Ένα ξεχασμένο κεφάλαιο της υγειονομικής και κοινωνικής ιστορίας της Θεσσαλίας επιχειρεί να αναδείξει η Περιφέρεια, χρηματοδοτώντας με 195.000 ευρώ την έρευνα και την ψηφιακή προβολή των παλιών σανατορίων της περιοχής.
Όπως καταγράφει η εφημερίδα ΚΟΣΜΟΣ, πρόκειται για την πράξη «Τουριστική, Πολιτιστική και Ψηφιακή Αξιοποίηση των Σανατορίων της Θεσσαλίας», για την οποία εγκρίθηκε η διάθεση της σχετικής πίστωσης. Δικαιούχος είναι ο Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, ενώ τη διαχείριση της χρηματοδότησης αναλαμβάνει το Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης.
Ο προϋπολογισμός κατανέμεται σε τρία υποέργα: 104.650 ευρώ στο πρώτο, 80.600 ευρώ στο δεύτερο και 9.750 ευρώ στο τέταρτο. Η πράξη έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα «Θεσσαλία 2021-2027», συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και προβλέπεται να ολοκληρωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029.
Δεν προβλέπεται ανακατασκευή των κτιρίων
Η χρηματοδότηση δεν αφορά την αποκατάσταση ή τη μετατροπή των παλιών εγκαταστάσεων σε ξενοδοχεία. Αντικείμενο του έργου είναι η ιστορική τεκμηρίωση, η πολιτιστική ανάδειξη και η ψηφιακή «αναβίωσή» τους.
Μεταξύ των παραδοτέων περιλαμβάνονται μια ιστορική μελέτη περίπου 100 σελίδων, ψηφιακή πλατφόρμα εικονικών περιηγήσεων, βίντεο, διαδραστικοί χάρτες, φωτογραφικό και ηχητικό υλικό, οργανωμένες διαδρομές επίσκεψης, ξεναγήσεις, καθώς και η παραγωγή ταινίας μικρού μήκους εμπνευσμένης από τις ιστορίες των σανατορίων.
Στην έρευνα περιλαμβάνονται τέσσερις βασικοί τόποι: τα Χάνια και η Πορταριά του Πηλίου, το Περτούλι Τρικάλων και η Πέτρα Ολύμπου.
Το ιστορικό Σανατόριο Καραμάνη στα Χάνια
Το γνωστότερο είναι η «Ζωοδόχος Πηγή», γνωστή και ως Σανατόριο Καραμάνη, στα Χάνια του Πηλίου. Ιδρύθηκε το 1909 από τον γιατρό Γεώργιο Καραμάνη, σε υψόμετρο περίπου 1.200 μέτρων, κοντά στη γενέτειρά του, τη Δράκεια.
Αποτέλεσε ένα από τα πρώτα ορεινά σανατόρια της χώρας και λειτούργησε για περισσότερες από πέντε δεκαετίες, έως τη δεκαετία του 1960. Εκεί φιλοξενήθηκαν ασθενείς από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, αλλά και σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων. Το αρχείο του σανατορίου διασώζει ένα πλούσιο υλικό για την καθημερινότητα των ασθενών, τις θεραπευτικές πρακτικές και την πολιτιστική ζωή που αναπτύχθηκε γύρω από το ίδρυμα.
Το σχεδόν άγνωστο σανατόριο της Πορταριάς
Στην Πορταριά λειτουργούσε το Σανατόριο Στρατηγόπουλου, για το οποίο έχουν σωθεί ελάχιστα γραπτά στοιχεία και σχεδόν κανένα αναγνωρίσιμο κτιριακό κατάλοιπο. Αυτή ακριβώς η απουσία τεκμηρίων καθιστά την ιστορική έρευνα ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το πρόγραμμα φιλοδοξεί να συγκεντρώσει διάσπαρτες μαρτυρίες, αρχεία και φωτογραφίες πριν χαθούν οριστικά.
Το σανατόριο στο Περτούλι
Το Περτούλι επιλέχθηκε την εποχή εκείνη λόγω του υψομέτρου, του καθαρού αέρα και του πυκνού φυσικού περιβάλλοντος. Οι παράγοντες αυτοί θεωρούνταν βασικά «θεραπευτικά μέσα» κατά της φυματίωσης, πριν από την ανακάλυψη και την ευρεία χρήση αποτελεσματικών φαρμάκων.
Για το σανατόριο του Περτουλίου δεν υπάρχει η ίδια έκταση διαθέσιμου ιστορικού υλικού με εκείνη των Χανίων. Η καταγραφή του στο συγκεκριμένο έργο αναμένεται να φωτίσει τη λειτουργία του και τη σχέση του με την ορεινή περιοχή των Τρικάλων.
Η Πέτρα Ολύμπου
Στη χαρτογράφηση εντάσσεται και το Σανατόριο της Ιεράς Μονής Πέτρας Ολύμπου, το οποίο βρίσκεται σήμερα διοικητικά στην Πιερία. Ιδρύθηκε θεσμικά το 1929 και άρχισε να λειτουργεί το 1936, με σκοπό τη νοσηλεία κυρίως απόρων ασθενών με φυματίωση.
Το σανατόριο συνέχισε τη λειτουργία του μέχρι το 1969 και στη συνέχεια οι εγκαταστάσεις χρησιμοποιήθηκαν ως Θεραπευτήριο Ψυχικών Παθήσεων. Το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο έκλεισε το 2004, ενώ το 2025 η ιστορική μονή επέστρεψε στην Ιερά Μητρόπολη Κίτρους, Κατερίνης και Πλαταμώνος.
Από τόποι απομόνωσης σε διαδρομές ιστορικής μνήμης
Στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν η φυματίωση δεν αντιμετωπιζόταν ακόμη αποτελεσματικά, ο καθαρός αέρας, η ηλιοθεραπεία, η ανάπαυση και η καλή διατροφή αποτελούσαν τη βασική θεραπευτική προσέγγιση. Γι’ αυτό τα σανατόρια δημιουργούνταν κυρίως σε ορεινές και απομονωμένες περιοχές.
Δεν ήταν όμως μόνο θεραπευτικά ιδρύματα. Αποτέλεσαν κλειστές μικρές κοινωνίες, όπου άνθρωποι διαφορετικής καταγωγής και οικονομικής κατάστασης συμβίωναν για μεγάλα χρονικά διαστήματα υπό τη σκιά της ασθένειας. Στους χώρους αυτούς αναπτύχθηκαν φιλίες, έρωτες, πολιτιστικές δραστηριότητες και προσωπικές ιστορίες που παρέμειναν για δεκαετίες μακριά από τη δημόσια μνήμη.
Με τη νέα πράξη, η Περιφέρεια Θεσσαλίας και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας επιχειρούν να μετατρέψουν αυτούς τους τόπους ασθένειας και απομόνωσης σε σημεία ιστορικής γνώσης και θεματικού τουρισμού, καθιστώντας το παρελθόν τους προσβάσιμο τόσο στους επισκέπτες όσο και στις νεότερες γενιές. Το πρόγραμμα έχει ήδη αρχίσει να συνδέεται με πολιτιστικές δράσεις, όπως η εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στη Δράκεια στο πλαίσιο του Καραμάνειου Δρόμου Υγείας.
Πηγή: Κώστας Τόλης, εφ. ΚΟΣΜΟΣ (kosmoslarissa,gr)
