Για να τιμήσουμε τη μνήμη των 6.000.000 Εβραίων, που έχασαν τη ζωή τους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του θανάτου της ναζιστικής Γερμανίας κατά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, θα παραθέσουμε ένα ποιητικό αριστούργημα του Ρουμανοεβραίου λογοτέχνη Paul Celan (Πολ Τσελάν), προσαρμοσμένο στην ελληνική γλώσσα.
Ο Paul Celan, ένας από τους κορυφαίους εκπροσώπους της γερμανόφωνης ποίησης, ήταν γερμανόφωνος Ρουμάνος εβραϊκής καταγωγής και τον Ιούλιο του 1942 προσφέρθηκε εθελοντικά στην εργατική υπηρεσία σε στρατόπεδο εργασίας για να αποφύγει πιθανή απέλαση. Σε αυτό το στρατόπεδο εργασίας είδε από πρώτο χέρι τις κακουχίες και τη σκληρότητα των ναζιστικών φρουρών και απελευθερώθηκε το 1944. Μετά τον πόλεμο το 1945 μετανάστευσε στη Γαλλία και έμεινε στο Παρίσι.
Το τραύμα της σύλληψης και της απώλειας των γονέων σου σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης τον στοιχειώνει σαν εφιάλτης, γι’ αυτό και αυτοκτόνησε στο Παρίσι το βράδυ της 20ης Απριλίου 1970.
Με το ποίημά του «Η φούγα του θανάτου» (“Todesfuge” ) ο Paul Celan αποτυπώνει με κριτική-λογοτεχνική μαεστρία τις βάρβαρες συνθήκες που επικρατούσαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, περιγράφει την εφιαλτική κατάσταση των κρατουμένων και την αμέτρητη ταλαιπωρία των θυμάτων. Προσπαθεί να παρουσιάσει τα αδιανόητα γεγονότα που λάβαιναν χώρα, όχι με εικόνες αλλά με γλωσσικά μέσα. Με αυτόν τον τρόπο μεταμορφώνει τον σκληρό, απάνθρωπο και ζοφερό τόπο του θανάτου σε παγκόσμιο μνημείο Λογοτερχνίας.
Η φούγα του θανάτου
Μαύρο γάλα της αυγής σε πίνουμε βράδυ
σε πίνουμε μεσημέρι και πρωί, σε πίνουμε τη νύχτα
πίνουμε και πίνουμε
σκάβουμε έναν τάφο στους αιθέρες, εκεί δεν είναι κανείς στριμωχτά
ένας άνδρας κατοικεί το σπίτι και παίζει με τα φίδια
γράφει
γράφει όταν σκοτεινιάζει στη Γερμανία
τα χρυσά σου μαλλιά Μαργαρίτα
*
το γράφει και βγαίνει μπροστά στο σπίτι και τα αστέρια λάμπουν
σφυρίζει να έρθουν τα σκυλιά του
φωνάζει να έρθουν οι Εβραίοι, σκάψτε έναν τάφο στη γη
μας διατάζει: παίξτε τώρα για χορό
*
μαύρο γάλα της αυγής σε πίνουμε τη νύχτα
σε πίνουμε μεσημέρι και πρωί σε πίνουμε βράδυ
πίνουμε και πίνουμε
ένας άνδρας κατοικεί το σπίτι και παίζει με τα φίδια
γράφει
γράφει όταν σκοτεινιάζει στη Γερμανία
τα χρυσά σου μαλλιά Μαργαρίτα
τα σταχτιά σου μαλλιά Σουλαμίθ
*
σκάβουμε έναν τάφο στους αιθέρες
εκεί δεν είναι κανείς στριμωχτά
*
φωνάζει εσείς σκάψτε πιο βαθιά μέσα στη γη
και σεις οι άλλοι τραγουδήστε και παίξτε
πιάνει το σίδερο στη ζώνη και το κουνά
τα μάτια του είναι γαλανά
εσείς πιο βαθιά τα φτυάρια και σεις οι άλλοι παίξτε και άλλο για χορό
*
μαύρο γάλα της αυγής σε πίνουμε τη νύχτα
σε πίνουμε μεσημέρι και πρωί, σε πίνουμε βράδυ
πίνουμε και πίνουμε
ένας άνδρας κατοικεί το σπίτι και παίζει με τα φίδια
γράφει
γράφει όταν σκοτεινιάζει στη Γερμανία
τα χρυσά σου μαλλιά Μαργαρίτα
τα σταχτιά σου μαλλιά Σουλαμίθ
*
σκάβουμε έναν τάφο στους αιθέρες
εκεί δεν είναι κανείς στριμωχτά
*
Φωνάζει, εσείς σκάψτε πιο βαθιά και σεις οι άλλοι τραγουδήστε και παίξτε
Πιάνει το σίδερο στη ζώνη και το κουνά
τα μάτια του είναι γαλανά
εσείς πιο βαθιά τα φτυάρια και σεις οι άλλοι παίξτε συνεχώς για χορό
*
Μαύρο γάλα της αυγής σε πίνουμε τη νύχτα
σε πίνουμε μεσημέρι και πρωί, σε πίνουμε βράδυ
πίνουμε και πίνουμε
ένας άνδρας κατοικεί το σπίτι τα χρυσά σου μαλλιά Μαργαρίτα
τα σταχτιά σου μαλλιά Σουλαμίθ
και παίζει με τα φίδια
*
Φωνάζει παίξτε γλυκύτερα το θάνατο, ο θάνατος είναι ένας μάστορης από τη Γερμανία
φωνάζει παίξτε πιο σκοτεινά τους ήχους των βιολιών
και μετά θα ανεβείτε σαν καπνός στον αέρα
για να έχετε έναν τάφο στα σύννεφα
εκεί δε θα ’ναι κανείς στριμωχτά.
*
Μαύρο γάλα της αυγής σε πίνουμε τη νύχτα
σε πίνουμε μεσημέρι ο θάνατος είναι ένας μάστορης από τη Γερμανία
σε πίνουμε βράδυ και πρωί πίνουμε και πίνουμε
ο θάνατος είναι ένας μάστορης από τη Γερμανία το μάτι του είναι γαλανό
σε πετυχαίνει με μολυβένια σφαίρα, σε πετυχαίνει ακριβώς
ένας άντρας κατοικεί στο σπίτι τα χρυσά σου μαλλιά Μαργαρίτα
ξαμολάει πάνω μας τα σκυλιά του μας χαρίζει έναν τάφο στον αέρα
παίζει με τα φίδια και ονειρεύεται
ο θάνατος είναι ένας μάστορης από τη Γερμανία
*
Τα χρυσά σου μαλλιά Μαργαρίτα
τα σταχτιά σου μαλλιά Σουλαμίθ.
