Μια πρωτοφανής σε αγριότητα επίθεση εναντίον της επικεφαλής της Πολεοδομίας του Δήμου Καλαμάτας, Σταυρούλας Αγρίου, φέρνει στην επιφάνεια ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα που είναι οι ισχυρές πιέσεις γύρω από τη δόμηση στη Μάνη, σε μια περιοχή όπου η μεγάλη οικιστική πίεση και η ανάπτυξη του real estate συναντά ένα πολεοδομικό καθεστώς γεμάτο εκκρεμότητες και γκρίζες ζώνες.
Η κυρία Αγρίου έγινε αποδέκτης ανώνυμης επιστολής με χυδαίο υβρεολόγιο και ευθείες απειλές κατά της ζωής της. Η επιστολή έφθασε ταχυδρομικά στο πρωτόκολλο του Δήμου και, κατά πληροφορίες, είχε αποσταλεί από τα ΕΛΤΑ στην περιοχή της Καρδαμύλης. Για την υπόθεση έχουν ενημερωθεί οι αρμόδιες αστυνομικές και εισαγγελικές αρχές.
Το περιεχόμενό της επιστολής δεν παραπέμπει απλώς σε μια ακραία προσωπική επίθεση. Ο ανώνυμος συντάκτης συνδέει τις απειλές με τον τρόπο με τον οποίο η Πολεοδομία χειρίζεται συγκεκριμένα ζητήματα δόμησης στη Μάνη, επιχειρώντας ουσιαστικά να υπαγορεύσει υπηρεσιακές αποφάσεις.
«Θα σου φυτέψω μία ανάμεσα στα μάτια», αναφέρεται σε ένα από τα πλέον απειλητικά σημεία, ενώ η επιστολή κλείνει με τη φράση «ο θάνατος έρχεται από ψηλά». Παράλληλα, ο συντάκτης απαιτεί να σταματήσει η ενασχόληση της υπηρεσίας με τις ζώνες των 800 μέτρων και να δίνονται «κανονικά άδειες».
Είναι αυτή ακριβώς η εξέλιξη που μετατρέπει την υπόθεση από μια ακραία προσωπική επίθεση σε ένα σοβαρό ζήτημα εκφοβισμού δημόσιου λειτουργού για τον τρόπο άσκησης των καθηκόντων του.
Τι είχε προηγηθεί
Η απειλητική επιστολή δεν ήρθε σε ανύποπτο χρόνο. Σύμφωνα με πληροφορίες, είχε προηγηθεί ένα ιδιαίτερα φορτισμένο κλίμα γύρω από την Πολεοδομία και τις αποφάσεις της για τη δόμηση στη Μάνη.
Οι ίδιες πληροφορίες στρέφουν το ενδιαφέρον και προς συγκεκριμένο πρόσωπο, μηχανικό από τον χώρο της αυτοδιοίκησης στη Μάνη, που είχε πρωταγωνιστήσει το προηγούμενο διάστημα σε σκληρή εκστρατεία εναντίον της Σταυρούλας Αγρίου μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Είχαν προηγηθεί αναρτήσεις με βαρείς προσωπικούς χαρακτηρισμούς σε βάρος της, αλλά και κινητοποίηση για τη συγκέντρωση υπογραφών με αίτημα την απομάκρυνσή της από την υπηρεσία. Παράλληλα, προβαλλόταν αίτημα για ειδική νομοθετική αντιμετώπιση της Μάνης ως προς τους όρους δόμησης.
Αρμόδιες πηγές αναφέρουν ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο είχε χειριστεί και υποθέσεις για τις οποίες η ΥΔΟΜ είχε δώσει αρνητικές απαντήσεις.
Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν το κλίμα που είχε διαμορφωθεί πριν από την αποστολή της επιστολής, χωρίς ωστόσο να υπάρχει μέχρι στιγμής αποδεικτικό στοιχείο που να συνδέει το συγκεκριμένο πρόσωπο με τη σύνταξη ή την αποστολή της.
