Στο εργαστήριο της ερευνητικής ομάδας INSANE του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών (ΕΚΕΦΕ) «Δημόκριτος», ένα αυτόνομο θαλάσσιο σκάφος παίρνει μορφή κομμάτι – κομμάτι. Οι ερευνητές σχεδιάζουν τα εξαρτήματά του, τα κατασκευάζουν με τρισδιάστατους εκτυπωτές και στη συνέχεια τα συναρμολογούν και τα δοκιμάζουν, εξελίσσοντας ένα ηλεκτρικό σκάφος που θα μπορεί να κινείται αυτόνομα, να εντοπίζει και να συλλέγει απορρίμματα.
Το εργαστήριο στεγάζεται στο νέο κτίριο του Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», ένα σύγχρονο κτίριο, το οποίο συγκεντρώνει διαφορετικές δραστηριότητες που συνδέουν την επιστημονική έρευνα με τις τεχνολογικές εφαρμογές, μεταξύ αυτών και τα γραφεία του ελληνικού εργοστασίου τεχνητής νοημοσύνης «Pharos Α.Ε.».
Η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας της ομάδας INSANE, το όραμα της οποίας είναι να διαμορφώσει ένα νέο πρότυπο τεχνητής νοημοσύνης, βασισμένης στους νόμους της Φυσικής και της Μηχανικής, που υποβοηθά επιστήμονες και μηχανικούς σε όλο το εύρος των εργασιών. Στην κατασκευή του αυτόνομου σκάφους, η ερευνητική ομάδα αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να βελτιώσει τα χαρακτηριστικά των υλικών του, να το βοηθήσει στην αυτόνομη πλοήγηση και στην αναγνώριση των ρύπων που θα συλλέξει.
Η ιδέα για το αυτόνομο σκάφος γεννήθηκε μέσα στην πανδημία από ένα πραγματικό πρόβλημα που εντόπισε ο ερευνητής του Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του «Δημόκριτου», Χριστόφορος Ρεκατσίνας: τη θαλάσσια ρύπανση. Από το 2022 η ερευνητική ομάδα INSANE, την οποία ίδρυσε μαζί με τους ερευνητές Γιώργο Γιαννακόπουλο και Παναγιώτη Κροκιδά, αναπτύσσει, δοκιμάζει και βελτιστοποιεί διαφορετικά πρωτότυπα του σκάφους, με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Proof of Concept» του Κόμβου Μεταφοράς Τεχνολογίας «Science Agora», αλλά και από βραβεία και διακρίσεις που έλαβε.
«Βήμα-βήμα ξεφεύγουμε από τη διαδικασία της τρισδιάστατης εκτύπωσης σαν πρωτότυπο και πάμε σε ένα λειτουργικό προϊόν, το οποίο θα μπορεί να είναι αξιοποιήσιμο. Χρειάζεται σχεδιασμό, μηχανική γνώση και καλή αξιοποίηση της τεχνολογίας», λέει ο Χριστόφορος Ρεκατσίνας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Το σκάφος μπορεί να αξιοποιηθεί όχι μόνο για τον καθαρισμό των υδάτων, αλλά και για την παρακολούθηση της ποιότητας του νερού ή την επιτήρηση των υποδομών. Η ομάδα έχει αναπτύξει ήδη συνεργασίες με την ΕΥΔΑΠ και τη ΔΕΗ, ενώ διερευνά τη δυνατότητα κατασκευής του μεταλλικού πλαισίου μικροδορυφόρων, σε συνεργασία με εταιρεία μικροδορυφόρων.
Ένα κτίριο ζωντανό εργαστήριο
Το κτίριο δεν φιλοξενεί μόνο έρευνα, αλλά αποτελεί και το ίδιο ένα πεδίο μελέτης. Είναι ένα έξυπνο κτίριο που έχει σχεδιαστεί για να αποτελέσει ένα ζωντανό πεδίο δοκιμών για τεχνολογίες ευφυών κτιρίων. Ο ερευνητής του Ινστιτούτου και υπεύθυνος του Κέντρου Δικτύων του «Δημόκριτου», Γιώργος Ξυλούρης, το χαρακτηρίζει ως «ένα living lab, δηλαδή κάνει καταγραφές της ποιότητας του αέρα και της ενεργειακής κατανάλωσης κατά τη διάρκεια της χρήσης του». Στο κτίριο έχουν εγκατασταθεί αισθητήρες θερμοκρασίας, πίεσης, υγρασίας και ροής του φυσικού νωπού αέρα, ενώ γίνονται και μετρήσεις της κατανάλωσης ενέργειας, ώστε «να παίρνουμε κατά τη διάρκεια της χρήσης του, στοιχεία από τα έξυπνα συστήματά του σχετικά με το περιβάλλον και την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, δεδομένα τα οποία μπορεί να επεξεργαστεί κανείς για να παράξει υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης», προσθέτει ο κ. Ξυλούρης.
