Το περίφημο Μέγαρο Σκενδεράνη κατασκευάστηκε στο τέλος του 19ου αιώνα, αρχικά ως τριώροφη κατοικία της οικογένειας Σκενδεράνη (Δημητριάδος-Τοπάλη). Από το 1909 έως το 1955, στέγασε το δημαρχείο Παγασών (Βόλου), ενώ από το 1939 είχε δωρήθει από τη Μαρία Σκενδεράνη στον Δήμο.
Ο Δήμος Βόλου το 1990 προχώρησε σε κατεδάφιση του κτηρίου, παρά στην επανάχρησή του και εκεί ανεγέρθη η πολυκατοικία του δήμου Βόλου, την οποία βλέπουμε, και στέγασε τις δημοτικές υπηρεσίες, επί Κουντούρη και αντιδημάρχου Γιάννη Στάμου και στη συνέχεια από τον Δημήτρη Πιτσώρη.
Επιμέλεια: Γιώργος Καρεκλίδης
Μέγαρο καπνοβιομήχανου Περβανά και Νομαρχίας
Το Μέγαρο Περβανά ήταν ένα από τα πιο εντυπωσιακά κτίρια του Βόλου, το οποίο καταστράφηκε από τους σεισμούς. Στο οικόπεδο του κτιρίου χτίστηκε αργότερα η πρώην Νομαρχία Μαγνησίας.
Το Μέγαρο ανήκε στον καπνοβιομήχανο Παναγιώτη Περβανά, Κωνσταντινοπολίτης με καταγωγή από τη Ροδόπη, που ήταν ένας από τους μεγαλύτερους καπνεμπόρους και παραγωγούς σιγαρέτων του 19ου αιώνα. Το κτήριο βρισκόταν στη συμβολή των οδών Αναλήψεως και Ιωλκού, περιλαμβάνοντας ολόκληρο το οικοδομικό τετράγωνο. Ήταν τόσο εντυπωσιακό που οι εισπράκτορες των λεωφορείων αναφέρονταν στη «στάση Περβανά».
Η κύρια είσοδος βρισκόταν στην οδό Ιωλκού. Υπήρχε και δεύτερη είσοδος από την οδό Αναλήψεως, η οποία χρησιμοποιούνταν για υπηρεσιακούς σκοπούς.
Ο εσωτερικός διάκοσμος του μεγάρου ήταν εξαιρετικός, με μοναδικούς πολυελαίους και πανάκριβα βιτρό.
Κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο, το κτίριο χρησιμοποιήθηκε ως στρατιωτικό νοσοκομείο και αργότερα ως διοικητήριο των ιταλικών δυνάμεων κατά την κατοχή. Οι σεισμοί του 1955 προκάλεσαν σοβαρές ζημιές, αλλά το κτίριο επέζησε μέχρι το 1967. Κατά τη διάρκεια της χούντας, το οικόπεδο απαλλοτριώθηκε και το μέγαρο κατεδαφίστηκε για να κατασκευαστεί η Νομαρχία.
Το Μέγαρο Σαραφόπουλου (Εξωραϊστική)
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά κτήρια του Βόλου πριν τους σεισμούς ήταν η κατοικία του Ιωάννη Σαραφόπουλου, γνωστή σήμερα ως Εξωραϊστική, που ανεγέρθηκε το 1894 και ξεχώριζε για τον εντυπωσιακό εξωτερικό και εσωτερικό διάκοσμό του.
Το 1897, όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν ξανά τον Βόλο, το κτήριο χρησιμοποιήθηκε ως Διοικητήριο από τον στρατηγό Ετέμ. Οι σεισμοί του 1955 προκάλεσαν σοβαρές ζημιές, αφήνοντας μόνο το ισόγειο να στέκει. Αργότερα, έγιναν προσθήκες που αποκατέστησαν το κτίριο σύμφωνα με το αρχικό του σχέδιο από το 1894, διατηρώντας την ιστορική του μορφή όπως τη βλέπουμε σήμερα.
1900: Μέγαρα Γκλαβάνη – Σπυρίδη και αργότερα ξενοδοχείο «Κυψέλη»
Γείτονες δίπλα δίπλα ήταν τα Μέγαρα Γκλαβάνη και Σπυρίδη από το 1900, μετέπειτα δημάρχων του Βόλου.
