαλου με παραδοσιακούς χορούς. Έθιμα τα οποία, μέσα απ΄την γραπτή ή προφορική παράδοση, πέρασαν από γενιά σε γενιά και τα περισσότερα από αυτά, διατηρούνται μέχρι και σήμερα.
Άμφισσα
Το τελευταίο Σαββατοκύριακο της Αποκριάς αναβιώνει ο θρύλος του «στοιχειού» που κατεβαίνει από τη συνοικία Χάρμαινα, και τα σκαλιά του Άι Νικόλα μαζί με μεταμφιεσμένους.
Σύμφωνα με την παράδοση το «στοιχειό της Χάρμαινας» προστάτευε τους Ταμπάκηδες, τους βυρσοδέψες, που βρίσκονταν στη Βρύση νύχτα – μέρα ενώ οι πιο παλιοί διηγούνται πως το στοιχειό έβγαινε κάθε Σάββατο βράδυ, κατέβαινε από της «Κολοκυθούς το Ρέμα» και τριγύριζε μουγκρίζοντας και σέρνοντας αλυσίδες.
Νεομαγνησιώτικος γάμος-Λαμία
Στη συνοικία της Νέας Μαγνησίας της Λαμίας, ο Νεομαγνησιώτικος γάμος κάθε Καθαρή Δευτέρα περιγράφει μέσα από κωμικούς διαλόγους, την αρνητική συμπεριφορά των ντόπιων προς τους Μικρασιάτες και τους μεικτούς γάμους. Σε κάποιες στιγμές γίνεται αναφορά στη σύγχρονη ζωή ενώ εμπλέκεται και η πολιτική σάτιρα. Η χρονική περίοδος που περιγράφεται στο σενάριο του Γάμου, είναι η δεύτερη δεκαετία από την Μικρασιατική τραγωδία.
Αλευρομουτζουρώματα στο Γαλαξίδι
Όταν ανοίξει το Τριώδιο οι κάτοικοι του Γαλαξιδίου, κυκλοφορούν μεταμφιεσμένοι παντού. Ένα από τα καθιερωμένα και διαδεδομένα έθιμα τους είναι την Καθαρή Δευτέρα, το άναμμα φωτιών σε πλατείες και δρόμους, με μουσική, φαγητό, χορό και γλέντι.
Την Καθαρά Δευτέρα, παίζουν τον φημισμένο «αλευροπόλεμο» με βασικό υλικό φυσικά το αλεύρι. Το έθιμο ορίζεται χρονικά πως ξεκίνησε το 1801 και ενώ η πόλη βρισκόταν υπό τουρκική κατοχή, περίμεναν τις Απόκριες για να διασκεδάσουν και να χορέψουν σε κύκλους, ένας κύκλος για τις γυναίκες, ένας για τους άνδρες. Φορούσαν μάσκες ή έβαφαν τα πρόσωπά τους με κάρβουνο. Στο μουντζούρωμα συμμετέχουν κάτοικοι κάθε ηλικίας.
Βλάχικος Γάμος στη Θήβα
Κάθε Καθαρά Δευτέρα γίνεται η αναπαράσταση του Βλάχικου Γάμου στη Θήβα ,ένα έθιμο που φθάνει στις ημέρες μας από το 1830. Οι τσοπάνηδες από τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη άφησαν τον άγριο τόπο τους και βρήκαν γόνιμο έδαφος νότια. Το θέαμα είναι μοναδικό, η γαμήλια πομπή χαρούμενη σκορπά άφθονο κέφι με τη συνοδεία υπέροχης παραδοσιακής μουσικής.
Το γαϊτανάκι της Λιβαδειάς
Το γαϊτανάκι είναι μία διαχρονική παράδοση για την Λιβαδειά και γιορτάζεται την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς. Οι κάτοικοι προετοιμάζουν το γαϊτανάκι, φτιάχνοντας άρματα και μασκαράδες σε πομπή καταλήγουν στην κεντρική πλατεία όπου πλέκονται γαϊτανάκια, παρουσιάζονται αποκριάτικα δρώμενα, τραγούδια και παντομίμες . Η βραδιά κορυφώνεται με λαϊκά τραγούδια και παραδοσιακούς χορούς.