Στο ισόγειο του κτιρίου, δίπλα στο εργαστήριο της ομάδας INSANE, στεγάζεται ένα νέο data center, που θα εξυπηρετεί όλα τα ινστιτούτα του «Δημόκριτου», αλλά και τις εταιρείες που έχουν ενταχθεί στο τεχνολογικό πάρκο «Λεύκιππος». Στο εσωτερικό του, 20 μεταλλικά ικριώματα (racks) φιλοξενούν τον υπολογιστικό εξοπλισμό, με τους διακομιστές, τον εξοπλισμό δικτύου, τις μονάδες αποθήκευσης μεγάλου όγκου δεδομένων και τις οπτικές ίνες να συνθέτουν την υποδομή.
Στο data center, τονίζει ο κ. Ξυλούρης, «μπορούμε να υποστηρίξουμε εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης για όλο τον κύκλο εργασίας τους, από τη στιγμή που συλλέγουμε τα δεδομένα, την επεξεργασία των δεδομένων για εφαρμογές μηχανικής μάθησης, την αποθήκευση των δεδομένων, αλλά και την υποστήριξη των εφαρμογών καθώς θα τρέχουν. Δίνουμε λοιπόν στους ερευνητές υποδομή ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν τις δράσεις που τους ενδιαφέρουν».
Διασύνδεση με τον ΔΑΙΔΑΛΟ
Στο data center θα φιλοξενηθεί, επίσης, κόμβος του Εθνικού Δικτύου Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ), που θα διασυνδέει με ταχύτητα και ασφάλεια το data center του Δημόκριτου με τον υπερυπολογιστή ΔΑΙΔΑΛΟΣ, διευκολύνοντας τη μεταφορά δεδομένων προς επεξεργασία για ερευνητικές και άλλες εφαρμογές.
Στο νέο κτίριο του Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών στεγάζονται και τα γραφεία της εταιρείας «Pharos A.E.», που είναι το ελληνικό εργοστάσιο τεχνητής νοημοσύνης, αποτελεί τον εμπορικό κλάδο του έργου PHAROS και αναλαμβάνει την αλληλεπίδραση και την εξυπηρέτηση των χρηστών. Αυτή την περίοδο μια ομάδα ακαδημαϊκών οργανισμών, με τεχνικό συντονιστή τo ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», εργάζεται πυρετωδώς για να οργανώσει το ελληνικό εργοστάσιο τεχνητής νοημοσύνης, που θα αξιοποιεί τις δυνατότητες του υπερυπολογιστή ΔΑΙΔΑΛΟΣ στο Λαύριο προς όφελος της ακαδημαϊκής κοινότητας, του δημόσιου τομέα και των επιχειρήσεων.
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο αναπληρωτής τεχνικός συντονιστής του έργου PHAROS και ερευνητής του «Δημόκριτου», Στέλιος Καρόζης, «το PHAROS AI Factory δεν είναι ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ, αλλά ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ μαζί με υπηρεσίες και εκπαίδευση. Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ είναι ένα μηχάνημα. Η πρόσβαση στον υπερυπολογιστή θα γίνεται μέσα από το PHAROS AI Factory. Άρα το εργοστάσιο τεχνητής νοημοσύνης δίνει πρόσβαση σε μεγάλες υποδομές, όπως είναι ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ, και η πρόσθετη αξία του είναι ότι δίνει και τις υπηρεσίες, δηλαδή σε βοηθάει να το χρησιμοποιήσεις με τον κατάλληλο τρόπο, να καταλάβεις τι θέλεις να κάνεις, να βρεις τα δεδομένα σου, να τα ξεκλειδώσεις, να τα χρησιμοποιήσεις με σωστό τρόπο και να είσαι έτοιμος με την κατάλληλη εκπαίδευση για να μπορέσεις να χρησιμοποιήσεις τις υποδομές».
Μέσα από το έργο PHAROS μπαίνουν οι βάσεις για το AI Factory: «μεγάλα δεδομένα, μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και ανθρώπινο δυναμικό που θα κάνει τη συμβουλευτική στους πελάτες, δηλαδή τις ιδιωτικές εταιρείες, τους ακαδημαϊκούς και τους φορείς του Δημοσίου». Επίσης, αυτή την περίοδο στήνεται και η ψηφιακή πλατφόρμα μέσα από την οποία οι πελάτες θα κάνουν αίτηση για να λάβουν τις υπηρεσίες του PHAROS και να ενσωματώσουν τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης στην παροχή των υπηρεσιών τους.
Η Αφροδίτη Σεβαστή, CEO της «Pharos Α.Ε.» ,εξηγεί από την πλευρά της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι το νέο κτίριο του Δημόκριτου που φιλοξενεί την έδρα της εταιρείας «αποτελεί για εμάς καθημερινή πηγή έμπνευσης, αλλά και ουσιαστικής συνεργασίας με κορυφαίους επιστήμονες, ερευνητές και μηχανικούς. Στο μοναδικό οικοσύστημα του Δημόκριτου, η PHAROS αναπτύσσει τον εθνικό επιταχυντή Τεχνητής Νοημοσύνης, έναν ενιαίο κόμβο που διευκολύνει την πρόσβαση επιχειρήσεων, ερευνητών και δημόσιων φορέων στις δυνατότητες της εθνικής υποδομής τεχνητής νοημοσύνης».
