Να επιταχύνει τις διαδικασίες τόσο για την υλοποίηση των προαπαιτούμενων της 4ης αξιολόγησης όσο και για να προσαρμόσει το ελληνικό αναπτυξιακό σχέδιο με βάση τις «παροτρύνσεις» των Ευρωπαίων εταίρων καλείται η ελληνική πλευρά, με τον χρόνο πλέον να πιέζει ασφυκτικά.
Το αίτημα των θεσμών να υπάρξει επιτάχυνση των διαδικασιών για το κλείσιμο των προαπαιτούμενων διατυπώθηκε ανοικτά την προηγούμενη εβδομάδα στη συνεδρίαση του Euro Working Group, ενώ τόσο από τον αναπληρωτή υπουργό Οικονομικών Γιώργο Χουλιαράκη, ο οποίος βρέθηκε στις Βρυξέλλες για να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στο EWG, όσο και από τον υπουργό Οικονομικών Ευκλείδη Τσακαλώτο, που έκανε ταξίδι-αστραπή στο Βερολίνο για να συναντηθεί με τον Γερμανό ομόλογό του, ζητήθηκε να παρουσιαστεί άμεσα ένα «αξιόπιστο» αναπτυξιακό σχέδιο. Προαπαιτούμενα και αναπτυξιακό σχέδιο αποτελούν τη «δουλειά» της ελληνικής πλευράς, η οποία θα πρέπει να προχωρήσει το ταχύτερο δυνατό για να υπάρξει πρόοδος και στις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει οι δανειστές απέναντι στην Ελλάδα: τη διευθέτηση του χρέους και την παροχή «εγγυήσεων» για την ασφαλή έξοδο της χώρας στις αγορές μετά τον Αύγουστο.
Και για τα προαπαιτούμενα και για το ελληνικό αναπτυξιακό σχέδιο ο υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος θα πρέπει να εφοδιαστεί με χειροπιαστά στοιχεία, που να καταδεικνύουν πρόοδο μέχρι το Eurogroup της Σόφιας. Και αυτό διότι στη συγκεκριμένη συνεδρίαση, εκτός από το θέμα του ελληνικού χρέους και τη «γαλλική πρόταση» για σύνδεση ΑΕΠ-μέτρων χρέους, θα πρέπει να ανάψει το πράσινο φως και για την επόμενη αποστολή των επικεφαλής των θεσμών στην Αθήνα. Το αρχικό χρονοδιάγραμμα προέβλεπε εκκίνηση των διαπραγματεύσεων στις 7 Μαΐου (ουσιαστικά δηλαδή από τη Δευτέρα 8 Μαΐου) προκειμένου να υπάρχει χρόνος να κλείσουν οι συζητήσεις και να υπάρξει τεχνική συμφωνία μέχρι το Eurogroup της 24ης Μαΐου. Τώρα, φαίνεται να υπάρχουν και δεύτερες σκέψεις: προκειμένου να δοθεί χρόνος στην ελληνική πλευρά να προχωρήσει όσο το δυνατόν περισσότερο με τα προαπαιτούμενα πριν έρθουν στην Αθήνα οι επικεφαλής, να ξεκινήσουν οι εκ του σύνεγγυς διαπραγματεύσεις στις 15 Μαΐου, οπότε ακόμη και αν μείνουν κάποιες εκκρεμότητες μέχρι τις 24 Μαΐου, αυτές να έχουν επιλυθεί μέχρι το Eurogroup της 21ης Ιουνίου.
Ήδη, στην ελληνική πλευρά φαίνεται να έχει ασκηθεί κριτική και για τα προαπαιτούμενα και για το αναπτυξιακό σχέδιο. Ειδικότερα:
1. Οι δανειστές θέλουν να βάλουν φρένο στην ελληνική διάθεση να «σπρώξει» προς τα πίσω τα δύσκολα προαπαιτούμενα (ενέργεια, αντικειμενικές αξίες ακινήτων, αλλαγές επικεφαλής στο Δημόσιο μέχρι και σε επίπεδο διευθυντών), ώστε από προαπαιτούμενα της 4ης αξιολόγησης να γίνουν δεσμεύσεις της ελληνικής πλευράς στη μετά μνημόνιο εποχή.