Αμφίκλεια-κοντοσούβλι
Οι Απόκριες στην Αμφίκλεια μυρίζουν κοντοσούβλι όπου κάθε γειτονιά ανάβει τη δική της φωτιά και κουδουνοφόροι ξορκίζουν το κακό για να έρθει η Άνοιξη. Το τριήμερο της Καθαρής Δευτέρας οι εκδηλώσεις κορυφώνονται, με το παραδοσιακό άναμμα της φωτιάς (Χέι), στις γειτονιές του χωριού και φυσικά το μεγάλο Χέϊ, στην πάνω Πλατεία του χωριού, με χορούς κουδουνοφόρων μασκαράδων συνοδεία τύμπανων και πνευστών οργάνων. Την Κυριακή (της Τυρινής) παρασκευάζεται ένα κοντοσούβλι γίγας, μήκους 120 μέτρων, το οποίο δίνει τον τόνο, τη μυρωδιά και την αυθεντική γεύση της Ρούμελης.
Ο χορός της «γκαμήλας» και η παρέλαση αρμάτων στη Λαμία
Η στολισμένη «γκαμήλα» με τον χορό της δίνει τον παραδοσιακό τόνο στο καρναβάλι της Λαμίας. Κατασκευασμένη με διάφορα υλικά και υφαντά την κουβαλούν δυο άνθρωποι . Ξεκινά από την παλαιότερη συνοικία της πόλης τους Αγίους Θεοδώρους όπου φτιάχνεται και το τριήμερο τη Αποκριάς βγαίνει στους δρόμους της Λαμίας ακολουθούμενη από μουσικούς χορεύοντας. Την Κυριακή της Αποκριάς είναι στην κορυφή της παρέλασης αρμάτων του Καρναβαλιού στους κεντρικούς δρόμους της πόλης ενώ επιστρέφει την Καθαρή Δευτέρα στα Κούλουμα της συνοικίας των Αγίων Θεοδώρων κατά την παράδοση ο «πρωτοχορευτής» την “θυσιάζει” το γνωστό “σφάξιμο” της Γκαμήλας.
Την Κυριακή της Αποκριάς, στην Λαμία οργανώνεται Καρναβάλι με παρέλαση αρμάτων και συμμετοχή γκρουπ καρναβαλιστών ενώ την Καθαρά Δευτέρα, στα περισσότερα δημοτικά διαμερίσματα γιορτάζονται παραδοσιακά κούλουμα με δωρεάν εδέσματα ,χορό, μουσική και πέταγμα χαρταετού.
Οι συνταγές
Εύκολη αβγόπιτα από την Ιτέα
Μια πλούσια πίτα με πολλές στρώσεις από φύλλα εναλλάξ με γέμιση φέτας, φρέσκo τυρί και πολλά αβγά. Η παραδοσιακή συνταγή θέλει στρογγυλό ταψί.
Χτυπάτε 6 αβγά με 3 φλιτζάνια γάλα να αφρίσουν.
Προσθέτετε ¾ κιλού φέτα θρυμματισμένη, ¼ κιλού κεφαλογραβιέρα, άσπρο πιπέρι και 3 κουταλιές ελαιόλαδο και ανακατεύετε.
Απλώνετε 8-10 φύλλα στο ταψί που έχετε λαδώσει αλείφοντας το καθένα με ελαιόλαδο.
Στρώνετε τη γέμιση και από πάνω τα φύλλα αλείφοντας πάντα με ελαιόλαδο κάθε φύλλο.
Ραντίζετε το τελευταίο φύλλο με σόδα για να γίνει πιο τραγανό. Ψήνετε στο φούρνο 1-1 ½ ώρα να ροδίσει.
Τραχανόπιτα αποκριάς Αιτωλοακαρνανίας
Η Τραχανόπιτα, είναι ένα κατεξοχήν ρουμελιώτικο φαγητό που φθίνει στις μέρες μας, ενώ σύμφωνα με την παράδοση περιοχών όπως η Τιθορέα και η Φωκίδα, η πίτα αυτή βασίζεται στην απλότητα των υλικών.
Υλικά
2 ποτήρια τραχανά γλυκό
300γρ φέτα
2-3 αυγά
500γρ τσιγαρίδες
και 300γρ χοιρινό τσιγαρισμένο σε μικρά κομμάτια
Εκτέλεση
Πρώτα ανοίγουμε 4 φύλλα με τον πλάστη .
Κατόπιν μέσα στην κατσαρόλα με νερό που βράζει, ζεματάμε τον τραχανά.
