Στις εξελίξεις για τα αυτοάνοσα νοσήματα εστιάζει μιλώντας στο Health Today Magazine o κ. Δημήτριος Μπόγδανος, καθηγητής Παθολογίας και Αυτοάνοσων Νοσημάτων στο Τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντής στην Κλινική Ρευματολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας. Eπίσης είναι Διευθυντής Σπουδών του αγγλόφωνου τμήματος στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Εξηγεί γιατί αυξάνονται τα αυτοάνοσα νοσήματα, τα χαρακτηρίζει «σύγχρονη πανδημία» και μιλάει για το επίπεδο της έρευνας. Επίσης αναφέρεται και στο Αγγλόφωνο Τμήμα Ιατρικής στη Λάρισα, υπογραμμίζει ποιοι έβαλαν «πλάτη» και σημειώνει πως «εξετάσεις δίνει όλη η Θεσσαλία».
Συνέντευξη στον Γιάννη Ανδρεάκη
Τι είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα;
Tα αυτοάνοσα νοσήματα είναι μια ετερογενή ομάδα ασθενειών, περίπου εκατό, στις οποίες το ανοσοποιητικό σύστημα που έχει φτιαχτεί για την άμυνα του οργανισμού μας κατά των μικροβίων και των ιών, χάνει τον έλεγχο του, επιτίθεται κατά λάθος στους ιστούς του ίδιου του σώματος, και προκαλεί βλάβη στα όργανα και στους ιστούς και επομένων φλεγμονώδεις ασθένειες.
Ποιά είναι τα πιο συχνά αυτοάνοσα νοσήματα;
Με διαφορά το πιο συχνό είναι η θυροειδίτιδα Χασιμότο που αφορά σε 1-2% του γενικού πληθυσμού. Ενδεικτικό του ότι πρέπει να μας ανησυχεί είναι ότι έχουν αρχίζουν να υποφέρουν από αυτή και νέοι άνδρες ενώ παλιότερα την συναντούσαμε σχεδόν αποκλειστικά μόνο σε γυναίκες. Άλλα συχνά αυτοάνοσα νοσήματα είναι η ψωρίαση, η κοιλιοκάκη, η σκλήρυνση κατά πλάκας, ο διαβήτης τύπου 1 και η ρευματοειδής αρθρίτιδα.
Υπάρχουν όμως και πιο σπάνια αυτοάνοσα νοσήματα που κάποια από εμάς δεν θα ακούσουμε ποτέ για αυτά αλλά δημιουργούν σοβαρά προβλήματα σε αυτούς που υποφέρουν από αυτά όπως το σκληρόδερμα ή ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος και πολλά άλλα. Μην ξεχνάτε ότι υπάρχουν περίπου 100 στο σύνολο.
Γιατί πρέπει να βάλουμε τα αυτοάνοσα νοσήματα στο επίκεντρο της συζήτησης που αφορά στα προβλήματα υγείας των συμπολιτών μας;
Πρέπει να ευαισθητοποιηθούμε και να κατανοήσουμε ότι τα αυτοάνοσα νοσήματα, είναι μια σύγχρονη πανδημία που επηρεάζει 250 εκατομμύρια παγκοσμίως και πάνω από 700.000 ανθρώπους στην Ελλάδα. Ένας στους 20 συνανθρώπους μας υποφέρει από ένα τουλάχιστον από αυτά. Δεν υπάρχει οικογένεια συμπολιτών μας που να μην έχει οικείο άτομο που να μην υποφέρει από αυτοάνοσο νόσημα. Πολλές φορές χωρίς να το γνωρίζει καν. Είναι λοιπόν πιο σημαντικό από ποτέ να αναγνωρίσουμε τα αυτοάνοσα νοσήματα ως σοβαρό πρόβλημα υγείας, καθώς τα ποσοστά επίπτωσής τους συνεχίζουν να ααυξάνουν και αποτελούν πια το τρίτο πιο συχνό πρόβλημα νοσηρότητας στα συστήματα υγείας παγκοσμίως.
Υπάρχει άμεση ανάγκη να κατανοήσουμε ότι ο αυξανόμενος επιπολασμός των αυτοάνοσων νοσημάτων είναι μια ανησυχητική τάση που υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για αυξημένη υποστήριξη, ευαισθητοποίηση, εκπαίδευση και φυσικά έρευνα.
