«Το πρώτο φέρνει όρεξη, το δεύτερο υγεία, το τρίτο φέρνει τη χαρά, το τέταρτο ευτυχία. Το πέμπτο τη συζήτηση, το έκτο φασαρία, το έβδομο τη συμπλοκή, το όγδοο… αστυνομία», γράφει δίπλα από την είσοδο σ’ ένα από τα καζάνια των αμβυκούχων του Τυρνάβου τη στιγμή που ετοιμάζεται το τσίπουρο της χρονιάς. Για τους παραγωγούς είναι μια παράδοση που διατηρείται εδώ και αιώνες, αλλά η σημερινή κατάσταση κι ο «πόλεμος» που δέχονται για να πάψουν την ύπαρξή τους είναι πιο ισχυρός από ποτέ.
Από τις 15 Οκτωβρίου έως τις 15 Δεκεμβρίου, τα καζάνια καίνε στον Τύρναβο και το ξακουστό και πέρα από τα σύνορα της Ελλάδας τσίπουρο ετοιμάζεται. Το τελετουργικό και τα όποια… μυστικά δεν μένουν όμως στη φωτιά που καίει για να ετοιμαστεί, αλλά και στις παρέες που μαζεύονται από γύρω, στο γλέντι και τις ιστορίες με εδέσματα που συνοδεύουν όλη τη διαδικασία. Οι αμβυκούχοι όμως σήμερα κρούουν τoν κώδωνα του κινδύνου, καθώς χρόνο με το χρόνο οι προϋποθέσεις τους «πετούν» μακριά από την παρασκευή αυτού του παραδοσιακού προϊόντος.
Η larissanet επισκέφθηκε δύο καζάνια στην περιοχή του Τυρνάβου και είχε την ευκαιρία να μιλήσει με τον επίτιμο πρόεδρο των Αμβυκούχων Τυρνάβου, Τάκη Παπαφίγκο, που μοιράστηκε μυστικά και ιστορίες πίσω από την παρασκευή του τσίπουρου, αλλά και τις αγωνίες που αντιμετωπίζουν οι αμβυκούχοι, που νιώθουν πως σιγά-σιγά υπό αυτές τις συνθήκες θα σβήσουν τα καζάνια που παρασκευάζεται το συγκεκριμένο απόσταγμα.
Τα 120 ενεργά καζάνια
Στην περιοχή του Τυρνάβου παλιότερα αυτούς τους δύο μήνες έκαιγαν 370 καζάνια, σήμερα όμως είναι ενεργά μόλις 120 κι από αυτά λειτουργούν ακόμα λιγότερα. Η φετινή παραγωγή ήταν αρκετά μειωμένη, αλλά ευτυχώς η ποιότητα ήταν εξαιρετική. Στο πρώτο καζάνι ο επίτιμος πρόεδρος των αμβυκούχων, Δημήτρης Παπαφίγκος και ο νυν πρόεδρος Αντώνης Τσικριτσής μας υποδέχεται τη στιγμή που τα παιδιά ελέγχουν το καζάνι και την απόσταξη του τσίπουρου.
Ο κ. Παπαφίγκος κατευθείαν μας δείχνει το καζάνι, «στην καθαρεύουσα λέγεται άμβυκας και αποτελείται από τέσσερα μέρη. Το καζάνι, το καπάκι, το τόξο και τον ψύκτη. Η σταφυλομάζα τοποθετείται στο καζάνι και από την εξάτμιση, στη συνέχεια υγροποιείται κι έχουμε το τσίπουρο. Αν θέλουμε όμως να γίνει πιο ποιοτικό το παίρνουμε και ξανακάνουμε την ίδια διαδικασία. Αυτή είναι και η διπλή απόσταξή του».
Ένα από τα μυστικά για το τσίπουρο του Τυρνάβου είναι το καθαρό σταφύλι που είναι από Μοσχάτο και η διπλόβραση. Οι αμβυκούχοι μαζεύουν την πρώτη απόσταση και την διπλοβράζουν, ρίχνοντας σκέτο τσίπουρο. «Όσο πάει πιο σιγά το καζάνι τόσο βγαίνει ποιοτικά», σημειώνουν.
Από γιορτή…
«Εδώ το βράζουμε και μαζευόμαστε σε παρέες. Δοκιμάζουμε το τσίπουρο και περνάει ευχάριστα η ώρα», μας λέει ο κ. Παπαφίγκος. Η ιστορία του τσίπουρου χάνεται στους αιώνες, παλιότερα η βράση γινόταν σε πήλινους άμβυκες.