Μόλις φουσκώσει ο τραχανάς, ρίχνουμε μέσα και ανακατεύουμε αυγά, τυρί, τσιγαρισμένο χοιρινό κρέας και το χοιρινό λίπος (ξύγκι)
Αμέσως μετά, στρώνουμε δύο φύλλα, ώστε να καλύψουν τον πάτο και τα τοιχώματα του ταψιού.
Απλώνουμε μέσα το μείγμα του τραχανά με τις τσιγαρίδες. Σκεπάζουμε το ταψί και τον τραχανά με τα υπόλοιπα δύο φύλλα και ρίχνουμε λίπος χοιρινό (ξύγκι) στην επιφάνεια και τη βάζουμε στο φούρνο. Την αφήνουμε σε χαμηλή θερμοκρασία στο φούρνο την πίτα να ψηθεί για περίπου μια ώρα.
Τσιγαρίδες παραδοσιακές
Οι τσιγαρίδες (ή τσιγαρίδια) είναι ένας παραδοσιακός μεζές της ελληνικής υπαίθρου, που παρασκευάζεται κυρίως κατά τη διάρκεια των «χοιροσφαγίων» τον χειμώνα. Εκτός από μεζές, οι τσιγαρίδες χρησιμοποιούνται παραδοσιακά, μέσα σε ζυμωτό ψωμί , σε ομελέτες, ως γαρνιτούρα σε τραχανά ή όσπρια κ.α.
Υλικά (για 5–6 κιλά τσιγαρίδες)
10 κιλά χοιρινό λίπος (λαρδί)
5 κιλά χοιρινό κρέας (λαιμός, σπάλα, πανσέτα)
5–6 πορτοκάλια ή λεμόνια
5 κ.σ. αλάτι
2 κ.σ. πιπέρι
2 κ.σ. ρίγανη
2–3 φύλλα δάφνης
(προαιρετικά) λίγο σκόρδο
Τρόπος παρασκευής (χωριάτικος)
Κόψιμο
Κόβεις το λίπος και το κρέας σε μικρά κομμάτια (κυβάκια).
Βράσιμο στο λίπος (τσιγάρισμα)
Τα βάζεις σε μεγάλο καζάνι ή βαθιά κατσαρόλα χωρίς λάδι.
Το λίπος λιώνει και βγάζει το τσιγαρόλαδο (λαρδί).
Ανακατεύεις συχνά για να μη κολλήσει.
Θέλει 2–3 ώρες σε χαμηλή φωτιά.
Αρωμάτισμα
Όταν αρχίσουν να ροδίζουν:
Ρίχνεις αλάτι, πιπέρι, ρίγανη
Ρίχνεις τις δάφνες
Στύβεις τα πορτοκάλια ή λεμόνια μέσα
Το πορτοκάλι είναι παραδοσιακό και δίνει φοβερό άρωμα.
Τελικό τσιγάρισμα
Συνεχίζεις μέχρι να γίνουν τραγανές και καφετί.
Προσοχή να μη καούν γιατί πικρίζουν.
ΠΩΣ ΤΙΣ ΣΥΝΤΗΡΟΥΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ
Οι παλιοί δεν είχαν ψυγεία, οπότε:
Τις έβαζαν σε κιούπια ή βαρέλια
Τις σκέπαζαν με το λιωμένο λίπος (λαρδί)
Κρατούσαν μήνες ολόκληρους
Πως τρώγονται
Με ψωμί χωριάτικο
Με αυγά τηγανητά
Σε πίτες (τσιγαριδόπιτα)
Με τραχανά ή φασόλια
Μυστικά χωριού
Όσο πιο πολύ λίπος, τόσο καλύτερη συντήρηση
Πορτοκάλι = παραδοσιακή Ρουμελιώτικη γεύση
Αν βάλεις λίγο κρασί στο τέλος, γίνονται μεζές πανηγυριού
Το λίπος που μένει είναι χρυσός για μαγείρεμα (αντί για λάδι)
Ογδόντα εννέα χρόνια πολιτιστικής παρουσίας!
