«Τα ΕΑΣΑΔια- Μέρες δωσιλογισμού στον Βόλο» είναι ο τίτλος του νέου βιβλίου του δημοσιογράφου και συγγραφέα Θ. Βογιατζή που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή».
Το βιβλίο του Θ. Κ. Βογιατζή σκιαγραφεί τη δράση του Εθνικού Αγρο-
τικού Συνδέσμου Αντικομμουνιστικής Δράσης (ΕΑΣΑΔ), μιας ένοπλης
δωσιλογικής οργάνωσης στην περιοχή του Βόλου, μέσα από τα δημοσιεύ-
ματα του Τύπου της εποχής, προσωπικές μαρτυρίες, αρχειακές πηγές και
τη σχετική βιβλιογραφία. Βέβαια, ο συγγραφέας, προσπαθώντας να φω-
τίσει τη δράση του ΕΑΣΑΔ, μας εντάσσει στην ιστορία του εργατικού κι-
νήματος στο Βόλο, στις συνθήκες που επικράτησαν έπειτα από την τριπλή
φασιστική Κατοχή, στη δράση του ΚΚΕ και των ΕΑΜικών οργανώσεων.
Η έρευνα του συγγραφέα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «τοπική»,
με την έννοια ότι διατηρεί τη σχετική της αυτονομία από τα ιστορικά γε-
γονότα που διαδραματίστηκαν στην υπόλοιπη χώρα, δίχως ωστόσο να τα
παραγνωρίζει ή να τα παραμερίζει. Αντίθετα, κινείται στο δικό τους γενικό
πλαίσιο. Αυτό που αποδεικνύει η συγκεκριμένη έρευνα είναι ότι και στο
Βόλο εκφράστηκαν (πώς θα μπορούσε εξάλλου να γίνει κι αλλιώς;) οι
γενικότερες τάσεις εξέλιξης του απελευθερωτικού κινήματος, της ταξικής
πάλης στη χώρα μας. Με αυτή την έννοια, η παρούσα έρευνα, πέρα από
πολλά στοιχεία που συνδέονται με την ιστορία του Βόλου και του εργα-
τικού και ΕΑΜικού κινήματος, προσφέρει και στοιχεία που συμβάλλουν
στην καλύτερη κατανόηση της ταξικής πάλης στη διάρκεια της δεκαετίας
του 1940.
Η εργατούπολη του Βόλου, έπειτα από την επιβολή της τριπλής φασι-
στικής Κατοχής, με την πρωτοβουλία των κομμουνιστών, έγινε γρήγορα
ένα από τα επίκεντρα του ΕΑΜικού κινήματος. Η πάλη της ΕΑΜικής
Αντίστασης στηρίχτηκε στις μεγάλες παραδόσεις του εργατικού και κομ-
μουνιστικού κινήματος, που είχαν συμβάλλει στη διαμόρφωση αλύγιστων
ταξικών συνδικαλιστών. Η ΕΑΜική Αντίσταση ξεκίνησε από τα εργοστά-
σια και απλώθηκε σε κάθε πτυχή της ζωής της πόλης, λαμβάνοντας και
ένοπλη μορφή μέσα από τη συγκρότηση του τοπικού ΕΛΑΣ.
Ως αποτέλεσμα, στο εύφορο έδαφος του Βόλου, γρήγορα ο πολιτικός
και ταξικός συσχετισμός δυνάμεων διαμορφώθηκε εις βάρος των αστι-
κών δυνάμεων. Το γεγονός αυτό, όπως και η ανατροπή του συσχετισμού
δύναμης σε πανελλαδικό επίπεδο, αλλά και η διαφαινόμενη ήττα των δυ-
νάμεων του Άξονα, τροφοδότησαν τις πρώτες οργανωμένες αντιδράσεις
της αστικής τάξης κατά τη διάρκεια του 1943.
Ο Θ. Κ. Βογιατζής, παραθέτοντας αρχειακές πηγές και άλλα ιστορικά
ντοκουμέντα, αναδεικνύει την ταξική ταυτότητα των πρωτοβουλιών ενα-
ντίον της ΕΑΜικής Αντίστασης, στις οποίες πρωτοστάτησαν ως εμπνευ-
στές, χρηματοδότες και καθοδηγητές, οι μεγαλοβιομήχανοι του Βόλου,
έχοντας στραμμένο το βλέμμα και στην επόμενη μέρα, δηλαδή στην τύχη
της αστικής εξουσίας, έπειτα από την αποχώρηση των γερμανικών στρα-
τευμάτων.
