Η ψυχοθεραπεία αποτελεί μία από τις κυριότερες μεθόδους θεραπείας των ψυχικών δυσφοριών. Η ψυχοθεραπεία είναι η συστηματική εφαρμογή καθορισμένων μεθόδων για τη θεραπεία της ψυχικής οδύνης, των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων, καθώς και των κρίσεων ζωής. Η βάση για τη θεραπεία είναι η σχέση του/της ψυχοθεραπευτή/τρια με τον/την θεραπευόμενο/η, σε ένα μη κλινικό περιβάλλον. Η ψυχοθεραπεία περιλαμβάνει πρόσωπα με συναισθηματικά προβλήματα, αλλά και πρόσωπα που θα ήθελαν να επεκτείνουν τις δυνατότητες τους για κοινωνικές και «εσωτερικές» αλληλεπιδράσεις. Επομένως, η ψυχοθεραπεία μπορεί επίσης να είναι προληπτική. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας ένας/μια πολυετή εκπαιδευόμενος/η θεραπευτής/τρια εγκαθιστά μια συμφωνία συνεργασίας με τον/τη θεραπευόμενο/η και μέσα από μια καθορισμένη θεραπευτική επικοινωνία – λεκτική και μη λεκτική – σχέση επιχειρεί: α) την ανακούφιση, αναμόρφωση ή επιβράδυνση των υπαρχόντων συμπτωμάτων, β) τη μεταβολή της δυσπροσαρμοστικής συμπεριφοράς, οργανώνοντας την σε σωστές βάσεις, και γ) την προώθηση της θετικής ανάπτυξης και εξέλιξης της προσωπικότητας. Η ψυχοθεραπεία διακρίνεται σε ατομική ψυχοθεραπεία, ομαδική ψυχοθεραπεία, οικογενειακή θεραπεία και συζυγική θεραπεία ή θεραπεία ζεύγους.
Σε αυτό το άρθρο θα προσπαθήσω να σας παρουσιάσω τα οφέλη της ομαδικής ψυχοθεραπείας.
Γράφει η Άρτεμις Ζαβαλίγκου, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Πτυχιούχος Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Α.Π.Θ.
Συστημική Συμβουλευτική Ψυχοθεραπεία
Συστημικής προσέγγισης
MSc Γνωστικής Νευροαποκατάστασης UTH Ιατρικής
Ιστορική αναδρομή της ομαδικής ψυχοθεραπείας
Η αρχαία ελληνική τραγωδία, με την ύψιστη σημασία πού έδινε στην ύπαρξη έντονων συναισθημάτων και στην επίτευξη ψυχικής κάθαρσης στο πολυπληθές ακροατήριό της, αποτελεί πολύ πιθανό τήν πρώτη εμπειρία ομαδικής ψυχοθεραπείας. Ο ομαδικός υπνωτισμός ή ζωικός μαγνητισμός, πού χρησιμοποίησε ο Α. Mesmer τον 17ο αιώνα, χαρακτηρίζει την απαρχή τής ομαδικής προσέγγισης ασθενών με σκοπό την ίαση. Αλλά ή ομαδική ψυχοθεραπεία, όπως επινοήθηκε στα πρώτα στάδια τής εξέλιξής της, εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 1905 από τον J.H. Pratt, ’Αμερικανό γιατρό πού θεράπευε τούς φυματικούς ασθενείς του με τη βοήθεια διδακτικών τεχνικών και μ’ ένα πρόγραμμα χωρίς σύστημα. Ο Pratt παρατήρησε την επίδραση αυτής της εμπειρίας στη ψυχολογική και συναισθηματική κατάσταση των ασθενών και διαπίστωσε ότι η βελτίωση ενός ασθενή επιδρούσε θετικά επάνω στους άλλους ασθενείς. Δεδομένου ότι οι συναντήσεις των ασθενών καθοδηγούταν απ’ έναν γιατρό, μπορούν να θεωρηθούν ως η πρώτη οργανωμένη θεραπευτική ομάδα. Επίσης ως ιστορική ανασκόπηση παρατηρείται ότι, ο Edward Lazell, Γάλλος ψυχίατρος, το 1918 εφάρμοσε την ομαδική ψυχοθεραπεία σε απόστρατους πολέμου που είχαν διαγνωστεί με σχιζοφρένεια. Έτσι, η ομαδική ψυχοθεραπεία επεκτάθηκε και σε ασθενείς με σχιζοφρένεια και γενικότερα με ψυχικές διαταραχές. Το 1936, οι Paul Schilder και Louis Wender εφάρμοσαν την ομαδική θεραπεία σε φυλακισμένους και σε ασθενείς που είχαν λάβει εξιτήριο από ψυχιατρικά νοσοκομεία. Παράλληλα, οι ίδιοι εισήγαγαν στην ομαδική θεραπεία την ψυχαναλυτική θεωρία και πρακτική. Λίγα χρόνια αργότερα, η εφαρμογή της ομαδικής θεραπείας επεκτάθηκε και σε άτομα με νεύρωση, με εξάρτηση από αλκοόλ, καθώς και σε παιδιά με διαταραχές. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η ομαδική θεραπεία αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε σε σημαντικό βαθμό, καθώς δινόταν η δυνατότητα να θεραπευτούν περισσότεροι ασθενείς, απ’ ότι αν εφαρμοζόταν ατομική θεραπεία. Επίσης, εκείνη την περίοδο η ομαδική θεραπεία εφαρμόστηκε σε θύματα πολέμου με διαταραχές συναισθήματος. Παράλληλα, μια ομάδα ψυχαναλυτών από τη Μ. Βρετανία και τις ΗΠΑ ανέπτυξαν το μοντέλο της δυναμικής της ομάδας, ενώ ο Von Bertanlaffy ανέπτυξε την Οικογενειακή Θεραπεία.