Η ζώνη των 800 μέτρων
Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης βρίσκεται ένα Προεδρικό Διάταγμα του 1982 για τους λεγόμενους «στάσιμους» οικισμούς. Το καθεστώς επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, εντός ζώνης 800 μέτρων από το κέντρο του οικισμού, δόμηση με πολύ ευνοϊκότερους όρους σε σχέση με την εκτός σχεδίου δόμηση.
Το ίδιο το διάταγμα, ωστόσο, θέτει περιορισμούς. Συνδέει το ευνοϊκό καθεστώς με συγκεκριμένες προϋποθέσεις για τον ιδιοκτήτη, ενώ δεν εφαρμόζεται όταν πρόκειται, μεταξύ άλλων, για παραδοσιακούς, παραλιακούς ή περιαστικούς οικισμούς και περιοχές που αποτελούν πόλο τουριστικού ενδιαφέροντος. Εξαιρούνται επίσης αρχαιολογικοί χώροι, τόποι φυσικού κάλλους και δασικές ή αναδασωτέες εκτάσεις.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται μία από τις μεγάλες αντιφάσεις της Δυτικής Μάνης. Αρκετοί οικισμοί της περιοχής εμφανίζουν σήμερα χαρακτηριστικά που τους φέρνουν αντιμέτωπους με τις ίδιες τις εξαιρέσεις του παλιού διατάγματος.
Το ζήτημα έχει αναδείξει και η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), η οποία επικαλείται την απόφαση 57/2017 του Συμβουλίου της Επικρατείας. Σύμφωνα με την ΕΛΛΕΤ, η απόφαση αντιμετωπίζει την επίμαχη περιοχή των 800 μέτρων ως εκτός σχεδίου, καθώς τα όριά της είχαν καθοριστεί οριζόντια, ουσιαστικά «με τον διαβήτη», χωρίς επιστημονική πολεοδομική μελέτη θεσμοθετημένη με Προεδρικό Διάταγμα.
Μελέτες που πληρώθηκαν και έμειναν στα χαρτιά
Η πολεοδομική εκκρεμότητα στη Μάνη δεν δημιουργήθηκε σήμερα.
Κατά πληροφορίες, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 επιχειρήθηκε να μπει τάξη στο καθεστώς της περιοχής με χωροταξικές και πολεοδομικές μελέτες. Αργότερα ακολούθησε προσπάθεια σχεδιασμού μέσω ΣΧΟΟΑΠ. Μελέτες εκπονήθηκαν, πληρώθηκαν και έφθασαν ακόμη και σε προχωρημένο στάδιο, χωρίς όμως να καταλήξουν σε θεσμοθέτηση.
Οι προσπάθειες αυτές συνάντησαν, σύμφωνα με πληροφορίες, και έντονες τοπικές αντιδράσεις. Έτσι, η περιοχή έφθασε στο σήμερα χωρίς τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό που θα μπορούσε να έχει ξεκαθαρίσει μεγάλο μέρος των σημερινών αμφισβητήσεων. Πλέον βρίσκεται στο στάδιο πολεοδομικού σχεδιασμού στο πλαίσιο της μεγάλης μεταρρύθμισης που διεξάγεται σε όλη τη χώρα με τα τοπικά και ειδικά πολεοδομικά σχέδια αλλά η υπόθεση βρίσκεται ακόμη στην αρχή χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η πρώτη φάση του σχεδιασμού.
Στο μεταξύ η ίδια η Μάνη άλλαξε ριζικά. Απέκτησε μεγάλη τουριστική αναγνωρισιμότητα, οι αξίες της γης αυξήθηκαν, επενδυτές από την Ελλάδα και το εξωτερικό στράφηκαν στην αγορά ακινήτων και η οικοδομική πίεση εντάθηκε.
Με άλλα λόγια, η Μάνη του σημερινού real estate καλείται να αναπτυχθεί με ένα θεσμικό πλαίσιο που σχεδιάστηκε για μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα πριν από περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες.
