Τα παιδιά καλούνται να επιστρέψουν στις σχολικές αίθουσες και να αφιερώνουν αρκετές ώρες της ημέρας τους εκεί, να επαναπροσαρμόσουν το ημερήσιο πρόγραμμά τους με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι σε θέση να ανταπεξέλθουν στις σχολικές τους ανάγκες και ευθύνες. Έτσι, σε λίγες μέρες θα ακουστεί και πάλι το πρώτο κουδούνι της νέας σχολικής χρονιάς και πολλά παιδιά θα κάνουν μια νέα αρχή είτε ξεκινώντας το νηπιαγωγείο, το δημοτικό, το γυμνάσιο ή το λύκειο, είτε αλλάζοντας τάξη πηγαίνοντας στην επόμενη «μεγαλύτερη» από την περσινή. Τα μεγαλύτερα παιδιά μάλλον έχουν συνηθίσει τις αλλαγές τάξεων και τις νέες απαιτήσεις που μπορεί να ακολουθούν, αλλά για τα μικρότερα παιδιά του δημοτικού κάθε αλλαγή τάξης είναι μια νέα πρόκληση. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να τους βοηθήσουν ώστε να δουν την νέα τους τάξη με ενθουσιασμό και όχι με φόβο ή άρνηση, καθώς τα παιδιά είναι πιθανό να βιώνουν ανάμεικτα συναισθήματα για τη νέα σχολική χρονιά.
Γράφει η ΑΡΤΕΜΙΣ ΖΑΒΑΛΙΓΚΟΥ
Ψυχολόγος, Πτυχιούχος Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Α.Π.Θ., Msc Συστημική Συμβουλευτική Ψυχοθεραπεία, MSc Γνωστικής Νευροαποκατάστασης Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Συχνά, τα παιδιά δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στο σχολικό περιβάλλον, να ενταχθούν και να ενσωματωθούν σε αυτό. Παιδαγωγοί και ειδικοί ψυχικής υγείας ασχολούνται με τη διερεύνηση των παραγόντων που συντελούν στην ομαλή προσαρμογή του παιδιού, καθώς και με το χρόνο που συνήθως απαιτείται για την επίτευξή της.
Ας ξεκινήσουμε σχολιάζοντας την έννοια της προσαρμογής.
Σύμφωνα με τις βιβλιογραφικές πηγές «Προσαρμόζομαι» γενικά σημαίνει υπερνικώ τα εμπόδια και ικανοποιώ τις ανάγκες μου.
Τα πιθανά αίτια της μη προσαρμογής έχουν να κάνουν με τρεις τομείς:
α) τα ατομικά χαρακτηριστικά του παιδιού (επίπεδο γνωστικής, κοινωνικής και συναισθηματικής ανάπτυξής του και αυτοαντίληψης), β) τα χαρακτηριστικά του σχολείου, της τάξης και του δασκάλου και γ) τα χαρακτηριστικά της οικογένειας και το ρόλο των γονέων.
Όταν τα παιδιά και οι έφηβοι δεν καταφέρνουν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις απαιτήσεις του περιβάλλοντός τους, εμφανίζουν «δυσκολίες προσαρμογής» (Καλαντζή-Azizi & Ζαφειροπούλου, 2005). Το παιδί δυσκολεύεται να προσαρμοστεί στο σχολείο για πολλούς λόγους και η δυσκολία μπορεί να εκφράζεται με διάφορους τρόπους:
Με αφηρημάδα και με άρνηση να πάει στο σχολείο, με άρνηση να μελετήσει τα μαθήματά του, με χαμηλή επίδοση, με γκρίνια και εκνευρισμό, με θυμό, με απόσυρση, με άγχος, με ανησυχία και έντονη κινητικότητα, αλλά κυρίως με έλλειψη κινήτρου και ενθουσιασμού για το σχολείο και τη μαθησιακή διαδικασία.