η ομαδική ψυχοθεραπεία προσφέρει μια σειρά από σημαντικά πλεονεκτήματα
Καθώς οι άνθρωποι που αναζητούν υποστήριξη μέσω της ψυχοθεραπείας έχουν στο μυαλό τους μια ατομική σχέση με κάποιο/α/ θεραπευτή/τρια, έτσι δεν είναι εξοικειωμένοι με την ιδέα να συμμετάσχουν σε μια ομαδική ψυχοθεραπεία. Αυτό γιατί συμβαίνει; Οι άνθρωποι έχουμε τη φυσική τάση να λειτουργούμε μέσα σε ομάδες, (άλλωστε η κοινωνική μας ζωή οργανώνεται με βάση τη συμμετοχή μας σε αυτές), όπως λ.χ. μια οικογένεια, μια ομάδα κοινών ενδιαφερόντων, μια επαγγελματική ομάδα κ.α. Ωστόσο, το γεγονός ότι συνήθως η αρχική αναζήτηση αφορά στην ύπαρξη μιας/ενός θεραπεύτριας/η, είναι κάτι που μπορεί να κατανοηθεί ως μια ανάγκη να μιλήσουν οι άνθρωποι για την ευαλωτότητά τους, τους φόβους ή την αδυναμία τους να διαχειριστούν αποτελεσματικά τις δυσκολίες τους σε ένα πλαίσιο ιδιωτικότητας, κάτι που περιορίζει την έκθεση και τον κίνδυνο της επίκρισης και της απόρριψης. Παρά το γεγονός ότι η ατομική ψυχοθεραπεία είναι ένα βασικό στάδιο για την εδραίωση και την ανάπτυξη μιας θεραπευτικής σχέσης, η ομαδική ψυχοθεραπεία προσφέρει επίσης μια σειρά από σημαντικά πλεονεκτήματα, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσεων και αποσταθεροποίησης των κοινωνικών πλαισίων.
Η ομαδική θεραπεία θεωρείται διεθνώς ένα αποτελεσματικό μοντέλο θεραπείας που ενισχύει στα μέλη της ομάδας το συναίσθημα του ανήκειν και δημιουργεί το χώρο και τις δυνατότητες για αυθεντική σύνδεση και ουσιαστική επικοινωνία.
α) την κατανόηση του εαυτού,
β) την ενστάλαξη της ελπίδας, ως παροχή κινήτρου από το ένα μέλος στο άλλο
γ) την καθολικότητα, η οποία αφορά στην αποδοχή του νέου μέλος μέσα στην ομάδα από τα υπόλοιπα
δ) τον αλτρουισμό, η οποίος αφορά στην υποστήριξη και βοήθεια του ενός μέλους προς το άλλο
ε) την οικογενειακή επαναδιαδραμάτιση, η οποία αφορά στο οικογενειακό περιβάλλον που δημιουργεί η ομαδική ψυχοθεραπεία
ζ) τη διαπροσωπική μάθηση, η οποία προκύπτει από την αλληλεπίδραση των μελών και την ανταλλαγή απόψεων
η) τη συνεκτικότητα της ομάδας, η οποία αφορά στην αίσθηση του ανήκειν που αναπτύσσει το άτομο μέσα στην ομάδα
στ΄) την κάθαρση, η οποία σχετίζεται με την ανακούφιση που αισθάνεται σταδιακά το άτομο μέσα από την ομαδική ψυχοθεραπεία
ι) τη μετάδοση των πληροφοριών, η οποία αφορά στην ανταλλαγή σκέψεων και βιωμάτων
κ) τη μιμητική συμπεριφορά, η οποία αφορά στην κατά παραδειγματισμό έκφραση δύσκολων συναισθημάτων και εμπειριών και η οποία μάλιστα είναι εξαιρετικά βοηθητική
λ) τους υπαρξιακούς παράγοντες, οι οποίοι σχετίζονται με ζητήματα ζωής και θανάτου, καθημερινότητας και συνειδητοποίησης αυτής, καθώς επίσης και με το σεβασμό τόσο στις ανάγκες τους όσο και στις προσωπικές επιλογές του καθενός.