Το αγκάθι των δρόμων και οι έξι πλαστές άδειες
Πάνω σε αυτό το ήδη περίπλοκο καθεστώς έρχεται να προστεθεί το μεγάλο ζήτημα των αναγνωρισμένων δρόμων. Η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας θέτει ως προϋπόθεση οικοδομησιμότητας την ύπαρξη προσώπου σε νομίμως υφιστάμενο κοινόχρηστο δρόμο. Η Πολιτεία όμως δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει τον καθορισμό αυτών των δρόμων αυτών με ΠΔ παρότι έχει ολοκληρωθεί η καταγραφή τους, ενώ οι υπηρεσίες είναι υποχρεωμένες να εφαρμόζουν τις αποφάσεις του ανώτατου δικαστηρίου.
Για την ΥΔΟΜ Καλαμάτας το πρόβλημα κάθε άλλο παρά θεωρητικό είναι. Η υπηρεσία είχε ήδη εντοπίσει σε περιοχές πέριξ των οικισμών Ρίγκλια και Κοτρώνι του Δήμου Δυτικής Μάνης έξι περιπτώσεις ανέγερσης κατοικιών με διαφορετικούς βαθμούς παρανομίας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις οι εμφανιζόμενες ως οικοδομικές άδειες ήταν εξ ολοκλήρου πλαστές, καθώς δεν είχαν εκδοθεί μέσω της ψηφιακής εφαρμογής του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας και η υπηρεσία ουδέποτε τις είχε εγκρίνει.
Σε άλλες, οι άδειες είχαν μεν εκδοθεί ηλεκτρονικά, με ευθύνη μηχανικού όπως προβλέπει το ισχύον σύστημα, αλλά στον φάκελό τους είχαν χρησιμοποιηθεί πλαστά ή παραποιημένα δικαιολογητικά. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν βεβαιώσεις όρων δόμησης που αντιστοιχούσαν σε διαφορετικά ακίνητα, ενώ σε άλλη περίπτωση είχε χρησιμοποιηθεί πλαστογραφημένη βεβαίωση του Δήμου Δυτικής Μάνης, σύμφωνα με την οποία ο δρόμος στον οποίο είχε πρόσωπο το ακίνητο ήταν δημοτική οδός.
Γιατί η ΥΔΟΜ ζήτησε οδηγίες
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον η ΥΔΟΜ Καλαμάτας στράφηκε στο υπουργείο Περιβάλλοντος ζητώντας κατευθύνσεις για το πώς πρέπει να συνδυαστεί το παλιό καθεστώς των στάσιμων οικισμών με τη νεότερη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Το αίτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ακριβώς επειδή η υπηρεσία είχε ήδη βρεθεί αντιμέτωπη με περιπτώσεις πλαστών αδειών και δικαιολογητικών πάνω σε κρίσιμα στοιχεία της οικοδομησιμότητας.
Όσο λοιπόν οι δρόμοι δεν έχουν καθοριστεί και το πολεοδομικό πλαίσιο παραμένει ασαφές, η τελική ευθύνη καταλήγει στον υπάλληλο που πρέπει να κρίνει εάν ένα ακίνητο μπορεί να χτιστεί και να υπογράψει μια άδεια που θα πρέπει να αντέχει και σε ενδεχόμενο δικαστικό έλεγχο.
Ο κίνδυνος των τετελεσμένων
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, καθαρά πολεοδομική πλευρά του προβλήματος.
Σε ορισμένες περιοχές όπου αναπτύσσεται σήμερα οικοδομική δραστηριότητα υπάρχουν δρόμοι πλάτους μόλις δύο, τριών ή τριάμισι μέτρων. Εάν τα νέα κτίρια φτάσουν μέχρι τα σημερινά όριά τους, δημιουργείται ένα πρακτικά μη αναστρέψιμο τετελεσμένο για τον αυριανό σχεδιασμό που είναι πώς θα μπορέσουν οι δρόμοι να διαπλατυνθούν όταν η περιοχή πολεοδομηθεί.
Το ζήτημα αγγίζει και την ασφάλεια. Σε περίπτωση πυρκαγιάς, σεισμού ή πλημμύρας, ένας δρόμος τόσο περιορισμένου πλάτους μπορεί να αποδειχθεί απροσπέλαστος για πυροσβεστικό όχημα ή ασθενοφόρο.
