Με τη συμμετοχή 133 ερευνητών από ελληνικά και ξένα πανεπιστήμια πραγματοποιείται στον Βόλο από σήμερα, έως και τις 8 Νοεμβρίου το 3ο Διεθνές Συνέδριο του Συλλόγου Κοινωνικών Ανθρωπολόγων Ελλάδας (ΣΚΑΕ), με τίτλο «Ανθρωπολογίες ενός έκκεντρου κόσμου: Νεοφιλελεύθερες κρίσεις και αντιστάσεις».
Τι είναι όμως η κοινωνική ανθρωπολογία και πως μπορεί να συνδράμει στις εξελίξεις που βιώνει η ανθρωπότητα σήμερα; Τις απαντήσεις έδωσε ο κ. Γιώργος Τσιμούρης, ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και πρόεδρος του Συλλόγου των Κοινωνικών Ανθρωπολόγων Ελλάδας.
«Σε πολλά μπορεί να συμβάλει η ανθρωπολογία. Στο συνέδριο θα υπάρξουν ανακοινώσεις οι οποίες θα αφορούν τον πόλεμο, τους πρόσφυγες, το περιβάλλον, την ψηφιακή επανάσταση που συντελείται με την AI. Οι σύγχρονοι ανθρωπολόγοι ασχολούνται με πολύ διαφορετικά και ετερόκλιτα πράγματα.
Ένα από αυτά είναι, για παράδειγμα, το πώς σήμερα οι πολυπολιτισμικές κοινωνίες που είναι μια πραγματικότητα, είτε μας αρέσει είτε όχι, άνθρωποι οι οποίοι είναι πολύ διαφορετικοί από κάθε άποψη, μπορούν να συνυπάρξουν και να ζήσουν μαζί, γιατί παραδοσιακά η ανθρωπολογία μελετούσε τις άλλες κοινωνίες, τις μη δυτικές κοινωνίες.
Αλλά σήμερα νομίζω ότι οι σύγχρονες κοινωνίες είναι οι κοινωνίες που είναι πολυπολιτισμικές και οι άνθρωποι που ζούσαν σε πολύ διαφορετικά περιβάλλοντα καλούνται να συνυπάρξουν και να ζήσουν μαζί και να ζήσουν δημιουργικά», επεσήμανε ο ίδιος και συμπλήρωσε ότι η κοινωνική ανθρωπολογία μπορεί να συμβάλει στην αρμονική διαβίωση ετερόκλιτων ανθρώπων, κουλτούρων και πολιτισμών.
«Αν θα ζήσουν αρμονικά ή όχι έχει να κάνει και με τις πολιτικές οι οποίες εφαρμόζονται και εκεί μπορεί να συμβάλει η ανθρωπολογία, δηλαδή δεν υπάρχουν σήμερα ασύμβατοι πολιτισμοί και ασύμβατες κουλτούρες, όπως συχνά προπαγανδίζεται από συντηρητικές δυνάμεις, πολιτικές και μη πολιτικές», επεσήμανε, υπογραμμίζοντας ότι η ιστορία, που συνομιλεί στενά με την Κοινωνική Ανθρωπολογία δείχνει από το παρελθόν, πως αυτό μπορεί να συμβεί.
«Κοιτώντας πίσω στην ιστορία βλέπουμε ότι μπορούν να υπάρξουν μουσουλμάνοι, χριστιανοί, Εβραίοι κτλ. Έχουμε αναφορές από τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας που ήρθαν ότι πριν να αρχίσουν τα ζητήματα με τον εθνικισμό, τον κεμαλικό αλλά και τους εθνικισμούς στα Βαλκάνια, οι άνθρωποι ζούσαν πολύ καλά. Από την πρώτη γενιά Μικρασιατών αυτό που κι εγώ έμαθα και πολλοί άλλοι ήταν ότι ζούσαν καλά με τους Τούρκους. Εάν τώρα τα κράτη στα οποία ζούμε μας προπαγανδίζουν ότι δεν μπορούμε να ζήσουμε, αυτό η ανθρωπολογία έρχεται ακριβώς να το να το ανατρέψει».
Το φύλο συγκροτείται κοινωνικά- Δεν υπάρχει τίποτα βιολογικό
Ο κ. Τσιμούρης αναφέρθηκε όμως και σε μία μεγάλη περιοχή της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, που είναι οι σπουδές φύλου, εξηγώντας ότι «κατά κύριο λόγο το φύλο συγκροτείται κοινωνικά και δεν υπάρχει τίποτα βιολογικό που πολύς κόσμος πιστεύει.