Ο Σύλλογος Ρουμελιωτών Βόλου «Ο Αθανάσιος Διάκος» ιδρύθηκε το έτος 1937, που συμπληρώνει φέτος 89 χρόνια παρουσίας στα πολιτιστικά πράγματα του Βόλου. Σκοπός του είναι η αλληλογνωριμία των συμπατριωτών που κατοικούν στον Βόλο, αλλά η καταγωγή τους προέρχεται από διάφορες περιοχές της Ρούμελης. Ο Σύλλογος έχει σημειώσει πλούσια δράση και συνεχίζει, ενώ διοργανώνει κάθε χρόνο διάφορες εκδηλώσεις. Με την κατοχή διαλύθηκε και επανιδρύθηκε το έτος 1972. Για μια 25ετία πρόεδρος του Συλλόγου παρέμεινε ο Δημήτριος Ζαζάς, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το έτος 2006.
Βιβλίο Μητρώου Μελών συντάχτηκε για πρώτη φορά το έτος 1995 με πρωτοβουλία τριών μελών του τότε Διοικητικού Συμβουλίου, των Θεοδώρου Σούλιου, Βασιλείου Ρόππα και Ευσταθίου Θάνου. Καταγράφτηκαν τότε τα πρώτα σαράντα μέλη που βρέθηκαν καταχωρημένα σε κόλλες αναφοράς και σήμερα το Βιβλίο Μητρώου Μελών περιλαμβάνει συνολικά τετρακόσια περίπου μέλη.
Από το έτος 1998 μέχρι το έτος 2010 πρόεδρος του Συλλόγου διατέλεσε ο δάσκαλος Βασίλειος Ρόππας (έφυγε από τη ζωή το έτος 2016). Το έτος 2010 εκλέχτηκε πρόεδρος η Ειρήνη Καραγιώργου, συνταξιούχος δημόσιος υπάλληλος, η οποία παρέμεινε μέχρι το έτος 2017.
Με τις τελευταίες εκλογές 21.12.2017 νέος πρόεδρος εκλέχθηκε ο Ιωάννης Καράτσαλος, συνταξιούχος ιδιωτικός υπάλληλος και εκλέγεται μέχρι σήμερα. Το 2019 έγινε τροποποίηση άρθρων καταστατικού .
Σκοπός του Συλλόγου είναι η αλληλογνωριμία των συμπατριωτών, οι οποίοι κατοικούν μόνιμα στον Βόλο, αλλά η καταγωγή τους (από πατέρα ή από μητέρα) προέρχεται από διάφορες περιοχές της Ρούμελης. Περιλαμβάνει τους Νομούς Αττικής, Εύβοιας, Βοιωτίας, Φωκίδας, Φθιώτιδας, Ευρυτανίας και Αιτωλοακαρνανίας. Το γραφείο του Συλλόγου βρίσκεται στο στενό Εργατικού Κέντρου 1 με Δημητριάδος, στον πρώτο όροφο. Έμβλημα του Συλλόγου είναι ο μεγάλος ήρωας της Επανάστασης του ’21, ο ήρωας της Αλαμάνας Αθανάσιος Διάκος.
Δραστηριότητες του Συλλόγου
Διάφορες εκδηλώσεις και δράσεις του Συλλόγου, που πραγματοποιούνται κάθε χρόνο, ανασύρουν μνήμες και συναισθήματα από την πατρίδα και δίνουν χαρά και συγκίνηση στους συμπατριώτες. Οι δραστηριότητες, στις οποίες συμμετέχουν τα μέλη αλλά και οι φίλοι του Συλλόγου, είναι:
–Ετήσιος εκκλησιασμός. Γίνεται στον Ι.Ν. Αγίου Αθανασίου, στην Άλλη Μεριά, μία Κυριακή του Οκτωβρίου και περιλαμβάνει αρτοκλασία και επιμνημόσυνη δέηση υπέρ αναπαύσεως των ψυχών των αποδημησάντων μελών του Συλλόγου. Ακολουθεί κέρασμα από τον Σύλλογο προς τα μέλη του (καφές, γλυκό, αναψυκτικό).
–Επιστημονικές διαλέξεις απογευματινές συναντήσεις και ομιλίες, όπως η εξαιρετική ομιλία του συγγραφέα στρατηγού Νικολάου Παραλίκα, με θέμα «Κοσμάς ο Αιτωλός», που έγινε στην αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου της Ιεράς Μητρόπολης Δημητριάδος. -_Ομιλίες με ιατρικό περιεχόμενο από γιατρούς μέλη και φίλους του συλλόγου ,ομιλίες εκπαιδευτικών , με ιστορικές αναφορές .
