Αυτό το Σάββατο στην εκπομπή «Βιβλίο και Πολιτισμός» που επιμελείται και παρουσιάζει η Σοφία Νικολάου στο ράδιο Ένα στις 10:15 θα μιλήσουμε στο πρώτο μέρος της εκπομπής για το Νίκο Γκάτσο και την ποίηση του. 111 χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τη γέννηση του και λίγες μέρες μετά την επέτειο του θανάτου του. Πρώτη φορά δημοσίευσε ποιήματα του, μικρά σε έκταση και με κλασσικό ύφος, στα περιοδικά «Νέα Εστία» 1931-32 και Ρυθμός το 1933 Την ίδια περίοδο δημοσίευσε κριτικά σημειώματα στα περιοδικά «Μακεδονικές Ημέρες», «Ρυθμός» και «Τα Νέα Γράμματα» (για τον Κωστή Μπαστιά, την Μυρτιώτισσα και τον Θράσο Καστανάκη αντίστοιχα), ενώ αργότερα συνεργάστηκε με τα «Καλλιτεχνικά Νέα» και τα «Φιλολογικά Χρονικά». Σημαντική στάθηκε η γνωριμία του με τον Οδυσσέα Ελύτη το 1936 που τον συνέδεσε με το ρεύμα του ελληνικού υπερρεαλισμού. Το μοναδικό ποιητικό βιβλίο που εξέδωσε εν ζωή ήταν η σύνθεση Αμοργός (Αετός 1943) κορυφαία δημιουργία του υπερρεαλισμού που άσκησε μεγάλη επιρροή στους νεότερους ποιητές. μεγάλη συνεισφορά του Γκάτσου, ωστόσο, είναι στο τραγούδι ως στιχουργού, αφού “πάντρεψε” την ποίηση με τη μουσική, δίνοντας μουσικά “διαμάντια” μέσω των συνεργασιών του με σπουδαία ονόματα, όπως είναι ο Μάνος Χατζηδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Σταύρος Ξαρχάκος και άλλοι πολλοί. Μάλιστα, αξίζει να σημειωθεί ότι το σύνολο του στιχουργικού του έργου βρίσκεται συγκεντρωμένο στον τόμο «Όλα τα τραγούδια» (εκδ. Πατάκη, 1999).
Στο δεύτερο μέρος της εκπομπής θα παρουσιάσουμε το βιβλίο του Edgar Morin «Μαθήματα ενός αιώνα ζωής» σε μετάφραση Γιώργου Καράμπελα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου. Ο Γάλλος εκδότης του Denoel στην παρουσίαση του έργου ανέφερε: ο Εντγκάρ Μορέν παραμένει απασχολημένος με τα δεινά του καιρού μας. Αυτός ο ανθρωπιστής υπήρξε μάρτυρας και συμμετείχε στις περιπλανήσεις και τις ελπίδες, τις κρίσεις και τις διαταραχές του αιώνα του», για να προσθ ότι: «Μας μεταδίδει στο βιβλίο αυτό τα διδάγματα που άντλησε από την εκατονταετή εμπειρία του για την ανθρώπινη πολυπλοκότητα», σε μια «πρόσκληση για νηφαλιότητα και επαγρύπνηση». O ίδιος γράφει στο βιβλίο στη σελ. 49: «Ανακάλυψα τη λέξη που κουβαλάει για μένα μία από τις μεγάλες αλήθειες της ζωής μου: ποίηση. Όχι μόνο ποίηση των ποιημάτων, αλλά όπως το εξήγγειλε ο σουρεαλισμός, ποίηση της ζωής. Και γράφει χαρακτηριστικά στη σελίδα 65 για την πολυπλοκότητα της ύπαρξης: «Η ανθρώπινη πολυπλοκότητα εκφράζεται με μια σειρά από δίπολα : ο homo sapiens (ο λογικός, ο σοφός άνθρωπος) είναι επίσης ο Homo demens (άνθρωπος τρελός παραληρηματικός). Ο Homo Faber (ο δημιουργός εργαλείων, ο κατασκευαστής) είναι επίσης Home Fidelis ή mythologicus (πιστός μυθολογικός). Ο Homo Œconomicus με στόχο το προσωπικό κέρδος είναι επίσης ανεπαρκής πρέπει να κάνει τόπο στον Homo Ludens (τον παιγνιώδη) και στον Homo Liber (τον άνθρωπο που επιδίδεται σε αφιλοκερδείς δραστηριότητες). Και είναι αυτό ένα μέρος της αποκρυσταλλωμένης γαλλικής παιδείας που είχα λάβει κι εγώ και μάλιστα είχα προσπαθήσει σε ένα κείμενο μου να το εκφράσω παλαιότερα γιατί όσο σημαντικό είναι το μέρος της ορθολογικότητας στον άνθρωπο άλλο τόσο σημαντικό είναι και το πάθος, η πίστη, ο μύθος, η ψευδαίσθηση, το παραλήρημα το παιχνίδι εν κατακλείδι. Απόσταγμα ζωής και τρόπου ζωής που πρέπει να δούμε κι εμείς για να κατανοήσουμε την πληρότητα της και να μην τη ζούμε ως νεκροζώντανοι που τείνουν να μας μετατρέψουν.