2. Κριτική ασκείται και για το γεγονός ότι το ελληνικό αναπτυξιακό σχέδιο δεν περιλαμβάνει -μέχρι στιγμής- συγκεκριμένα χρονικά ορόσημα, παραπέμποντας δηλαδή σε δομή… μνημονίου. Το κείμενο των 50 σελίδων (ή 75 σελίδων μαζί με τα παραρτήματα) δεν περιλαμβάνει «prior actions», αλλά περιγράφει συγκεκριμένες πολιτικές που θέλει να εφαρμόσει η ελληνική πλευρά. Επίσης λείπουν τα πολλά… νούμερα, με το επιχείρημα ότι ούτως ή άλλως θα εγκριθεί το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα για την περίοδο μέχρι το 2022. Και στο ΕWG και στο Βερολίνο κατέστη σαφές στην ελληνική πλευρά ότι το αναπτυξιακό σχέδιο στην τελική του μορφή θα πρέπει να έχει περισσότερο δομή μνημονίου και λιγότερο κειμένου προθέσεων.
Ταυτόχρονα με τις συζητήσεις για προαπαιτούμενα και ελληνικό αναπτυξιακό σχέδιο θα πρέπει να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις και για το χρέος. Αυτό όμως είναι ένα ζήτημα που δεν φαίνεται να περνάει και τόσο από το… χέρι της ελληνικής κυβέρνησης. Καθοριστικές επί του θέματος αναμένεται να είναι οι συζητήσεις που θα γίνουν στην Ουάσιγκτον από τις 20 έως τις 22 Απριλίου, με τη Γερμανία να ανοίγει τα χαρτιά της στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και το τελευταίο να λαμβάνει μια καταρχήν απόφαση σχετικά με τη στάση που θα τηρήσει απέναντι στην Ελλάδα (δηλαδή να λάβει μια απόφαση για το αν θα μείνει ή αν θα φύγει από το ελληνικό πρόγραμμα και την Ευρωζώνη).
Σιγή ιχθύος από το Βερολίνο για την ελάφρυνση χρέους
Σιγήν ιχθύος τηρεί ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Όλαφ Σολτς ως προς τη στάση της γερμανικής κυβέρνησης στο ζήτημα ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους. Σε συνέντευξή του στη «Frankfurter Allgemeine Zeitung», ο «τσάρος» της γερμανικής οικονομίας δίνει εκ νέου έμφαση στην κατάθεση ενός «αξιόπιστου» ελληνικού σχεδίου ανάπτυξης και δέχεται ότι θα πρέπει να βοηθηθούν χώρες με δύσκολη οικονομική κατάσταση.
Ο κ. Σολτς εξακολουθεί να αποφεύγει διευκρινίσεις για τη στάση την οποία σκοπεύει να τηρήσει η γερμανική κυβέρνηση στο ζήτημα του ελληνικού χρέους. Μιλώντας στο κυριακάτικο φύλλο της «FAΖ» επαναλαμβάνει τις πάγιες θέσεις του υπουργείου του, πως έως το καλοκαίρι αναμένεται το τελικό πόρισμα των θεσμών για την υλοποίηση των προαπαιτούμενων του τρέχοντος ελληνικού προγράμματος, όπως και η αξιολόγηση της βιωσιμότητας του χρέους. «Επιπλέον», επισημαίνει ο κ. Σολτς, «θα πρέπει η Αθήνα να καταθέσει ένα αξιόπιστο πρόγραμμα, που θα αναδεικνύει προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης και μετά θα συζητήσουμε μαζί τα επόμενα βήματα».
Αιτιολογώντας την επιφυλακτικότητά του σε ό,τι αφορά συγκεκριμένα μέτρα ελάφρυνσης του χρέους, ο σοσιαλδημοκράτης πολιτικός τονίζει πως είναι θέμα αξιοπιστίας και παραπέμπει -ασκώντας έμμεσα κριτική- στη στάση που τηρήθηκε από πολλούς στην Ευρωζώνη όταν ξέσπασε η ελληνική δημοσιονομική κρίση. Ενώ στην αρχή απέρριπταν κάθε βοήθεια προς την Ελλάδα, στη συνέχεια καταβλήθηκαν μεγάλες προσπάθειες από το Eurogroup, τη Γερμανία και τη Γαλλία. «Ήταν καλό για την αξιοπιστία της πολιτικής» σημειώνει. Υπογραμμίζει ακόμη ότι ήταν πάντως σωστό να βοηθηθεί η Ελλάδα και ταυτόχρονα να απαιτηθεί η εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, σκιαγραφώντας κατά κάποιο τρόπο τη γραμμή που θα ακολουθήσει η Γερμανία και στο μέλλον στην Ε.Ε., για παράδειγμα, αναφορικά με βοήθεια προς τις χώρες με οικονομικά προβλήματα.
