Για τον 16ο αιώνα οι πληροφορίες για την περιοχή της Μαγνησίας, εκτός από τις σύντομες αναφορές αρκετών οικισμών στις προθέσεις των μοναστηριών των Μετεώρων, είναι λίγες, Ένα πρόσφατο, όμως, άρθρο των οθωμανολόγων καθηγητών πανεπιστημίων της Άγκυρας Leventκαι Αyse Kayapinar, στον κυ-κλοφορούντα ήδη 80ό τόμο του «Θεσσαλικού Ημερολογίου», προσκομίζει πολλά άγνωστα στοιχεία για τα Λεχώνια και τους οικισμούς Στρόφυλλο και Μετόχιτο 1506.
Πρόκειται για ενδιαφέροντα στοιχεία, όπως τα καταχώρισε ο απογραφέας στο κατάστιχο εκείνης της εποχής. Οι 3 οικισμοί ανήκαν στο ζιαμέτι των Φαρσά-λων. είσπραξε 44.632 άσπρα ως πρόσοδο από την γεωργικά παραγωγή, το ε-μπόριο κλπ.Για τους μη γνωρίζοντες τον όρο ζιαμέτι, σημειώνω τα εξής: ο κα-τακτητής της Θεσσαλίας το 1423 Τουραχάν μπέης, για να ικανοποιήσει τους αξιωματικούς του, ανάλογα με τον βαθμό, τους παραχώρησε 1 ή περισσότε-ρους οικισμούς για να εισπράττουν την πρόσοδο, αντί να την εισπράττει το σουλτανικό ταμείο. Όταν τα έσοδα ήταν μέχρι 9.999 άσπρα (120 άσπρα=1 γρόσι), αυτός που εισέπραττε την πρόσοδο ήταν ένας απλός τιμαριούχος. Ο μεγάλος αξιωματικός (πασάς) εισέπραττε την πρόσοδο πολλών οικισμών η ο-ποία κυμαινόταν από 10.000 έως 99.999 άσπρα. Ο τιμαριούχος αυτός λεγόταν ζαΐμης και η περιοχή του ζιαμέτι. Ο γιος του Τουραχάν, Ομέρ μπέης, εισέ-πραττε την πρόσοδο από τους οικισμούς μια μεγάλης περιοχής, από τα Τρίκαλα και την Καλαμπάκα μέχρι τη Δεσκάτη και την Ελασσόνα, η πρόσοδος της οποίας ήταν μεγαλύτερη από 100.000 άσπρα. Η περιοχή αυτή λεγόταν χάσι, απ’ όπου η οροσειρά Χάσια. Κάθε τιμαριούχος ήταν υποχρεωμένος να ακολουθεί έφιππος τον σουλτάνο στις εκστρατείες του· διαφορετικά το τιμάριο παραχωρούνταν σε άλλον.
Ας δούμε τώρα κάποιες λεπτομέρειες της απογραφής του 1506. Τα Λεχώνια αποτελούνταν από 4 συνοικίες (μαχαλάδες) – ενορίες: του παπα-Γιώργη, του παπα-Κομνηνού, του παπα-Μιχάλη και του παπα-Σταμάτη. Σ’ αυτές ζούσαν 279 πλήρεις οικογένειες χριστιανών, 25 οικογένειες χηρών γυναικών, 25 ενήλικοι (μεγαλύτεροι των 12 ετών) και η οικογένεια του μουσουλμάνου ζευγίτη Κασίμ Μουσταφά, συνολικά γύρω στα 1.500 άτομα.
Στο Μετόχι ζούσαν 36 οικογένειες και στον Στρόφυλλο 79 οικογένειες χριστι-ανών και μία του μουσουλμάνου Μουράτ Αβδουλλάχ, ο οποίος ήταν εξισλα-μισμένος χριστιανός, όπως προκύπτει από το πατρώνυμό του (Αβδουλλάχ, παιδί του Αλλάχ, για να μη γράψουν το χριστιανικό πατρώνυμο του εξωμότη).