Η κ. Σεβαστή προσθέτει ότι «μέσω της ενιαίας πρόσβασης σε υπολογιστικούς πόρους αιχμής, όπως ο υπερυπολογιστής ΔΑΙΔΑΛΟΣ, σε αξιόπιστα δεδομένα, προηγμένα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης, εξειδικευμένη τεχνογνωσία και υπηρεσίες υποστήριξης, στοχεύουμε στη μείωση του κόστους και της πολυπλοκότητας υιοθέτησης της Τεχνητής Νοημοσύνης και στη μετατροπή της έρευνας και της καινοτομίας σε λύσεις με μετρήσιμο οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο».
Το μεγάλο κτιριακό πρόγραμμα του «Δημόκριτου»
Η κατασκευή του κτιρίου του Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κτιριακό πρόγραμμα για τον «Δημόκριτο», το οποίο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Το έργο συνολικού προϋπολογισμού 48,3 εκατομμυρίων ευρώ αφορά επίσης στην ανοικοδόμηση κτιρίων Νανοτεχνολογίας και Μικροηλεκτρονικής, Χημικής Βιολογίας και ένα νέο κτίριο για την επέκταση του Τεχνολογικού Πάρκου «Λεύκιππος». Αφορά επίσης στην ανακαίνιση επτά ακόμα κτιρίων του Κέντρου.
Ο διευθυντής και πρόεδρος του ΔΣ του «Δημόκριτου», Βαγγέλης Καρκαλέτσης, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ως χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των έργων το 2030. «Ο Δημόκριτος μεγαλώνει. Υπάρχουν μεγάλες ανάγκες και αυτό το κτιριακό πρόγραμμα είναι σημαντικό γιατί θα μας τις καλύψει», τονίζει.
Όπως υπενθυμίζει ο κ. Καρκαλέτσης, «ο Δημόκριτος ξεκίνησε ως ένα κέντρο πυρηνικών ερευνών. Στη συνέχεια, μετεξελίχθηκε σε ένα πολυθεματικό ερευνητικό κέντρο και αυτό είναι που κοιτάζουμε τα τελευταία χρόνια και προσβλέπουμε προς το μέλλον. Η πολυθεματικότητα και ιδιαίτερα η διαθεματικότητα είναι η δύναμή μας. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα με την τεχνητή νοημοσύνη, γιατί η τεχνητή νοημοσύνη πλέον δεν βρίσκεται μόνο στα εργαστήρια του Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών. Αξιοποιείται από όλες τις θεματικές περιοχές, από όλα τα ινστιτούτα του Δημόκριτου. Είτε μιλάμε για μικροηλεκτρονική, για νανοτεχνολογία είτε για βιοτεχνολογία και για πυρηνική και σωματιδιακή φυσική, η τεχνητή νοημοσύνη είναι εκεί».
Το καινούριο κτίριο του Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών περιλαμβάνει και μια σειρά υποστηρικτικών χώρων: για πολιτιστικές δράσεις, αθλητικές δραστηριότητες, συζητήσεις και εκδηλώσεις. Ο αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών, Γιώργος Παλιούρας, περιγράφει πως έχει προβλεφθεί ακόμα και χώρος ησυχίας για να ξεκουραστεί κάποιος που δυσκολεύεται με την ένταση ή μια μητέρα που θέλει να θηλάσει το μωρό της.
«Το καινούριο κτίριο μάς δίνει καλύτερους τρόπους συνεργασίας. Όχι μόνο εργασίας αλλά συνεργασίας. Έχει δομηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι πιο εύκολο να κάνεις μικρές ή μεγαλύτερες συναντήσεις, να βλέπεις τον κόσμο στους διαδρόμους, να υπάρχει μεγαλύτερη δυνατότητα να βρισκόμαστε και να συζητάμε. Νομίζω ότι αποτελεί ένα κίνητρο να μαζευτούμε, να βρεθούμε, να μιλήσουμε, να ανταλλάξουμε απόψεις πιο άμεσα που το θεωρώ πολύ σημαντικό για να κάνουμε καλύτερα τη δουλειά μας», τονίζει.
Σημειώνεται ότι το νέο κτίριο θα εγκαινιαστεί αυτή την Τρίτη 20 Οκτωβρίου από τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, τον υπουργό Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκο και τον υφυπουργό Ανάπτυξης, Σταύρο Καλαφάτη. Μία ημέρα νωρίτερα θα προηγηθούν τα εγκαίνια του υπερυπολογιστή ΔΑΙΔΑΛΟΣ στο Λαύριο.