Δεν είναι τυχαίο ότι στην Αθήνα, στην Λάρισα και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Ελλάδας, ειδικά σε εκείνες που υπάρχουν πανεπιστημιακά νοσοκομεία και ιατρικές σχολές ή ερευνητικά κέντρα, προσπαθούμε να οργανώσουμε κλινικά και ερευνητικά κέντρα αριστείας για να προωθήσουμε την βέλτιστη παροχή υπηρεσιών σε ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα, να προωθήσουμε την έρευνα και να ευαισθητοποιήσουμε ασθενείς, οικείους και κοινό.
Καταλαβαίνω ότι τα στατιστικά στοιχεία για τα αυτοάνοσα νοσήματα μπορεί να είναι ανησυχητικά. Μπορείτε να μας δώσετε μερικά στοιχεία;
Είναι ανησυχητικό ότι η πολυπλοκότητα της διάγνωσης αυτών των καταστάσεων μπορεί να οδηγήσει σε υποεκτίμηση του αριθμού των προσβεβλημένων ατόμων. Τα τελευταία χρόνια, έχει παρατηρηθεί μια ανησυχητική αύξηση των παθήσεων που σχετίζονται με αυτοάνοσα. Ο επιπολασμός των αντιπυρηνικών αντισωμάτων (ANA), ένας κοινός βιοδείκτης της αυτοανοσίας, έχει σχεδόν διπλασιαστεί τα τελευταία 30 έτη. Μεταξύ των εφήβων ηλικίας 12 έως 19 ετών, ο επιπολασμός του ANA έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 300% στο ίδιο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, ο επιπολασμός του διαβήτη τύπου 1 έχει σχεδόν διπλασιαστεί στον ενήλικο πληθυσμό τα τελευταία 40 χρόνια.
Η κοιλιοκάκη στις ΗΠΑ έχει πενταπλασιάσει τον επιπολασμό τα τελευταία 30 χρόνια, με το ποσοστό να διπλασιάζεται περίπου κάθε 15 χρόνια.
Ο εκτιμώμενος αριθμός των ατόμων με σκλήρυνση κατά πλάκας παγκοσμίως έχει αυξηθεί κατά 30% από το 2013 έως το 2022, ενώ η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (IBD) έχει σημειώσει αύξηση 46% στον επιπολασμό μεταξύ 2006 και 2021.
Αυτά τα στατιστικά στοιχεία είναι εξαιρετικά ανησυχητικά. Πόσο περισσότερο θα αυξηθούν τα αυτοάνοσα (γιατί θα αυξηθούν και άλλο μετά τον κορωνοιό στα επόμενα 30 έτη ) δεν το γνωρίζουμε αλλά οι προβλέψεις δείχνουν ότι ένας στους 7 στο γενικό πληθυσμό θα υποφέρει από ένα αυτοάνοσο νόσημα το 2050.
Ποιοι είναι οι λόγοι που αυξάνονται;
Σίγουρα όχι μόνο γενετικοί μια και τα γονίδιά μας δεν έχουν αλλάξει συντριπτικά τους πρόσφατους αιώνες. Το πιο σημαντικό από όλα φαίνεται να είναι το περιβάλλον και παράγοντες που το επηρεάζουν.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διατροφή. Στη χώρα μας φαίνεται ότι η μη συμόρφωση με την αντι-φλεγμονώδη μεσογειακή διατροφή και γενικότερα την υγειινή διατροφή να παίζουν ρόλο τόσο στην εμφάνιση όσο και στην ενεργότητα των νοσημάτων. Εργασίες σε πειραματόζωα δείχνουν ότι η υπερκατανάλωση τροφών με συντηρητικά, πλούσια σε αλάτι, ζάχαρη και λιπαρά μπορεί να προάγει τόσο την εμφάνιση όσο και την βαρύτητα των βλαβών σε νοσήματα όπως η ψωρίαση, οι φλεγμονώδεις αρθρίτιδες και η σκλήρυνση κατά πλάκας.