Όταν η θεσμική εκκρεμότητα γίνεται προσωπική απειλή
Στην περίπτωση της Καλαμάτας, οι πιέσεις γύρω από ζητήματα δόμησης δεν είναι καινούργιες. Αυτό που διαφοροποιεί τη σημερινή υπόθεση είναι ότι ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο όριο και έφτασαν σε ευθεία απειλή κατά της ζωής της επικεφαλής της υπηρεσίας.
Η ταυτότητα του ανθρώπου που συνέταξε και απέστειλε την επιστολή μένει να αποκαλυφθεί από την έρευνα των αρμόδιων αρχών. Το περιβάλλον όμως μέσα στο οποίο εκδηλώθηκε η επίθεση είναι πλέον σαφές: μια περιοχή μεγάλης επενδυτικής αξίας, ένα πολεοδομικό πλαίσιο άλλης εποχής, μελέτες που επί δεκαετίες έμειναν στα χαρτιά, προβλήματα με πλαστές άδειες και δικαιολογητικά και κρίσιμα ζητήματα οικοδομησιμότητας που παραμένουν ανοιχτά. Για την υπόθεση έχει ήδη εκφράσει τον αποτροπιασμό του σύσσωμος ο τεχνικός και επιστημονικός κόσμος της χώρας.
Η ΕΛΛΕΤ για παράδειγμα ζητά από την Πολιτεία όχι μόνο την προστασία της προϊσταμένης της ΥΔΟΜ αλλά και την προστασία του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος της Μάνης από μια ανάπτυξη που, χωρίς ολοκληρωμένο σχεδιασμό, κινδυνεύει να δημιουργήσει μόνιμα τετελεσμένα.
Η ΥΔΟΜ απευθύνθηκε στην Πολιτεία ζητώντας οδηγίες για το πώς πρέπει να εφαρμόσει τον νόμο. Και μέσα σε αυτή τη θεσμική εκκρεμότητα, η απάντηση που έφθασε στην επικεφαλής της ήταν μια ανώνυμη επιστολή που την απειλεί με θάνατο.
Η Δημοκρατική Συμπαράταξη Μηχανικών καταγγέλλει την αδράνεια του ΥΠΕΝ για την εκτός οικισμών δόμηση
Θέση για την υπόθεση της Καλαμάτας πήρε και η Δημοκρατική Συμπαράταξη Μηχανικών (ΔΗΣΥΜ). Η δεύτερη δύναμη στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, με επικεφαλής τον Νίκο Μήλη, πρόεδρο της Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ, εκφράζει τη συμπαράσταση και την αλληλεγγύη της στη διευθύντρια της Πολεοδομίας του Δήμου Καλαμάτας και μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του ΤΕΕ, καταδικάζοντας απερίφραστα τις απειλές κατά της ζωής της με αφορμή την έκδοση οικοδομικών αδειών στη Δυτική Μάνη.
Παράλληλα, η παράταξη στρέφει τα πυρά της κατά του ΥΠΕΝ, καταγγέλλοντας «αδιανόητη και ανεξήγητη αδράνεια» στην κανονιστική διευθέτηση των όρων δόμησης εκτός οικισμών. Όπως επισημαίνει, το παρατεταμένο χωροταξικό κενό αφήνει τις πολεοδομικές υπηρεσίες χωρίς σαφείς κατευθύνσεις, τους ιδιοκτήτες σε αβεβαιότητα και τις ήδη υποστελεχωμένες ΥΔΟΜ εκτεθειμένες σε αυξανόμενες πιέσεις.
Η ΔΗΣΥΜ, η οποία αναφέρει ότι έχει επανειλημμένως αναδείξει το πρόβλημα και έχει καταθέσει προτάσεις στην Αντιπροσωπεία του ΤΕΕ, καλεί κυβέρνηση και ΥΠΕΝ να προχωρήσουν άμεσα στην αποσαφήνιση του πλαισίου. Χαρακτηρίζει το περιστατικό της Καλαμάτας «ηχηρό σήμα» για την ανάγκη άμεσης παρέμβασης, υποστηρίζοντας ότι κάθε νέα καθυστέρηση δεν προκαλεί πλέον μόνο οικονομική και πολεοδομική ζημιά, αλλά μπορεί να προσλάβει ακόμη και διαστάσεις «ζωής και θανάτου».