Συμπέρασμα της ομαδικής εμπειρίας
Εν κατακλείδι, η ομαδική ψυχοθεραπεία είναι ένα μαγικό πέρασμα από την θεωρία, στην πράξη, καθώς στην ατομική ψυχοθεραπεία λαμβάνει χώρα η επεξεργασία των ατομικών ζητημάτων, καθώς ο θεραπευόμενος ξεδιπλώνει ιστορίες και αφηγήσεις του παρελθόντος και του παρόντος και στην ομαδική θεραπεία δίνεται στους θεραπευόμενους η μοναδική δυνατότητα για βιωματική μάθηση. Μέσα από τη συμμετοχή στην ομάδα, ερχόμαστε σε επαφή με το βλέμμα των άλλων, καθρεφτίζουμε και συγχρόνως καθρεφτιζόμαστε. Η ομάδα και το ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο που σχηματίζεται στο θεραπευτικό δωμάτιο δημιουργούν ένα πρόσφορο έδαφος προβολών, ταυτίσεων και αντανακλάσεων, φανερώνοντας ένα πολύτιμο θεραπευτικό υλικό. Η ομάδα αποτελεί ουσιαστικά μια πρόσκληση, που ανοίγει δρόμους αυτοπαρατήρησης, αναστοχασμού, αυτογνωσίας αλλά και σύνδεσης.
Στη ομαδική εμπειρία, τα μέλη επεξεργάζονται ζητήματα που αφορούν τον εαυτό και την αλληλεπίδραση με τους άλλους, σε χρόνο πραγματικό και συμβολικό. Δεν είναι μόνο οι ιστορίες που αφηγούμαστε και οι εμπειρίες που βιώνουμε μέσα στην ομάδα, αλλά και η συμμετοχή μας στις εμπειρίες και στις ιστορίες ζωής των υπόλοιπων μελών. Η θεραπεία είναι το βίωμα αυτής της διαδικασίας έκθεσης και μοιράσματος, καθώς και οι διεργασίες αλλαγής που ξεκινούν μέσα μας. Η βιωματική εμπειρία της θεραπευτικής ομάδας γίνεται ο καμβάς των εσωτερικών και εξωτερικών αλλαγών που το κάθε μέλος θέλει να φέρει στη ζωή του.
Η ομαδική ψυχοθεραπεία αποτελεί ένα μοναδικό εργαλείο αυτογνωσίας, ενδυνάμωσης και αυτοπραγμάτωσης. Η άμεση επικοινωνία με άλλους ανθρώπους δίνει τη δυνατότητα βιωματικής μάθησης ενώ ταυτόχρονα η επαφή με τις εμπειρίες ζωής των άλλων έχει από μόνη της θεραπευτικό χαρακτήρα. Στη θεραπευτική ομάδα κάθε μέλος μπορεί να φέρει αυτό που το απασχολεί, εκφράζοντας σκέψεις και συναισθήματα, ενώ οι συντονιστές φροντίζουν για ένα ασφαλές μοίρασμα με θεμέλια τον σεβασμό και την αποδοχή, που ωφελεί το άτομο και την ομάδα. Τα αιτήματα που δουλεύονται εξαιρετικά στο πλαίσιο της ομάδας αφορούν ζητήματα αυτοεκτίμησης και ανασφάλειας, ζητήματα κοινωνικών δυσκολιών και αγκυλώσεων, ζητήματα εμπιστοσύνης και σύνδεσης, ζητήματα ενδοοικογενειακών και ευρύτερων διαπροσωπικών σχέσεων, ζητήματα ταυτότητας και αυτογνωσίας, ζητήματα υπαρξιακού κενού και νοήματος ζωής, ζητήματα απώλειας και γενικότερων δυσκολιών ζωής.
«Ταξιδεύοντας ΜΑΖΙ ανακαλύπτουμε ότι το ΕΓΩ εμπεριέχεται στο ΕΜΕΙΣ»
Γαλλίας 27 (Δον Δαλεζίου) & Αναλήψεως 149 | Τ: 24210 38407 | Κ: 6970 686663
Ε:[email protected] | www.zavaligkou.gr
Πηγή: Περιοδικό ΕΥ ΖΗΝ του Ομίλου Καρεκλίδη
