Γράφει η Μαρία Σπανού
Πρόσφατα εκδόθηκε από το Κέντρο Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών με επιμέλεια του Ευάγγελου Θ. Καραμανέ δίτομο έργο, με τίτλο «Λόγος παράδοσης, έργο ζωής, Τιμητικός τόμος για την Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη».
Η έκδοση αποτελεί συλλογικό έργο προς τιμήν της συμπατριώτισσάς μας και επίτιμου μέλους του Λυκείου των Ελληνίδων Βόλου, Αικ. Πολυμέρου-Καμηλάκη, η οποία υπηρέτησε επί τέσσερις δεκαετίες στο Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, εκ των οποίων δύο δεκαετίες ως Διευθύντρια (1993–2013).
Η έκδοση περιλαμβάνει βιογραφικό σημείωμα και εργογραφία της τιμώμενης καθώς και πενήντα επτά κείμενα προσωπικοτήτων και επιστημόνων, ακαδημαϊκών- εκ των οποίων αρκετοί είναι ντόπιοι- που συνεργάστηκαν μαζί της σε διαφορετικές περιόδους του ερευνητικού και επιστημονικού της βίου. Οι συνεργασίες αυτές αναπτύχθηκαν κυρίως στο πλαίσιο της Ακαδημίας Αθηνών, αλλά και στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στην Επιτροπή Ελλάδα 2021, στην Επιτροπή/Συμβούλιο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, καθώς και σε άλλους επιστημονικούς και θεσμικούς φορείς.
«Οι θεματικοί άξονες των επιμέρους κειμένων», όπως τονίζεται στο συνοδευτικό κείμενο του Κέντρου Λαογραφίας «εστιάζουν στη μελέτη του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού, στις υλικές, κοινωνικές, πνευματικές και ιστορικές του διαστάσεις, στην ελληνική πολιτιστική κληρονομιά και στη διαχείρισή της τόσο σε διεθνές και εθνικό θεσμικό επίπεδο – με έμφαση στη Σύμβαση της UNESCO για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά – όσο και σε τοπικό επίπεδο. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται επίσης στη σχέση της παράδοσης με τη σύγχρονη πνευματική δημιουργία, στις προσπάθειες βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης (προϊόντα προστατευόμενου καθεστώτος, Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά, χειροτεχνία κ.ά.), καθώς και στην ψηφιακή λαογραφία στο πλαίσιο των ψηφιακών ανθρωπιστικών σπουδών».
Φυλλομετρώντας το ογκώδες αυτό έργο (1170 σελίδες) εντυπωσιάζεται κανείς για την τεράστια σε εύρος δραστηριότητα της τιμώμενης. Μίας πληθωρικής προσωπικότητας, που, επί αρκετές τώρα δεκαετίες, αναπτύσσει με διακριτικότητα και προσήλωση πολύπλευρο και ουσιαστικό έργο. Γόνος αγροτικής οικογένειας της Τσαγκαράδας, γαλουχήθηκε από μικρή ηλικία με τις αξίες της παράδοσης, γυμνάστηκε με την άγρια και ήμερη φύση του Πηλίου, και έκανε πράξη ζωής το ιδεολόγημα: επιστροφή στις ρίζες, την εποχή που ακόμη η παράδοση θεωρούνταν παρωχημένη και πισωδρομική.
Στην έκδοση αυτή, καταγράφεται το μακρύ της ταξίδι στο πεδίο της επιτόπιας έρευνας για τη διάσωση της τοπικότητας, της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς με ιδιαίτερους σταθμούς την ελληνική χειροτεχνία- για την οποία η υπεράσπιση και η αναζωογόνησή της είναι στάση ζωής- την αγροδιατροφή, την κυκλική οικονομία, τα παραδοσιακά προϊόντα σε σχέση με την τοπική ανάπτυξη και άλλα πολλά. Ο λαϊκός πολιτισμός πάντα τη συνέπαιρνε, προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσει τη σοφία που κρύβεται πίσω από αυτόν, γιατί πιστεύει πως ο τόπος μας έχει ανάγκη από την καταξίωσή του στη νεότερη κληρονομιά. «Ελληνικότητα είναι να έχουμε αυτοεκτίμηση σε ό, τι είμαστε» τονίζει όταν τη ρωτάνε, όπως και «να αγαπούμε τον τόπο μας και να πιστεύουμε ότι έχει δυνάμεις, που, εάν τις αξιοποιήσουμε, μπορούν να μας δώσουν ένα καλύτερο μέλλον».
Η περίπτωση της Καμηλάκη, με τη δραστική παρέμβασή της στα πολιτισμικά μας πράγματα, αποτελεί σπάνιο φαινόμενο για την εποχή του. Τι να πρωτοαναφέρει κανείς, διατρέχοντας την έως τώρα διαδρομή της. Η θέαση του έργου της στο δίτομο αυτό έργο, όπως εκφράζεται και από τους επιστήμονες που συμμετέχουν σε αυτό, θα μπορούσε να είναι μια κιβωτός γνώσεων, διανοημάτων, εκμυστηρεύσεων, αποφθεγμάτων, κρίσεων και αποφάνσεων για όλα τα ζητήματα που βασάνισαν την πολυμέρεια των ενδιαφερόντων της. Στοιχεία που προκύπτουν από την πνευματική, ερευνητική, αισθητική, διδακτική και συγγραφική της δράση.
Κοντολογίς πρόκειται για μια ακάματη πρέσβειρα της ταυτότητας και του πλούτου του παραδοσιακού υλικού βίου των Ελλήνων και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Μια επίμονη και ρομαντική αγωνίστρια να ζωντανέψει όσα χάθηκαν, δίνοντας ελπίδα και δυναμική στις τοπικές κοινότητες και στις «μικρές μας πατρίδες». Ένας ατέλειωτος μόχθος στην έρευνα, στην εκπαίδευση και τις προοπτικές επανάκαμψης όσων αφήσαμε να χαθούν χάρη στην αδιαφορία μας, στην παγκοσμιοποίηση ή και στην υποκουλτούρα, που, εν πολλοίς, μας περιβάλλει. Απόφοιτος του Οικονομικού Γυμνασίου Τσαγκαράδας με βασικές γνώσεις για την οικονομία και επιχειρηματικότητα διείδε ότι ο λαϊκός πολιτισμός μπορεί να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης για τις υποβαθμισμένες τοπικές οικονομίες. Η συμβολή του στην ανάπτυξη θα δώσει διάρκεια στις αξίες και την παραδοσιακή γνώση που διαχρονικά μεταφέρει από γενιά σε γενιά. Μόνον έτσι μπορεί να γίνει και πάλι πηγή έμπνευσης και δυναμικό αναπτυξιακό εργαλείο. Το έδαφος ως προς το συλλογικό ενδιαφέρον και τα διαθέσιμα νέα τεχνολογικά μέσα είναι σήμερα παγκοσμίως πρόσφορο. Αυτό υποστηρίζει με απίστευτη προσήλωση η φίλη τιμώμενη.