Το κάπνισμα και το αλκοόλ ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό μας και σε όσους έχουν προδιάθεση μπορεί να οδηγήσουν σε αυτοανοσία. Η αυξημένη χοληστερίνη και οι μεταβολίτες της ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό και συνδέονται με αυξημένο ρίσκο για ρευματοειδή αρθρίτιδα, ψωρίαση, συστηματικό ερυθηματώδη λύκο και άλλα αυτοάνοσα νοσήματα.
Η παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο όπως και το στρες δημιουργούν ανοσοφλεγμονή και προωθούν την αυτοανοσία. Συνοπτικά, γενετικοί παράγοντες, περιβαλλοντικές επιρροές όπως ρύποι, φάρμακα, τοξίνες και ιογενείς λοιμώξεις, καθώς και παράγοντες του τρόπου ζωής όπως η διατροφή, η έλλειψη ύπνου, το άγχος και η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, είναι πιθανό να παίζουν κάποιο ρόλο.
Πώς βρίσκετε την περίθαλψη και την παροχή υγείας των ασθενών με αυτοάνοσα νοσήματα.
Ας ξεκινήσουμε από το πιο σημαντικό. Η ποιότητα ζωής αυτών των ατόμων είναι εξαιρετικά επηρεασμένη. Υποφέρουν, πονούν, έχουν άγχος και κατάθλιψη, διαταραχή του ύπνου, δυσκολία στην εργασία. Πολλές φορές δεν βρίσκουν την κατανόηση που χρειάζεται από τους οικείους και τους συναδέλφους τους, τα εργασιακά και επαγγελματικά τους δικαιώματα ανεπαρκούν και η πολιτεία τους συμπεριφέρεται άδικα σε σχέση με άλλες ομάδες. Αναρίθμητα άτομα υποφέρουν παρατεταμένες καθυστερήσεις στη διάγνωση ως αποτέλεσμα των διφορούμενων και διασταυρούμενων συμπτωμάτων αυτών των καταστάσεων, που επιδεινώνονται από την έλλειψη κατανόησης μεταξύ των επαγγελματιών υγείας.
Συγκλονιστικά, οι στατιστικές αποκαλύπτουν ότι τα άτομα με αυτοάνοσα νοσήματα συνήθως συμβουλεύονται τέσσερις διαφορετικούς παρόχους υγειονομικής περίθαλψης σε διάστημα 4,5 ετών πριν τελικά λάβουν τη διάγνωση και ξεκινήσουν ένα θεραπευτικό σχήμα.
Ενισχύοντας τη γνώση και την κατανόηση σχετικά με τους δείκτες και τις εκδηλώσεις των αυτοάνοσων νοσημάτων, μπορούμε να επιταχύνουμε σημαντικά τη διαδικασία διάγνωσης και θεραπείας, οδηγώντας τελικά σε βελτιωμένα αποτελέσματα για τους ασθενείς.
Που βρισκόμαστε σε επίπεδο έρευνας;
Έχουμε κάνει τεράστια βήματα, τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία. Η σημασία της έρευνας στον τομέα των αυτοάνοσων νοσημάτων δεν μπορεί να τονιστεί αρκετά. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν οριστικές θεραπείες για αυτές τις καταστάσεις και οι διαθέσιμες θεραπείες περιστρέφονται κυρίως γύρω από τη διαχείριση των συμπτωμάτων και την ανάσχεση της εξέλιξης των ασθενειών.
Η έρευνα διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην αποκάλυψη των θεμελιωδών ερεθισμάτων των αυτοάνοσων νοσημάτων, στην επινόηση στρατηγικών για την πρόληψη, στη διαμόρφωση πιο ισχυρών θεραπειών και, τελικά, στην ανακάλυψη μιας θεραπείας. Οι συνεχείς εξελίξεις στη γενετική, την ανοσολογία και τις βιοϊατρικές τεχνολογίες προσφέρουν πολλά υποσχόμενα μονοπάτια για να γίνουν σημαντικά βήματα στην κατανόηση και την αντιμετώπιση αυτών των περίπλοκων ασθενειών.
Πού χωλαίνουμε σαν κοινωνία;
Η υπεράσπιση των δικαιωμάτων διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στη δημιουργία ενός καλύτερου μέλλοντος για τα άτομα που ζουν με αυτοάνοση νόσο, οδηγώντας σε αλλαγές πολιτικής και αυξάνοντας τη χρηματοδότηση για έρευνα. Παρά τη σημαντική επιβάρυνση που επιβάλλουν αυτές οι ασθένειες στα άτομα και στο σύστημα υγείας, χρειάζονται την προσοχή και την βαρύτητα που τους αναλογεί. Δείτε τα παραδείγματα των ασθενών με καρκίνο.