«Ο Τύρναβος είναι συνδεδεμένος με το τσίπουρο. Εδώ γίνεται η απόσταξη του τσίπουρου και η περιοχή είναι διάσημη με το προϊόν αυτό. Θυμάμαι στο δικό μου καζάνι, έβραζα τσίπουρο δύο μήνες και είχαμε όργανα με μουσική και μεγάλες παρέες. Ήταν μια γιορτή», συμπληρώνει ο κ. Παπαφίγκος.
Το καζάνι για τους αμβυκούχους πέρα από το καλό τσίπουρο, συμβολίζει και την καλή παρέα, τα ξενύχτια με τους καζανιάρηδες για να αντέξουν. Είναι μία γιορτή που όλοι περιμένουν κάθε χρόνο με γλέντι και μουσική που συνοδεύει τον κόσμο που περιμένει να βγάλει το τσίπουρο της χρονιάς.
…σε πόλεμο
Πλέον όμως η χαρούμενη αυτή εικόνα δείχνει να ανήκει στο παρελθόν καθώς οι αμβυκούχοι παλεύουν για να διατηρήσουν τα αμπέλια τους, ενώ το γεγονός πως ο κάθε παραγωγός μπορεί να βράζει συνολικά 7 μέρες και 8 ώρες, τη στιγμή που παλιότερα ήταν τέσσερα διήμερα (διήμεροι παραγωγοί), δημιουργεί ακόμα πιο δύσκολες συνθήκες.
Η χαμηλή παραγωγή σε σταφύλια, το αυξημένο κόστος παραγωγής έχει επηρεάσει την αμπελουργία και το έξτρα εισόδημα τείνει να «βάζει μέσα» τους αμβυκούχους. «Κάνουμε αγώνα να επιβιώσουμε γιατί χάρη σε αυτή τη διαδικασία επιβίωσαν και τα αμπέλια. Παλιότερα η περιοχή είχε 370 άμβυκες κι όλοι απόσταζαν και κατάφερναν να ενισχύσουν το εισόδημά τους.
Σήμερα βιώνουμε έναν πόλεμο από τους ποτοποιούς, γιατί θέλουν να πάρουν τη μερίδα στην αγορά και προσπαθούν να κλείσουν τα καζάνια και να εξαφανίσουν το χύμα τσίπουρο. Εμείς όμως παλεύουμε να τα διατηρήσουμε. Καταθέτουμε υπομνήματα για να διατηρηθούν τα αμπέλια και να καταφέρουμε να μείνουμε στην ύπαιθρο. Τα καζάνια κρατάνε τις ισορροπίες στην αγορά, καθώς αν δεν υπήρχαν θα αναγκαζόμασταν να δώσουμε το προϊόν μας σε εξευτελιστικές τιμές».
Η αναβίωση μιας γιορτής
Η επίσκεψη συνεχίζεται σε δεύτερο καζάνι. Εκεί ο κ. Διονύσης ελέγχει τη φωτιά και το καζάνι που καίει. Η συζήτηση πηγαίνει στη Γιορτή Τσίπουρου, που πραγματοποιήθηκε ξανά μετά από 15 χρόνια.
«Καθιερώνει την παράδοση, μιας και είμαστε η πόλη του τσίπουρου. Ο Τύρναβος είναι φημισμένος σε όλη την Ελλάδα. Είναι μια παράδοση αιώνων», συμπληρώνει ο κ. Παπαφίγκος.
Στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στις 19-20 Οκτωβρίου συμμετείχαν, ως εκθέτες, παραγωγοί τσίπουρου από την περιοχή, παρουσιάζοντας τα παραγόμενα προϊόντα και οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να δοκιμάσουν παραδοσιακές και νέες γεύσεις.
Το «αντίο» από τον Τύρναβο και τα καζάνια του ολοκληρώθηκε στο… μουσείο που έχει δημιουργήσει ο κ. Παπαφίγκος που κάποιος μπορεί να μάθει την ιστορία πίσω από το τσίπουρο με την ευχή την επόμενη χρονιά, η φωτιά να καίει πιο δυνατά και το γλέντι να διαρκεί από το πρωί έως το βράδυ.
Δείτε φωτογραφίες:
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