-Παρουσιάσεις βιβλίων και ποιημάτων κατά καιρούς με συγγραφείς μέλη του συλλόγου.
–Πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως η κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας και ο ετήσιος χορός.
–Έκδοση εορταστικού ημερολογίου. Το 2017 εκδόθηκε επετειακό ημερολόγιο για τα 80 χρόνια του τότε. Από το έτος 2001 και για κάθε χρόνο, σχεδόν, τυπώνεται ημερολόγιο και αγοράζεται από τα μέλη και τους φίλους του Συλλόγου, με σκοπό την ενίσχυση των οικονομικών του.
–Συμμετοχή στο «Αντάμωμα» των απανταχού Ρουμελιωτών, όπου συναντιούνται διάφοροι σύλλογοι Ρουμελιωτών απ’ όλη την Ελλάδα, σε κάποια τοποθεσία και όπου διοργανώνουν εκδηλώσεις ιστορικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος. Πενήντα πέντε μέλη του Συλλόγου, συμμετείχαν για δεύτερη φορά στις εκδηλώσεις που έγιναν προς τιμή των Ηρώων του ’21 στο χωριό Πανουργιά Φθιώτιδας, στη θέση «Αρβανιτοράχη».
–Κατάθεση στεφάνου στη μνήμη των ηρώων, η οποία γίνεται στην Προτομή του Ήρωα Αθανασίου Διάκου (έμβλημα του Συλλόγου) κάθε χρόνο στις 25 Μαρτίου. Η προτομή αυτή στήθηκε στις 11.12.2010, επί του προεδρίας του αείμνηστου Βασιλείου Ρόππα και βρίσκεται στον προαύλειο χώρο του Ι.Ν. της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος του Δήμου Βόλου. Διοργανώθηκαν ομιλίες με αναφορά στους ήρωες της επανάστασης
–Παρακολούθηση των Χαιρετισμών, συνήθως σε κάποιο μοναστήρι. –Μονοήμερες, διήμερες και ενίοτε τριήμερες εκδρομές με επισκέψεις σε ιστορικούς χώρους όπως (Μεσσολόγγι , Ακρόπολη)αρχαιολογικούς χώρους ( μουσείο Αθηνών, μουσείο Θηβών ) και θρησκευτικούς χώρους, ιερές μονές, και σε άλλους χώρους υπαίθριας φύσης. Από (10.12.2017) ο Σύλλογος πραγματοποίησε πάρα πολλές εκδρομές όπως Μονή Αγάθωνος, ιερά μονή Προυσού, Μετέωρα. Εκδρομές εξωτερικού Οχρίδα, βόρεια Ήπειρο.
Τελευταία εξόρμηση η διήμερη εκδρομή στην Αίγινα. Από το 2018 παραμονές Χριστουγέννων ( μέχρι τώρα) καθιερώθηκε εκδήλωση φιλανθρωπικού χαρακτήρα με συμμετοχή της χορωδίας εκπαιδευτικών και τα τρόφιμα που συγκεντρώνονται δίνονται στα ιδρύματα τις πόλης. Όπως Άσπρες Πεταλούδες ,Κιβωτό του Κόσμου και Γηροκομείο Βόλου .
Όπως τονίζουν τα μέλη του Συλλόγου, «πρέπει να δούμε ξανά μετά από χρόνια την επαναφορά του θεσμού της βράβευσης των παιδιών ρουμελιώτικων οικογενειών που έχουν λάβει τιμητικές διακρίσεις, ενώ έγινε προσπάθεια για την δημιουργία χορευτικού δυστυχώς η πανδημία έπαιξε τον αρνητικό της ρόλο. Στόχος παράλληλα, η αύξηση των μελών κ.ά.»
Το τωρινό Διοικητικό Συμβούλιο αποτελείται από τους Ιωάννη Καράτσαλο πρόεδρο, Ειρήνη Καραγιώργου αντιπρόεδρο, Ιωάννα Σούλιου γραμματέα, Άγγελο Κεφαλιακό Ταμία, Τσιαμπάο Γιώργο Αν. Γραμματέα ,Δημήτριο Κουτσοσπύρο και Μαρία Καψιώτη- Σωτηροπούλου μέλη.
Πηγή: Περιοδικό Volos Out του Ομίλου Καρεκλίδη