Ενώ διαβεβαιώνει πως το Βερολίνο θα τηρεί τα κριτήρια σταθερότητας της Ε.Ε. και ότι οι γερμανικοί προϋπολογισμοί θα είναι ισοσκελισμένοι, παραδέχεται πως λόγω της οικονομικής της ανάπτυξης είναι πιο εύκολο για τη Γερμανία να ακολουθήσει αυτή τη δημοσιονομική πολιτική απ’ ό,τι χώρες που πλήττονται από ανεργία. Το ζητούμενο είναι «να δοθεί βήμα προς βήμα η δυνατότητα σε αυτές τις χώρες να ξεπεράσουν τη δύσκολη κατάστασή τους χωρίς να τεθούν λάθος κίνητρα. Κάθε απόφαση θα πρέπει να διασφαλίζει πως δεν θα κινδυνεύσει η σταθερότητα της Νομισματικής Ένωσης και του τραπεζικού συστήματος» υπογραμμίζει ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών.
Το χρέος, όχημα της μεταμνημονιακής εποπτείας
Η ελάφρυνση χρέους, ως διακαής πόθος της ελληνικής κυβέρνησης, θα αποτελέσει το βασικό εργαλείο της μεταμνημονιακής εποπτείας, η οποία δεν θα προβλέπει νέα μέτρα, αλλά θα αποκλείει κάθε σενάριο πισωγυρίσματος. Προς αυτήν την κατεύθυνση κινούνται οι θεσμοί στην τελική ευθεία του προγράμματος, εν μέσω αντικρουόμενων μηνυμάτων για την πορεία της 4ης αξιολόγησης. Η δημιουργία του αποθεματικού και η προληπτική γραμμή. Η ευελιξία με το ΔΝΤ και η στάση αναμονής για το αφορολόγητο.
Ο πυρήνας της εποπτείας
«Με την ελάφρυνση του χρέους» απαντούν εκπρόσωποι των θεσμών, στην ερώτηση πώς θα διασφαλίσουν τη διατηρησιμότητα των μεταρρυθμίσεων μετά τη λήξη του προγράμματος. Προϋπόθεση για την παροχή ευνοϊκότερων όρων αποπληρωμής θα είναι η λεγόμενη μη αντιστρεψιμότητα των ψηφισμένων μέτρων, χωρίς αυτό να ανοίγει παράθυρο για επιπλέον παρεμβάσεις, πέραν εκείνων που προβλέπουν οι υφιστάμενοι μηχανισμοί μέσα από τη συμφωνία των πιστωτών με την ελληνική κυβέρνηση. Θα πρόκειται ουσιαστικά για μια μορφή άτυπου προγράμματος από την «πίσω πόρτα», που θα βοηθήσει τις κυβερνήσεις χωρών όπως η Γερμανία και η Ολλανδία να διασκεδάσουν τις αντιδράσεις στο εσωτερικό των χωρών τους αναφορικά με το ελληνικό ζήτημα.
Το πρώτο έτος μετά τη λήξη του προγράμματος είναι εκείνο στο οποίο θα επικεντρώσουν ιδιαίτερα την προσοχή τους οι θεσμοί, προτού ο βαθμός της εποπτείας αρχίσει να αποκλιμακώνεται σταδιακά και ανάλογα με τις εξελίξεις.
Εξάλλου, στο διάστημα που θα μεσολαβήσει μέχρι τον Αύγουστο 2018, οι πιστωτές πρόκειται να αφήσουν το δικό τους αποτύπωμα στο -κατά τα άλλα- ελληνικής ιδιοκτησίας σχέδιο ανάπτυξης για την περίοδο μετά το τέλος του προγράμματος, με την προδιαγραφή ότι «θα καθιστά ικανή την Ελλάδα να επιστρέψει αξιόπιστα στις αγορές».