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η έρευνα σχετικά με τη διασύνδεση των
τοπικών πρωτοβουλιών με τους αστούς πολιτικούς, συνεργάτες των Γερ-
μανών και μη, που έδρευαν στην Αθήνα. Η ένταξη του ΕΑΣΑΔ σε ένα πα-
νελλαδικό σχέδιο αντιμετώπισης της ΕΑΜικής Αντίστασης και διάσωσης
της αστικής εξουσίας, αποδεικνύεται και από τη στενή σχέση που διαμορ-
φώθηκε ανάμεσα στον ΕΑΣΑΔ και τον ΕΔΕΣ, ο οποίος και τροφοδότησε
τον πρώτο με τα σημαντικότερα στρατιωτικά στελέχη του στην περιοχή.
Στη συνέχεια, η αδυναμία του ΚΚΕ να διαμορφώσει στρατηγική για
την επαναστατική ανατροπή της αστικής εξουσίας, αξιοποιώντας τις συν-
θήκες επαναστατικής κατάστασης που είχαν διαμορφωθεί με την Απελευ-
θέρωση και μετά από αυτή, οδήγησε στη συμφωνία της Βάρκιζας και στον
αφοπλισμό του ΕΛΑΣ. Έτσι, μετά από ένα σύντομο διάστημα κυριαρχίας
του ΕΑΜ στο Βόλο, η αστική καταστολή και τρομοκρατία απλώθηκε
και πάλι πάνω από την πόλη. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, όσοι από τα
μέλη και τα στελέχη του ΕΑΣΑΔ δεν εκτελέστηκαν από τον ΕΛΑΣ ή
την Εθνική Πολιτοφυλακή, στη συνέχεια αντιμετώπισαν τις ήπιες ποινές
της αστικής δικαιοσύνης, θεωρούμενοι ως σύμμαχοι στον κοινό αντικομ-
μουνιστικό αγώνα. Μάλιστα, πολύ γρήγορα θα βρίσκονταν ελεύθεροι να
πρωταγωνιστούν στις μεταπολεμικές εξελίξεις.
Η ιστορία του ΕΑΣΑΔ λοιπόν αποτελεί τον τοπικό καθρέφτη μέσα από
τον οποίο κανείς μπορεί να δει μια ολόκληρη ιστορική περίοδο. Οι όποιες
τοπικές ιδιομορφίες (ανυπαρξία Ταγμάτων Ασφαλείας, αργοπορημένη
συγκρότηση τοπικής δωσιλογικής οργάνωσης) όχι μόνο δεν ανατρέπουν
το γενικό πλαίσιο, αλλά αποδεικνύεται ότι συνενώνονται με αυτό.
Αν και αναμενόμενο, το προηγούμενο συμπέρασμα είναι ιδιαίτερα
χρήσιμο σήμερα που μια σειρά από ιστορικούς-απολογητές της αστικής
εξουσίας επιχειρούν να χρησιμοποιήσουν τη λεγόμενη μικρο-ιστορία για
να διαστρεβλώσουν την ιστορική πραγματικότητα και να τη φέρουν στα
μέτρα των επιδιώξεών τους, δηλαδή τη θωράκιση της αστικής εξουσίας. Η
μεγαλύτερη αξία της παρούσας «τοπικής» έρευνας ίσως βρίσκεται ακρι-
βώς στο γεγονός ότι ανατρέπει τέτοιου είδους ιδεολογήματα.
Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή
Ο συγγραφέας
Ο Θανάσης Βογιατζής γεννήθηκε στη Νέα Ιωνία Μαγνησίας όπου και διαμένει. Πρώτη του εργασία ήταν το 1985 με την έκδοση “Τέσσερις ασκήσεις ύφους”. Ακολούθησαν : Το 2006 “Όταν τους ιδώμεν όλους υπό το πέλμα μας, όταν τους πατήσωμεν ολοκληρωτικώς τότε θα ησυχάσωμεν” που αναφέρεται στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου στην περιοχή της Μαγνησίας, το 2010 “1936- η πάλη των τάξεων” που αναφέρεται στο εργατικό κίνημα του Βόλου κυρίως την περίοδο του Μεσοπολέμου και το 2012 “Αυτά που πήρε ο άνεμος και σκόρπισε μακριά” που αναφέρεται στην περίοδο της Κατοχής, λευκής τρομοκρατίας και εμφυλίου στη Μαγνησία.
Εργάσθηκε στις εφημερίδες του Βόλου “Ταχυδρόμος”, “Νέος δρόμος”, στο «Ράδιο Ένα» και στη “Θεσσαλία” απ’ όπου απολύθηκε για συνδικαλιστικούς λόγους, διεκδικώντας μέχρι σήμερα την επαναπρόσληψή του.
