Η Ελλάδα είναι ουραγός στην Ευρώπη όσον αφορά την ανακύκλωση και μόνο με συνδυασμό κινήτρων, σωστής διαλογής στην πηγή και ευαισθητοποίησης των πολιτών θα μπορέσει να προχωρήσει προς τους ευρωπαϊκούς στόχους, που είναι η ανακύκλωση σε ποσοστό 65% μέχρι το 2030. Μετά την ανακύκλωση για το υπόλοιπο 25% προβλέπεται η ενεργειακή αξιοποίηση, για την επίτευξη του στόχου 90% εκτροπής από τους ΧΥΤΑ.
Ο Κωνσταντίνος Αραβώσης καθηγητής Κυκλικής Οικονομίας στο ΕΜΠ και αντιπρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), μίλησε στο Ράδιο ΕΝΑ και τον Δημήτρη Καρεκλίδη, με αφορμή ημερίδα που διεξάγεται σήμερα στον Βόλο για την κλιματική ανθεκτικότητα, την κυκλική οικονομία και τις χωρικές προκλήσεις της ανάπτυξης.
Σε μια συζήτηση που αφορούσε την κατάσταση της διαχείρισης αποβλήτων και της ανακύκλωσης στην Ελλάδα, με έμφαση στις προκλήσεις και τις προτεινόμενες λύσεις, ο καθηγητής και αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ, ανέφερε ότι η Ελλάδα υστερεί σημαντικά σε σχέση με τους ευρωπαϊκούς στόχους. Το ποσοστό ανακύκλωσης είναι κάτω από 20% (περίπου 18,5%), ενώ ο στόχος της ΕΕ για το 2030 είναι 65%.
Ο ίδιος τόνισε το υψηλό ποσοστό ταφής απορριμμάτων, καθώς το 80% καταλήγει σε ΧΥΤΑ, έναντι του ευρωπαϊκού στόχου εκτροπής 90%.
Στη συζήτηση τονίστηκε ότι στον Βόλο υπάρχουν παραδείγματα υπόγειων κάδων ανακύκλωσης που πληρώθηκαν αλλά δεν λειτουργούν, καθώς και ένα πρόγραμμα με κάρτες ανακύκλωσης που επίσης δεν έχει τεθεί σε εφαρμογή, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Προκλήσεις και αιτίες των χαμηλών επιδόσεων
Ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ αποδίδει τις χαμηλές επιδόσεις στην ανακύκλωση στην έλλειψη κουλτούρας και ευαισθητοποίησης, καθώς συμμετοχή των πολιτών στην αρχική διαλογή στην πηγή είναι ανεπαρκής.
Επίσης έκανε λόγο για ανεπαρκή υποδομή. Όπως είπε, αν και έχουν δημιουργηθεί εργοστάσια διαχείρισης απορριμμάτων – όπως σχεδιάζεται να γίνει και στον Βόλο – δεν επαρκούν ή δεν λειτουργούν αποτελεσματικά όλες οι υποδομές (όπως οι καφέ κάδοι για οργανικά).
Ο καθηγητής τόνισε ότι δεν υπάρχουν επαρκή οικονομικά κίνητρα για τους πολίτες που ανακυκλώνουν.
Ακόμη είπε ότι τα δημοτικά τέλη βασίζονται στα τετραγωνικά μέτρα, όχι στην ποσότητα των απορριμμάτων που παράγονται, κάτι που θεωρείται άδικο και μη αποδοτικό.
Οι προτεινόμενες λύσεις
Ως προς τι λύσεις για να αυξηθεί το ποσοστό ανακύκλωση, ο κ. Αραβώσης τόνισε ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη διαμόρφωση κουλτούρας ανακύκλωσης και διαλογής στην πηγή.
Επίσης απαραίτητη είναι η επέκταση των υποδομών με επαρκείς κάδους για κάθε υλικό, συμπεριλαμβανομένων των καφέ κάδων για τα οργανικά (που αποτελούν περίπου το 40% των απορριμμάτων και μπορούν να αξιοποιηθούν για λίπασμα ή ενέργεια).
Ως προς την ενίσχυση της εμπιστοσύνης, ο αντιπρόεδρος της Αρχής είπε ότι η ΡΑΑΕΥ έχει δημιουργήσει την εφαρμογή “MyRAAEΥ” για καταγγελίες πολιτών σχετικά με κακή διαχείριση (παράνομη συγκέντρωση, καύση απορριμμάτων, ανάμειξη ανακυκλώσιμων με κοινά απορρίμματα).
Ρυθμιστικός και ελεγκτικός ρόλος της ΡΑΑΕΥ
Αναφερόμενος στον ρόλο της ΡΑΑΕΥ, ο καθηγητής τόνισε ότι είναι ρυθμιστικός και ελεγκτικός:
Εποπτεία και πιστοποίηση των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ), όπως ο ΦΟΔΣΑ Θεσσαλίας.
Έλεγχος της δομής, βιωσιμότητας, αδειοδοτήσεων και δεικτών λειτουργίας (ποσοτικοί, ποιοτικοί, οικονομικοί).
Διασφάλιση της ανταποδοτικότητας και του δίκαιου κόστους διαχείρισης, ώστε τα δημοτικά τέλη να αντικατοπτρίζουν το πραγματικό κόστος και να είναι δίκαια για τους πολίτες.
Ο καθηγητής εκτιμά ότι πρέπει να δοθούν κίνητρα για ανακύκλωση, με εφαρμογή συστημάτων “ο ρυπαίνων πληρώνει”, με οικονομικά κίνητρα για τους πολίτες που ανακυκλώνουν (π.χ., μειώσεις στα δημοτικά τέλη). Στόχος πρέπει να είναι η μετάβαση σε ένα σύστημα όπου οι πολίτες πληρώνουν ανάλογα με την ποσότητα απορριμμάτων που παράγουν, επισήμανε.
Ενεργειακή αξιοποίηση απορριμμάτων (καύση)
Ο κ. Αραβώσης είπε ότι μετά την ανακύκλωση έως 65% που είναι πρώτη προτεραιότητα, το υπόλοιπο 25% των απορριμμάτων που δεν μπορούν να ανακυκλωθούν, η ενεργειακή αξιοποίηση (waste-to-energy) είναι απαραίτητη για την επίτευξη του στόχου 90% εκτροπής από τους ΧΥΤΑ.
Με αφορμή την ανησυχία που υπάρχει στην κοινωνία του Βόλου, για την καύση απορριμμάτων και τις επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον, ο κ. Αραβώσης είπε ότι θέση της ΡΑΑΕΥ είναι η ενεργειακή αξιοποίηση πρέπει να γίνεται με αυστηρές προδιαγραφές, βάσει διεθνούς και ευρωπαϊκής εμπειρίας. Η ΡΑΑΕΥ έχει εκπονήσει μελέτη (“position paper”) με τις προϋποθέσεις για την επιτυχή και περιβαλλοντικά ασφαλή εφαρμογή της, η οποία έχει ληφθεί υπόψη από το Υπουργείο.
Ο καθηγητής τόνισε την σημασία της ενημέρωσης και του ελέγχου, λέγοντας ότι η τεχνολογία έχει προχωρήσει, επιτρέποντας την άριστη παρακολούθηση, ώστε να μην υπάρχουν επιβλαβείς επιπτώσεις. Είναι κρίσιμη η σωστή ενημέρωση του κοινού για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και η διαρκής εποπτεία και έλεγχος των μονάδων.