Μπορεί επίσης η δυσκολία να εκδηλώνεται ακόμα και με επιθετική συμπεριφορά, με ενούρηση, με αποχή από το φαγητό και με δυσκολίες στον ύπνο. Είτε πρόκειται για προβλήματα εσωτερίκευσης είτε για προβλήματα εξωτερίκευσης, τα «συμπτώματα» είναι πραγματικά πολλά και ποικίλα και είναι γεγονός ότι κάθε παιδί αντιδρά με διαφορετικό τρόπο.
Θα μπορούσαμε να παραθέσουμε κάποιες ιδέες για το πώς να υποστηρίξουμε το παιδί…
• Η προετοιμασία
για τη σχολική χρονιά
Είναι πολύ σημαντικό να προϊδεάσουμε με διάφορους τρόπους το παιδί για το πως θα μοιάζει ο πρώτος καιρός στο σχολείο.
Η προετοιμασία είναι που θα το βοηθήσει να εξοικειωθεί και να προσχεδιάσει μία ρουτίνα μπροστά στο «άγνωστο» με αποτέλεσμα την μείωση του φόβου και του άγχους.
• Συνεργασία:
Συνεργαστείτε με τα παιδιά δείχνοντας ενδιαφέρον και ενθουσιασμό για τις σχολικές εμπειρίες που μοιράζονται μαζί σας. Επίσης, η συνεργασία με το σχολικό και οικογενειακό πλαίσιο ενημερώνονται και ο μεν και ο δε για τα βήματα που γίνονται στο σπίτι ή το σχολείο, για τον τρόπο αντιμετώπισης που ακολουθείται και για τη βελτίωση που σημειώνει το παιδί. Εκπαιδευτικός και γονείς είναι σύμμαχοι και συνεργάτες. Συχνά, και μόνο το γεγονός ότι το παιδί γνωρίζει τη συνεργασία των γονιών του με το δάσκαλό του και βιώνει την εκτίμηση των μεν για τον δε, αποδεικνύεται ευεργετικό για την ομαλότερη προσαρμογή του.
• Επικοινωνία:
Διασφαλίστε μια καλή συνεργασία και επικοινωνία με τους δασκάλους και τους γονείς άλλων παιδιών μιας και μπορεί να αποτελέσουν ένα χρήσιμο υποστηρικτικό δίκτυο.
Είναι σημαντικό να διαθέτουν χρόνο για αλληλεπίδραση με το παιδί, για συζήτηση και επικοινωνία. Τα παιδιά έχουν ανάγκη να νιώθουν ότι τα λαμβάνουν υπόψη και ότι είναι σημαντικά για τους γονείς τους, ότι τα αποδέχονται όπως είναι και όχι έτσι όπως ενδεχομένως θα ήθελαν να είναι. Επομένως, η ερώτηση: «Πώς πέρασες στο σχολείο σήμερα;» είναι αρκετή να αποτελέσει το έναυσμα για συζήτηση και επικοινωνία, στο μέτρο, στο βαθμό και στο χρόνο που το παιδί επιθυμεί, χωρίς να νιώθει ότι «εξετάζεται» από τον μπαμπά του, ή τη μαμά του. Μέσα από τη συζήτηση αυτή, σιγά-σιγά θα ξεδιπλωθούν οι ανησυχίες και οι προβληματισμοί του, οι ανασφάλειες και οι δυσκολίες που βιώνει στο σπίτι ή το σχολείο.
Κλείνοντας, θα είναι χρήσιμο να μην ξεχνάμε ότι όπως οι ενήλικες, έτσι και τα παιδιά χρειάζονται το χρόνο τους για να προσαρμοστούν σε νέες συνθήκες. Η έναρξη της σχολικής χρονιάς αποτελεί ούτως η άλλως μία μετάβαση για όλα τα παιδιά είτε αυτό σημαίνει μετάβαση από μία σχολική τάξη στην επόμενη είτε πρώτη επαφή με το σχολικό πλαίσιο είτε μετάβαση από μία βαθμίδα εκπαίδευσης στην επόμενη. Η επικοινωνία, η εξωτερίκευση των συναισθημάτων και η κατανόηση είναι τα βασικά συστατικά για την αντιμετώπιση οποιασδήποτε δυσκολίας προκύψει.