Τα αυτοάνοσα νοσήματα ιστορικά υποχρηματοδοτούνταν, από άποψη ευρώ ανά ασθενή, στην έρευνα. Είναι επιτακτική ανάγκη να πιέσουμε για περισσότερους πόρους και καλύτερες πολιτικές για την υποστήριξη της έρευνας και τη διασφάλιση της πρόσβασης σε θεραπείες.
Η αύξηση των αυτοάνοσων νοσημάτων παγκοσμίως έχει δημιουργήσει σημαντική ζήτηση για αυξημένη ευαισθητοποίηση, υποστήριξη των ασθενών, εκπαίδευση και έρευνα. Οι συλλογικές προσπάθειες που περιλαμβάνουν συνεργαζόμενους οργανισμούς, ασθενείς, υποστηρικτές, ερευνητές, παρόχους υγειονομικής περίθαλψης και φορείς χάραξης πολιτικής είναι ζωτικής σημασίας για τη βελτίωση της ζωής εκατομμυρίων συνανθρώπων που επηρεάζονται από αυτές τις συχνά εξουθενωτικές και μερικές φορές απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις.
Η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και κατανόηση μπορεί να οδηγήσει σε ταχύτερες διαγνώσεις και καλύτερη φροντίδα, ενώ οι ενισχυμένες προσπάθειες υπεράσπισης μπορούν να εξασφαλίσουν πρόσβαση στην περίθαλψη και ασφαλείς πόρους για πρωτοποριακή έρευνα.
Είναι σημαντικό να ενωθούμε για να βελτιώσουμε την υγειονομική περίθαλψη, να προωθήσουμε την έρευνα και να ενδυναμώσουμε την κοινότητα. Το σημαντικό αυτό μήνυμα πρέπει να μεταδοθεί, σας ευχαριστώ για αυτό.
Δράττομαι της ευκαιρίας, να σας ρωτήσω και για το Αγγλόφωνο Τμήμα Ιατρικής στη Λάρισα, του οποίου είσαστε Διευθυντής. Μπορείτε να μας πείτε πως ξεκίνησε και αν είσαστε ικανοποιημένος;
Είμαστε εξαιρετικά ικανοποιημένοι. Ξεκινήσαμε με 47 φοιτητές μετά από εξετάσεις επιπέδου Πανελληνίων εξετάσεων, όταν η αρχική μας πρόβλεψη ήταν πιο συντηρητική και αναμέναμε 25.
Οι φοιτητές μας ξεκίνησαν τις σπουδές τους, μπήκαν στις αίθουσες και τα εργαστήρια και από ότι μας λένε είναι πολύ ικανοποιημένοι. Δεν σας κρύβω ότι τόσο εγώ, όσο και η Διοικούσα Επιτροπή του Προγράμματος και η Διοίκηση του Τμήματος Ιατρικής διερευνούμε τρόπους και μέσα για να βελτιστοποιήσουμε το πρόγραμμα, μέσα από τις ελλείψεις και τις αστοχίες που θα αναδείξουν οι φοιτητές μας. «Πλάτη» στο πρόγραμμα έχουν βάλει και οι καθηγητές και εκπαιδευτές τους που πραγματικά αξίζουν τα περισσότερα συγχαρητήρια.
Μας βοηθά και το Πανεπιστήμιο αλλά χρειαζόμαστε ακόμη περισσότερη βοήθεια. Έχουμε προσωπικές διαβεβαιώσεις από τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου ότι θα σταθεί αρωγός στην προσπάθειά μας. Το στοίχημα για την επιτυχία δεν το έχουμε δώσει μόνο εμείς αλλά είναι συλλογικό. Πάμε πολύ καλά και θα πάμε ακόμη καλύτερα του χρόνου. Χρειάζεται όμως και η βοήθεια της κοινωνίας της Λάρισας και των τοπικών αρχών. Εξετάσεις δίνει ολόκληρη η Θεσσαλία.
Πηγή: ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ HEALTH TODAY MAGAZINE