Τα αδιάθετα ως αδιάθετα
Υψηλόβαθμος συνομιλητής της «Ν» άφηνε πρόσφατα ανοιχτό το ενδεχόμενο τα αδιάθετα χρήματα του τρίτου προγράμματος να παραμείνουν μέχρι τέλους αδιάθετα, τονίζοντας ότι πρόκειται για χρήματα των Ευρωπαίων φορολογούμενων, τα οποία ορισμένα κοινοβούλια ενδεχομένως θα ζητήσουν να επιστραφούν. Πάντως, σε όλα τα σενάρια, ένα μέρος του ποσού εμφανίζει αυξημένες πιθανότητες να χρησιμοποιηθεί για την αποπληρωμή του ελληνικού χρέους στο ΔΝΤ.
Το προληπτικό αποθεματικό
Ως προς το αποθεματικό ύψους σχεδόν 20 δισ., το οποίο επιμελώς οικοδομεί η κυβέρνηση με την τεχνοκρατική αρωγή της Ευρωζώνης, οι θεσμοί το διαχωρίζουν από τη στρατηγική στο ζήτημα της προληπτικής πιστωτικής γραμμής, η οποία πάντως «θα μπορούσε να είναι ωφέλιμη», αλλά «κανείς δεν τη θέλει σε αυτήν τη φάση». Το κεντρικό επιχείρημα είναι ότι όλες οι χώρες που βγήκαν από τα προγράμματα του ESM δημιούργησαν ένα αντίστοιχο «μαξιλάρι» για να ενισχύσουν την αξιοπιστία στις αγορές.
Η αξιολόγηση ως προϋπόθεση
Η συζήτηση αυτή διεξάγεται εν μέσω της 4ης και τελευταίας αξιολόγησης, η οποία σύμφωνα με εκπροσώπους των πιστωτών μέχρι στιγμής εκπέμπει «ανάμικτα μηνύματα». Στόχος παραμένει η επιτυχής ολοκλήρωση της διαδικασίας εντός των ασφυκτικών χρονοδιαγραμμάτων, ωστόσο «δεν υπάρχουν ακόμη σαφείς ενδείξεις» για το τελικό αποτέλεσμα. Αναφορικά με το σενάριο χρονικής επέκτασης του μνημονίου, το μήνυμα είναι κατηγορηματικά αρνητικό σε αυτήν τη φάση. «Ένα τέτοιο σενάριο δεν υπάρχει στη συμφωνία» είναι η απάντηση που εισπράττει η «Ν».
Η πολιτική παράμετρος
Στον απόηχο διεθνών αναλύσεων, σύμφωνα με τις οποίες τυχόν πρόωρες εκλογές θα μπορούσαν να έχουν θετικό αντίκτυπο για την Ελλάδα στις αγορές, ευρωπαϊκοί παράγοντες επισημαίνουν τη σημασία της πολιτικής σταθερότητας, ανεξάρτητα από μια πρόωρη προσφυγή στις κάλπες. Εξάλλου, «αμέσως μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος οι αγορές αναμένεται ούτως ή άλλως να αντιδράσουν θετικά».
Αναφορικά με την ατζέντα μείωσης των φόρων, την οποία με έμφαση προκρίνει η αξιωματική αντιπολίτευση ως εναλλακτική πολιτική στο δημοσιονομικό σκέλος, οι θεσμοί μάλλον νίπτουν τας χείρας τους: «Θα ήταν όντως καλό να μειωθούν οι φόροι. Θα πρέπει όμως συγχρόνως να φροντίσει κανείς για τη διαφύλαξη των στόχων στα πρωτογενή πλεονάσματα».
Το σίριαλ με το ΔΝΤ
Δεν θα ήταν καταστροφικό αν έφευγε, αλλά θα ήταν καλύτερο να μείνει. Στη θέση αυτή συμπυκνώνεται η προσέγγιση του σκληρού πυρήνα της Ευρωζώνης αναφορικά με την ενεργό συμμετοχή του ΔΝΤ στη διαχείριση της ελληνικής υπόθεσης, η οποία μεταξύ άλλων θεωρείται καίρια για την αξιοπιστία στις αγορές.
Επί του παρόντος, το ευρωπαϊκό σκέλος των θεσμών κάθε άλλο παρά αποκλείει την ευόδωση του σεναρίου που φαίνεται να προκρίνει το ΔΝΤ, δηλαδή την εφαρμογή της μείωσης του αφορολόγητου το 2019 αντί το 2020. «Δεν έχουμε ακόμη την εικόνα. Θα πρέπει πρώτα να δούμε τα νούμερα στα πλεονάσματα».