Πριν ακόμη το 1900 πρώτα σπίτια που χτίστηκαν στην παραλία ήταν το εντυπωσιακό Μέγαρο του βιομηχάνου και δημάρχου Παγασών Γκλαβάνη και δίπλα ακριβώς το τριώροφο των αδελφών Σπυρίδη, Κώστα και Σπύρου, δημάρχου και υπουργού της κυβέρνησης Ελευθερίου Βενιζέλου. Μετά τον σεισμό χάθηκε το Μέγαρο Γκλαβάνη και έμεινε ως διώροφο των Σπυρίδη, που αργότερα λειτούργησε ως «Ενωμοταρχία Προσκόπων» και κινηματογράφος «Κρόνος», ενώ δίπλα βρισκόταν το καφενείο «Η Κύπρος».
Στο οικόπεδο του Γκλαβάνη χτίστηκε από το 1959 το ξενοδοχείο «Κυψέλη», που συνεχίζει ως σήμερα τη λειτουργία του ανακαινισμένο από το το 2000.
1905: Η Έπαυλη Χατζηκυριαζή στην Πλατεία Ελευθερία
Η νέοαναγεννησιακή έπαυλη Χατζηκυριαζή κατασκευάστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα και ήταν από τις λαμπρότερες της περιοχής. Περιήλθε αργότερα στην ιδιοκτησία Χατζηγεωργίου και λειτούργησε ως κλινική.
Το 1955 υπέστη ζημιές αλλά στη συνέχεια εγκαταστάθηκε εκεί το ιατρείο του ψυχιάτρου Θανάση Κυριάκου ως το 1970. Το 1970 ο Βολιώτης επιχειρηματία Κλημεντόπουλος αγόρασε την έκταση και το οίκημα που κάλυπτε τους δρόμους Αντωνοπούλου -Γαλλίας – Κ. Καρτάλη, ανήγειρε το πολυτελέστατο κινηματοθέατρο «Λίντο», από την πρότερη θέση του στην οδό Τοπάλη. Μετά το «Λίντο» έγιναν τα καφέ στην Αντωνοπούλου, τα καταστήματα στη Γαλλίας και το σούπερ μάρκετ όπως είναι σήμερα Γαλλίας και Κ. Καρτάλη.
1883: Το παλαιότερο του Βόλου ξενοδοχείο «Γαλλία»
Η πανοραμική φωτογραφία είναι από την οδό Αργοναυτών και από τις οδούς Αντωνοπούλου και Κ. Καρτάλη (Ορμινίου-από αριστερά, η οδός Αντωνοπούλου).
Διακρίνεται το καφενείο «Παγασητικός» και στη συνέχεια το καφενείο Πλιακώνη, όπου σήμερα δεσπόζει στον χώρο το Μέγαρο της Τράπεζας Πειραιώς στην οδό Καρτάλη-Αργοναυτών διακρίνουμε το καφενείο «Η Συνάντηση», δίπλα τον χώρο αναψυχής των νέων «Σφαιριστήριο» και το εστιατόριο του ξενοδοχείου «Γαλλία» και πίσω ακριβώς (Καρτάλη με Ιάσωνος) το τριώροφο ξενοδοχείο «Γαλλία», όπου το κουφάρι του παραμένει μετά τους σεισμούς του 1955, ως διώροφο, αναμένοντας τον διαγωνισμό του Νοσοκομείου Βόλου για να «πληροφορηθεί» τον καινούργιο ενοικιαστή και να ξυπνήσουν τα φαντάσματα του 55, προχωρώντας στην ανάπλασή του, και δημιουργώντας τον χώρο του τριώροφου ξενοδοχείου.
Περιττό να πούμε ότι εσωτερικά το ξενοδοχείο ήταν αφάνταστης πολυτέλειας με τοίχους ζωγραφισμένους και πολυελαίους. Αργότερα βέβαια από τη χρήση καλύφθηκαν οι ζωγραφικοί αυτοί πίνακες, με αποτέλεσμα να χρειάζεται η αποκατάστασή τους, και το σύνολο που θα αποκαλυφθεί και θα δείξει το μεγαλείο του 19ου αιώνα.
Το Τηλεγραφείο του Βόλου στην Ιάσονος
Το Τηλεγραφείο του Βόλου που πλέον δεν υπάρχει (Γαμβέτα & Ιάσονος -1930) και κατά την διάρκεια λειτουργίας του στις αρχές του 20ου αιώνα.
