Πάντα σ’ ένα ταξίδι μεγαλύτερη αξία έχει ο προορισμός. Έτσι όσοι ταξιδεύουν από τη Λάρισα προς τη βόρεια Ελλάδα και επιλέξουν την παλιά Εθνική Οδό μέσω της Κοιλάδας των Τεμπών, αν αφιερώσουν μισή ώρα από το χρόνο τους θα έχουν την ευκαιρία να δούνε κάτι το εντυπωσιακό.
Περίπου στην είσοδο της Κοιλάδας και κάτω από τις σήραγγες υπάρχει η ανασκαφή των Τεμπών εκεί όπου υπάρχουν ένα πανδοχείο των αρχαίων χρόνων αλλά κι ένα βυζαντινό συγκρότημα με εκκλησία και πανδοχείο, που χρησίμευε για την ανάπαυση των ταξιδιωτών της σημαντικής οδού που περνούσε από τα Τέμπη.
Στο πλαίσιο της κατασκευής του νέου οδικού άξονα ΠΑΘΕ, η ΙΕ ΕΠΚΑ και η 7η ΕΒΑ, που σήμερα αποτελούν την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας, διεξήγαγαν ανασκαφική έρευνα στη δυτική είσοδο της κοιλάδας των Τεμπών στη θέση «Χάνι της Κοκκώνας», από το 2008 ως το 2013. Κατά τη διάρκεια της έρευνας ήρθαν στο φως τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, ενός ελληνιστικού συγκροτήματος λατρευτικού και εργαστηριακού χαρακτήρα, ενός βυζαντινού ναού και ενός βυζαντινού κτιρίου που χαρακτηρίστηκε ως πανδοχείο. Τα παραπάνω αναδείχθηκαν σε επισκέψιμο χώρο κατά τα έτη 2014-2017.
Οι πινακίδες πληροφόρησης του κοινού γι’ αυτά τα σημαντικά μνημεία έχουν πλούσια στοιχεία.
Ο Βυζαντινός Ναός
Δυτικά του ελληνιστικού συγκροτήματος, αποκαλύφθηκαν τα ερείπια ενός βυζαντινού ναού, 10-11ου αιώνα, του τύπου του δρομικού ναού με περίστωο, που φέρει στα ανατολικά 3 ημικυκλικές κόγχες. Βρέθηκαν ίχνη από δύο κτιστές τράπεζες Ιερού Βήματος, τόσο στην κεντρική κόγχη όσο και στη νότια, δείγμα ότι υπήρχε στην τελευταία διαμορφωμένο παρεκκλήσι.
Στο περίστωο και στον περιβάλλοντα χώρο ανασκάφηκαν πολλοί τάφοι, αρκετοί από τους οποίους είναι επιμελημένης κατασκευής, γεγονός που μαρτυρεί ότι το κοιμητήριο είχε οργάνωση και διάρκεια.
Ο χαρακτήρας του συγκροτήματος μπορεί να θεωρηθεί προσκυνηματικός, γιατί βρίσκεται πάνω σε πολυσύχναστη οδική αρτηρία και τον ρωμαϊκό οδικό σταθμός των Τεμπών, δίπλα σε ελληνιστικό ιερό που προαναφέρθηκε.
Το πανδοχείο
Περίπου 80 μέτρα δυτικότερα του βυζαντινού ναού, εντοπίστηκε σημαντικό βυζαντινό κτίριο που ταυτίστηκε με πανδοχείο. Το κτίριο αυτό που ακολουθεί το φυσικό πρανές του λόφου, έχει τριμερή διαίρεση, με το μεσαίο χώρο ευρύτερο των άλλων δύο. Στην πρόσοψή του, που έβλεπε βόρεια, προς το δρόμο, εντοπίστηκαν δύο ορθογώνιες προεξοχές, που πιθανόν στήριζαν τις κλίμακες ανόδου στον όροφο, καθώς και μια σειρά πεσσών ένδειξη ύπαρξης κάποιου είδους εξώστη, που προϋπήρχε της κατασκευής των κλιμάκων.
Το μακρόστενο σχήμα του κτιρίου και η θέση του, στη δυτική έξοδο των Τεμπών, και δίπλα στον παλιό δρόμο, που ήταν η κεντρικότερη οδική αρτηρία του ελληνικού χώρου, ευνοούν την υπόθεση της ταύτισης του με πανδοχείο των βυζαντινών χρόνων, κτισμένο σε θέση παλιότερου ρωμαϊκού σταθμού. Με βάση δύο νομίσματα του Βασιλείου Α, που βρέθηκαν κάτω από το δάπεδο της κύριας φάσης, και μπορούν να θεωρηθούν ως terminus post quem, για την κατασκευή του, μια χρονολόγηση στον 10ο αιώνα είναι πιθανή κάτι που βρίσκεται σε συμφωνία με τα κατασκευαστικά του στοιχεία.
Στα νεότερα χρόνια, το Χάνι της Κοκκώνας, κτίσμα του 19ου αιώνα, που βρισκόταν στην απέναντι πλευρά της παλιάς εθνικής οδού, δίπλα στον Πηνειό ποταμό, χάρισε την ονομασία του σε όλη την περιοχή αυτή.
Πηγή: Larissanet.gr
