Εκκλησία και δυνάμεις της συντήρησης απέναντι στον εκσυγχρονισμό του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος παρουσιάζονται σε μία ιστορική μελέτη που κυκλοφορεί με αφορμή τη συμπλήρωση 110 ετών από τη δίκη των “Αθεϊκών του Βόλου”.
Τα Αθεϊκά του Βόλου είναι το αποτέλεσμα των πολύκροτων επεισοδίων που έλαβαν χώρα το 1911 στην πρωτεύουσα της Μαγνησίας, οδηγώντας στο κλείσιμο το Πρότυπο Παρθεναγωγείο της πόλης που είχε ιδρυτή τον Δημήτρη Σαράτση και διευθυντή τον Αλέξανδρο Δελμούζο.
Το σχολείο περιλάμβανε ένα άκρως προοδευτικό για τα δεδομένα της εποχής σχολικό πρόγραμμα, ενώ οι υπεύθυνοί του υπήρξαν υποστηρικτές της δημοτικής γλώσσας. Αυτός ήταν και ο λόγος που το ίδρυμα μπήκε από την πρώτη στιγμή της λειτουργίας του (1908) στο στόχαστρο του μητροπολίτη Δημητριάδος Γερμανού Μαυρομμάτη και άλλων συντηρητικών κύκλων της περιοχής (πολιτικοί, δημοσιογράφοι κτλ). Τα προαναφερθέντα επεισόδια υποκινήθηκαν από αυτούς ακριβώς τους κύκλους.
Τα προηγούμενα οδήγησαν σε μία ιστορική δίκη που διεξήχθη το 1914 (δηλαδή ακριβώς 110 χρόνια πριν) στην πόλη του Ναυπλίου που συντάραξε την ελληνική κοινωνία και συζητήθηκε έντονα στον Τύπο της εποχής, αποτελώντας μέχρι και σήμερα σημαντικό κεφάλαιο της ελληνικής ιστορίας της Εκπαίδευσης.
Στο νέο βιβλίο της Σειράς Lux Orbis (εκδ. iWrite) πραγματοποιήθηκε μία προσεκτική σταχυολόγηση των σημαντικότερων αποσπασμάτων των πρακτικών της δίκης, μέσω της οποίας ο αναγνώστης/στρια δύναται να μεταφερθεί νοερά στη δικαστική αίθουσα, αντιλαμβανόμενος/η πλήρως τα γεγονότα και την επιχειρηματολογία που οδήγησαν στο κλείσιμο του σχολείου.
Το περιεχόμενο και τα μηνύματα του βιβλίου παραμένουν επίκαιρα μέχρι και τις μέρες μας, από τη στιγμή που οι ίδιοι συντηρητικοί κύκλοι παρεμβαίνουν τακτικά (και ανάμεσα στα άλλα) στην ύλη και τις μεθόδους διδασκαλίας μαθημάτων του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, προκαλώντας αναστάτωση σε γονείς και μαθητές.
Το έργο περιλαμβάνει εκτενή πρόλογο του καθηγητή στο Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής του ΑΠΘ, Βασίλη Φούκα.
Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:
Το 1914 πραγματοποιείται η περίφημη Δίκη του Ναυπλίου. Επρόκειτο για την εκδίκαση μιας πολύκροτης υπόθεσης, στην οποία αναμετρήθηκαν συντηρητικές και προοδευτικές κοινωνικές δυνάμεις της εποχής, με αφορμή το κλείσιμο ενός πρωτοποριακού –από κάθε άποψη– σχολείου θηλέων, του Παρθεναγωγείου του Βόλου, περίπου τρία χρόνια νωρίτερα. Ο ιδρυτής του, Δημήτριος Σαράτσης, αλλά και ο δραστήριος διευθυντής του, Αλέξανδρος Δελμούζος, άνθρωποι φιλοπρόοδοι, υποστηρικτές του δημοτικισμού και του βιωματικού τρόπου διδασκαλίας, υπήρξαν οι δύο κυριότεροι κατηγορούμενοι μιας δίκης που πραγματοποιήθηκε ύστερα από το λαϊκό συλλαλητήριο που οργανώθηκε, υποκινούμενο από την Εκκλησία και άλλους συντηρητικούς κύκλους της πόλης, οδηγώντας στο οριστικό κλείσιμο του σχολείου. Ο τόμος που κρατάτε στα χέρια σας έχει προκύψει από την εξονυχιστική μελέτη του συνόλου των στενογραφημένων πρακτικών της Δίκης του Ναυπλίου που εκδόθηκαν το 1915 στην Αθήνα. Πραγματοποιήθηκε μία προσεκτική σταχυολόγηση και επιλογή των χωρίων εκείνων που καθιστούν το περιεχόμενο του έργου περισσότερο ουσιώδες και ενδιαφέρον, δίχως να κουράζεται ο αναγνώστης με περιττές πληροφορίες. Κάτι περισσότερο από έναν αιώνα μετά τα «Αθεϊκά», ο κάθε ενδιαφέρομενος/η μεταφέρεται νοερά στη δικαστική αίθουσα του Ναυπλίου, όντας σε θέση να αποκτήσει μία άριστη εικόνα για τις συνθήκες που οδήγησαν στο κλείσιμο του σχολείου, τα επιχειρήματα της μιας και της άλλης πλευράς, τη θέση και τον ρόλο της οργανωμένης Εκκλησίας στην Ελλάδα των αρχών του 20ού αιώνα, καθώς επίσης και τις σημαντικότερες, συγκλονιστικές σε πολλές περιπτώσεις, αγορεύσεις που οδήγησαν στην τελική δικαστική απόφαση.
Μὲ τὸ βολιώτικο σχολεῖο ἔγινε μέσα στὸ ἐλεύθερο πιὰ Κράτος ἡ πρώτη προσπάθεια στὴ σχολικὴ πράξη, γιὰ νὰ λυτρωθῆ τὸ παιδὶ ἀπὸ ἄλλο εἶδος σκλαβιά, ποὺ ἁλυσόδενε τὴν ψυχή του μαζὶ μὲ ὅλη τὴν πνευματικὴ ζωὴ τοῦ τόπου.
Αλέξανδρος Δελμούζος