Ένα εντυπωσιακό νεοκλασικό κτίριο, φωτογραφημένο περίπου το 1930 από την υπηρεσία του Αγγλικού Στόλου, βρισκόταν στη διασταύρωση των οδών Γαμβέτα και Ιάσονος. Δυστυχώς, σήμερα δεν υπάρχει πλέον.
Το τηλεγραφείο εκείνης της εποχής αποτελούσε το σημείο αναφοράς για όλες τις δυναμικές συγκεντρώσεις και συλλαλητήρια, καθώς οι διαδηλωτές έστελναν τηλεγραφικά τις διαμαρτυρίες τους προς τα κέντρα εξουσίας, ιδιαίτερα στην πρωτεύουσα.
Ο Βόλος που σώθηκε…
Κτήριο Καπναποθήκης Παπαστράτου
Το διάσημο «Κτήριο Παπαστράτου» αποτελεί εμβληματικό σημείο της παραλίας του Βόλου, με τους χαρακτηριστικούς δύο τρούλους στην πρόσοψή του. Αρχικά λειτούργησε ως καπναποθήκη Παπαστράτου, αποτελούμενη από δύο κτήρια.
Η πρώτη αποθήκη, η οποία δεν υπάρχει πλέον, ανεγέρθηκε το 1926 και προκάλεσε μια μακρά δικαστική διαμάχη μεταξύ της Λιμενικής Επιτροπής Βόλου και της καπνοβιομηχανίας των αδελφών Παπαστράτου. Η Επιτροπή υποστήριζε ότι ο χώρος ανήκε σε αυτήν, καθώς είχε επιχωματωθεί πριν από 25 χρόνια με έξοδα του Λιμενικού Ταμείου.
Ενδιαφέρον για τον χώρο είχε εκφράσει και ο Δήμος, που σκόπευε να χτίσει εκεί το Δημαρχείο.
Η δεύτερη αποθήκη, με τους τρούλους, προστέθηκε το 1935 και διατηρείται σήμερα. Το 1985 το κτήριο πέρασε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ανακαινίστηκε και πλέον φιλοξενεί τις σχολές Επιστημών του Ανθρώπου και τις πρυτανικές Αρχές, καθώς ο Βόλος είναι η έδρα του Πανεπιστημίου.
Χωρίς Παπαστράτο η παραλία του Βόλου
1926, η παραλία του Βόλου πριν κατασκευαστεί το πρώτο κτήριο της Καπνοβιομηχανίας «Παπαστράτος» στη φωτογραφία διακρίνεται το φουγάρο από τον μύλο Μουσούρη (1866) και το κτήριο στη γωνία του Μεγάρου «Κύματα».
1910
1935
Από το 1925 το «Αχίλλειο» στολίζει την παραλία
Στις αρχές του 20ου αιώνα (1925) έκανε την εμφάνισή του το κινηματοθέατρο «Αχίλλειον», κόσμημα για δεκαετίες της παραλίας του Βόλου. Είναι έργο του αρχιτέκτονα Κώστα Χατζηαργύρη και ιδιοκτησίας Σπάη.
Ιδιομορφία του ήταν η οροφή του που άνοιγε τους καλοκαιρινούς μήνες. Το 1998 για να μην εξαφανιστεί και αναγερθεί εκεί ξενοδοχείο, ο δήμαρχος Βόλου Δημήτρης Πιτσιώρης τότε με παρέμβασή του στάθηκε εμπόδιο στο έγκλημα που σχεδιαζόταν να συντελεστεί και αγόρασε ο ίδιος ο δήμος Βόλου το κτήριο. Από τότε λειτουργεί όπως σήμερα είναι διαμορφωμένο με δύο αίθουσες κινηματογράφου-θεάτρου και στην πρόσοψή του ως καφέ.
Η Τράπεζα της Ελλάδος από το 1935
Το κτίριο της Τράπεζας Ελλάδος στον Βόλο θεμελιώθηκε το 1933 και εγκαινιάστηκε το 1935. Είναι ένα από τα ωραιότερα υποκαταστήματα της Τράπεζας και είναι το πρώτο που μελετάται και κτίζεται από την Τεχνική της Υπηρεσία, σε σχέδια των Μ. Κανάκη και Θ. Παπαντωνόπουλου.