Μεταξύ των άλλων εσόδων του ζαΐμη αναφέρονται και 50 άσπρα από το μο-ναστήρι του Ταξιάρχη, το οποίο, εάν δεν ήταν κάποιο κοντά στα Λεχώνια που καταστράφηκε, πρέπει να είναι αυτό που βρίσκεται στην περιοχή του Αϊ-Γιώργη.
Οι κάτοικοι των 3 οικισμών καλλιεργούσαν πολλά δημητριακά (σιτάρι, κριθά-ρι, σίκαλη, σουσάμι, κεχρί και όσπρια). Η παραγωγή του σιταριού έφτασε πε-ρίπου στους 14 τόνους, των φασουλιών τα 1.190 κιλά, της φακής τα 113 κιλά και του λιναριού τα 300 δέματα. Οι χωρικοί είχαν αρκετά μελίσσια, 975 πρό-βατα, κάποιοι ασχολούνταν με την σηροτροφία, αρκετοί με την αμπελοκαλ-λιέργεια και την παραγωγή κρασιού (3.580 άσπρα η πρόσοδος), τα οπωροφόρα δέντρα (αναφέρονται νεραντζιές, βερικοκιές, ροδιές, δαμασκηνές και 210 συ-κιές). Εντυπωσιακή είναι η μη αναφορά προσόδου του ζαΐμη από ελιές. Πιθα-νόν να ήταν πενιχρή η παραγωγή το 1506 ή τα ελαιόδεντρα ήταν ελάχιστα στον Στρόφυλλο και στο Μετόχι.
Σημαντική ήταν πρόσοδος του ζαΐμηαπό το παζάρι των Λεχωνίων (1.100 ά-σπρα), αλλά δεν διευκρινίζεταιαν πρόκειται για ετήσια εμποροπανήγυρη ή για την καθημερινή εμπορική κίνηση. Μεγάλη ήταν η πρόσοδος από την καλλιέρ-γεια του λουλακιού (11.820 άσπρα).Είναι γνωστό ότι το λουλάκι (ινδικό φυτό) καλλιεργούνταν στην Ινδία και στην Υεμένη. Στην περιοχή της Θεσσαλίας είναι η πρώτη μνείακαλλιέργειάς του, από ό,τι γνωρίζω. Ο ζαΐμης, εκτός από την δεκάτη επί της παραγωγής, το 1506 είσπραξε δεκάτη και από τον σπόρο, και επιπλέον φόρο από το ζύγισμα του λουλακιού!
Αρκετοί χωρικοί φέρουν επώνυμο με κατάληξη -όπουλος (επομένως η κατά-ληξη αυτή δεν είναι μόνο πελοποννησιακή): Βαγγόπουλος, Βαρδόπουλος, Βλαχόπουλος, Γρηγορόπουλος, Πετρόπουλος, Στανόπουλος.
Τρεις οικογενειάρχες φέρουν το επώνυμο Κουμάνος και 19 το υποκοριστικό του Κουμανίτσης. Πρόκειται για εξελληνισμένους Κουμάνους, τους οποίους είχε εκχριστιανίσει ο αυτοκράτορας της Νίκαιας Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης (1222-1254), οι οποίοι φέρουν όλοι ελληνικά βαφτιστικά. Το πώς βρέθηκαν εδώ είναι δύσκολο να εξηγηθεί. Ίσως είχαν αιχμαλωτιστεί και παραχωρήθηκαν στον ζαΐμη για να εργασθούν στη γη του ζιαμετίου, προκειμένου αυτός να εξασφα-λίσει σημαντικό χρηματικό ποσό από την πρόσοδο της σοδειάς. Επειδή, λόγω της εισβολής, πολλοί χριστιανοί είχαν σκορπίσει στα βουνά και στα λαγκάδια, ο τιμαριούχος εντόπιζε κάποιους και τους εγκαθιστούσε στην περιοχή που του είχε παραχωρηθεί.
www.thessaliko.gr