Το φύλο του ανθρώπου καθορίζεται από το περιβάλλον του, δηλαδή το φύλο έχει μια πλευρά που, όπως όλες οι πλευρές οι ανθρώπινες μαθαίνονται επιτελεστικά, δηλαδή πώς θα πρέπει να συμπεριφέρομαι σαν άντρας, σαν γυναίκα, σαν γκέι κι αυτό είναι μια επιλογή ή σε πολλές περιπτώσεις βλέπουμε να μεταβάλλεται έτσι. Δεν υπάρχει τίποτα βιολογικό, τίποτα φυσικό, τίποτα ανώμαλο».
Η Κοινωνική Ανθρωπολογία ασχολείται με τον άνθρωπο και την κοινωνία
Παρών στις εργασίες του Συνεδρίου, που ξεκίνησαν σήμερα στο αμφιθέατρο «Κορδάτος» του παραλιακού συγκροτήματος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στον Βόλο ήταν και ο κ. Δημήτρης Παλαιοθόδωρος, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας.
Ο ίδιος εξήγησε ότι η κοινωνική ανθρωπολογία ασχολείται με τον άνθρωπο και την κοινωνία, δηλαδή ασχολείται με οποιαδήποτε πτυχή από την καθημερινή ζωή, τις αντιλήψεις, τις σχέσεις της οικογένειας, τις ταυτότητες, τη θρησκεία, με μια δική της οπτική που δεν είναι ιστορική.
«Έτσι τα αναλυτικά της εργαλεία προσεγγίζουν την κοινωνιολογία περισσότερο, έχει στοιχεία από την εθνολογία, ασχολείται και με τον υλικό κατά βάση και τον άυλο πολιτισμό, την κληρονομιά κλπ», σημείωσε.
Το ταίριασμα της ιστορίας και της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας- Οι άνθρωποι που αναλύονται από το παρελθόν
Πως όμως συνταιριάζονται η κοινωνική ανθρωπολογία και η ιστορία και τι μπορούν να προσφέρουν στο σήμερα; Σύμφωνα με τον κ. Παλαιοθόδωρο, Κοινωνική Ανθρωπολογία και Ιστορία συγγενεύουν πολύ στο κομμάτι που αφορά στην προφορική ιστορία, δηλαδή, όπως είπε χαρακτηριστικά, στον τρόπο, που οι μνήμες εγγράφονται και φιλτράρονται ώστε να συμβαδίσουν με την επίσημη ή ανεπίσημη ιστορική ανάλυση μέσα από διηγήσεις ανθρώπων και αξιολογεί πώς εγγράφεται ένα γεγονός, στη μνήμη που είναι σχετικά παραμορφωτική διαδικασία συστημάτων σε σχέση με αυτό που πραγματικά συνέβη.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τον Καθηγητή, η πιο παραδοσιακή ανθρωπολογία βοηθάει και την αρχαιολογία, δηλαδή μέσα από συγκριτικά παραδείγματα, κλείνει κομμάτια των δεδομένων που δεν είναι σε θέση να γνωρίζουμε είτε από την ανασκαφή, είτε από τα αρχαία κείμενα κτλ., οπότε μέσα από παραδείγματα καταλαβαίνουμε κοινωνικές σχέσεις, οικογένεια, θρησκεία, πώς αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος το ανήκειν κλπ.
Τέλος, ο κ. Παλαιοθόδωρος εξήγησε ότι στην Κοινωνική Ανθρωπολογία δίνεται μεγάλη έμφαση στις σπουδές του φύλου. «Η Κοινωνική Ανθρωπολογία ασχολείται με όλες τις εκφάνσεις, όπου η ταυτότητα, ας πούμε του φύλου προβάλλεται, δηλαδή είτε είναι η ανδρικότητα, είτε είναι γυναικείο, είτε είναι η κουίρ κλπ. και είναι ένα φίλτρο μέσα από το οποίο κοιτάμε τις κοινωνικές σχέσεις και το πώς διαμορφώνονται οι αντιλήψεις των ανθρώπων».
Το συνέδριο συνδιοργανώνεται από τον Σύλλογο Κοινωνικών Ανθρωπολόγων Ελλάδας και το Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας (ΙΑΚΑ) του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, τελεί υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και πραγματοποιείται με τη στήριξη της Περιφέρειας Θεσσαλίας – Αντιπεριφέρειας Μαγνησίας και του Ethnofest.
Δήμητρα Παλαιοδημοπούλου
