Αν το 2027 δεν έχει αυτονομηθεί η τεχνητή νοημοσύνη και εφόσον δεν έχουμε αποφασίσει να εξολοθρευτούμε μόνοι μας ή να επιστρέψουμε στη λίθινη εποχή μέσω των πολέμων, υπάρχουν πέντε οικονομικές και κοινωνικές τάσεις που αξίζει να προσέξουμε τη χρονιά που έρχεται.
Γράφει ο Πάνος Μανωλάκος Κοινωνιολόγος, αντιπρόεδρος think tank “The Catalyst”
1. Η τεχνητή νοημοσύνη και η συγκέντρωση του πλούτου και της εξουσίας
Η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλει τον καταμερισμό της εργασίας, δημιουργεί νέες μορφές εξειδίκευσης και επηρεάζει την παραγωγικότητα. Παράλληλα, η ανάπτυξή της απαιτεί τεράστια κεφάλαια, υπολογιστικές υποδομές και δεδομένα, δημιουργώντας συνθήκες συγκέντρωσης οικονομικής ισχύος σε έναν περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων.
Το 2027 θα ενταθεί η συζήτηση για τον κοινωνικό έλεγχο αυτής της τεχνολογίας. Η δυνατότητα των δημοκρατικών θεσμών να επιβάλλουν κανόνες στη λειτουργία της, να προστατεύσουν την εργασία και να διασφαλίσουν ευρύτερη κατανομή του παραγόμενου πλούτου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Διαφορετικά, η τεχνολογική πρόοδος ενδέχεται να συνοδευτεί από υπερσυσσώρευση πλούτου και εξουσίας σε όσους ελέγχουν το οικοσύστημα της τεχνητής νοημοσύνης, διευρύνοντας τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες.
2. Η κατοικία ως παράγοντας κοινωνικής ανισότητας
Η στεγαστική κρίση μεταβάλλει τις συνθήκες κοινωνικής κινητικότητας, ιδιαίτερα για τις νεότερες γενιές. Η πρόσβαση στην κατοικία επηρεάζει την οικονομική ανεξαρτησία, τη δημιουργία οικογένειας και τις δυνατότητες αποταμίευσης.
Δύο νέοι με το ίδιο εισόδημα έχουν διαφορετικές προοπτικές όταν ο ένας διαθέτει οικογενειακή περιουσία και ο άλλος δαπανά σημαντικό μέρος του μισθού του για ενοίκιο. Η ιδιοκτησία ακινήτων και η μεταβίβαση περιουσίας μεταξύ των γενεών αποκτούν αυξανόμενη σημασία στην αναπαραγωγή των κοινωνικών ανισοτήτων. Η στεγαστική πολιτική, επομένως, συνδέεται άμεσα με τη δημογραφική εξέλιξη και την κοινωνική συνοχή.
3. Η γήρανση του πληθυσμού και η οικονομία της φροντίδας
Η δημογραφική γήρανση μεταβάλλει τη σύνθεση του εργατικού δυναμικού και αυξάνει τις ανάγκες για υπηρεσίες υγείας, κοινωνικής προστασίας και φροντίδας των ηλικιωμένων.
Διαμορφώνεται σταδιακά μια νέα οικονομία της φροντίδας, με αυξανόμενη ζήτηση για εξειδικευμένους εργαζομένους, τεχνολογικές εφαρμογές και υπηρεσίες κατ’ οίκον υποστήριξης.
Παράλληλα, αναδιαμορφώνονται οι σχέσεις μεταξύ οικογένειας, αγοράς και κράτους. Η φροντίδα, που παραδοσιακά αποτελεί ευθύνη της οικογένειας και επιβαρύνει κυρίως τις γυναίκες, αποκτά μεγαλύτερη οικονομική σημασία. Η οργάνωσή της θα επηρεάσει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, την κατανομή του οικογενειακού εισοδήματος και τις σχέσεις μεταξύ των γενεών.
4. Η ενεργειακή δημοκρατία και η αναδιανομή της οικονομικής ισχύος
Η ενεργειακή μετάβαση δημιουργεί τις προϋποθέσεις για έναν διαφορετικό τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας. Η δυνατότητα μικρών παραγωγών, επιχειρήσεων και νοικοκυριών να παράγουν, να αποθηκεύουν και να καταναλώνουν τη δική τους ενέργεια μπορεί να περιορίσει την εξάρτησή τους από τους μεγάλους παρόχους και να ενισχύσει την οικονομική τους αυτονομία.
Το μεγάλο στοίχημα για το 2027 είναι η ενεργειακή δημοκρατία. Η διεύρυνση της πρόσβασης στην παραγωγή ενέργειας, η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης και η συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στη διαχείρισή της μπορούν να συμβάλουν σε μια πιο αποκεντρωμένη κατανομή της οικονομικής ισχύος.
Η μετάβαση αυτή, ωστόσο, ενέχει και τον κίνδυνο δημιουργίας νέων ανισοτήτων. Η δυνατότητα ενός νοικοκυριού ή μιας μικρής επιχείρησης να επενδύσει στην ενεργειακή αυτονομία εξαρτάται από το διαθέσιμο εισόδημα, την πρόσβαση σε χρηματοδότηση και τις απαραίτητες υποδομές. Η πρόκληση είναι η ενεργειακή μετάβαση να μη δημιουργήσει έναν νέο διαχωρισμό ανάμεσα σε όσους μπορούν να παράγουν και να αποθηκεύουν φθηνή ενέργεια και σε όσους παραμένουν αποκλειστικά καταναλωτές, εξαρτημένοι από τις διακυμάνσεις των τιμών.
5. Από την οικονομική ανάπτυξη στην κατανομή της ευημερίας
Η ολοκλήρωση του κύκλου του Ταμείου Ανάκαμψης καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη διατήρηση των επενδύσεων, την αύξηση της παραγωγικότητας και τον μετασχηματισμό του ελληνικού παραγωγικού μοντέλου.
Η κοινωνική σημασία της ανάπτυξης εξαρτάται, ωστόσο, και από τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται τα οφέλη της. Η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, η εξέλιξη των πραγματικών μισθών και η πρόσβαση των διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων στις νέες οικονομικές ευκαιρίες αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους.
Η πρόκληση για το 2027 είναι η οικονομική μεγέθυνση να συνοδεύεται από ουσιαστική βελτίωση των συνθηκών ζωής, ενίσχυση της κοινωνικής κινητικότητας και περιορισμό των ανισοτήτων. Η κοινωνική ευημερία δεν εξαντλείται στην αύξηση του παραγόμενου πλούτου, αλλά περιλαμβάνει και τον τρόπο με τον οποίο αυτός κατανέμεται στην κοινωνία.
Πηγή: Περιοδικό e-wallet του Ομίλου Καρεκλίδη