Η κλασικίζουσα μορφή που επιλέχθηκε στην πρόσοψη χαρακτήριζε την αρχιτεκτονική δημόσιων κτιρίων της εποχής του Μεσοπολέμου. Το υποκατάστημα βρίσκεται στην παραλιακή οδό και αποτελεί τοπόσημο για την πόλη, καθώς επιβάλλεται με την εντυπωσιακή και συμμετρική πρόσοψη. Το κτίριο κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο με απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη. Πλέον δεν χρησιμοποιείται, αφού ανεστάλη η λειτουργία της Τράπεζας της Ελλάδος στον Βόλο.
Τράπεζα Αθηνών – Εθνική Τράπεζα Ελλάδος Εθνική Τράπεζα τότε, σήμερα το Ωδείο Δήμου Βόλου
Το κτήριο όπου βρίσκεται σήμερα το Ωδείο Βόλου είναι ένα από τα πρώτα του απελευθερωμένου από τους Τούρκους Βόλου το 1882.Το κτήριο αρχικά ήταν, όχι με τη σημερινή του μορφή, έδρα της πρώτης Τράπεζας Ηπειροθεσσαλίας που ιδρύθηκε στον Βόλο, από το 1882 έως το 1899. Κατόπιν η τράπεζα συγχωνεύθηκε με την Εθνική Τράπεζα Ελλάδος και ιδρύθηκε το πρώτο υποκατάστημα της Εθνικής στον Βόλο.
Αρχές του 20ου αιώνα, η Εθνική ανήγειρε το νέο κτήριό της (σήμερα Ωδείο) στα πρότυπα παλαιοτέρων σχεδίων της, και ως τους σεισμούς του 1955 λειτούργησε εκεί. Οι μεγάλες ζημιές που υπέστη έκαναν αναγκαστική τη μεταφορά της στο τετράγωνο της παραλίας (Αργοναυτών-Ηπείρου-Ιάσωνος). Στην έκταση που κατασκευάστηκε το διώροφο κτήριο, ήταν ελεύθερο από το τέλος του 1944, όταν και υπέστη ζημιές την περίοδο της αρχής και του τέλους του πολέμου (1940-44), λειτουργώντας τότε ως ξενοδοχείο «Μινέρβα», ενώ το ισόγειο από το 1935 είχε ενοικιαστεί στον Νιάρχο που είχε δημιουργήσει το πρώτο ομώνυμο ζαχαροπλαστείο. Στη θέση αυτού του παλαιού ξενοδοχείου λοιπόν έχει κατασκευαστεί από το 1956 η σημερινή Εθνική Τράπεζα και με τη σημερινή μορφή της.
H Tράπεζα Αθηνών του 1910 Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη
Το περίλαμπρο αρχιτεκτόνημα του Βόλου που από το 1910 κοσμεί την περιοχή της Μεταμορφώσεως, κατασκευάστηκε από την Τράπεζα Αθηνών ως τραπεζικό κατάστημα και μετά τους σεισμούς του 1955 λειτούργησε ως Υπεραστικό ΚΤΕΛ Μαγνησίας. Από τον Ιανουάριο του 1953 με επιβολή της κυβέρνησης Παπάγου αποφασίστηκε να γίνει αναγκαστική συγχώνευση της Εθνικής με την Τράπεζα Αθηνών και ήρθε στην κυριότητα της πρώτης και το γειτονικό κτήριο. Μετά από έναν χρόνο έγινε η συγχώνευση των δύο τραπεζών αλλά με τον σεισμό του 1955 υπέστησαν και τα δύο κτήρια σημαντικές ζημιές και υποβαθμίστηκαν. Αποτελούταν από 5 ορόφους και με τη συμβολή του δημάρχου Βόλου, Μιχάλη Κουντούρη, τη δεκαετία 1980-90 κατορθώθηκε να μετακινηθεί το ΚΤΕΛ (που στεγαζόταν το κτίριο της πρώην επιχείρηση φωταερίου), σε έκταση όπου κτίστηκαν οι εγκαταστάσεις του. Το κτήριο περιήλθε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και έγινε η ανακατασκευή του σε βιβλιοθήκη του ιδρύματος, ενώ κρατήθηκαν όλα τα στοιχεία του από το 1910.
Μέγα Ξενοδοχείο Μινέρβα
1882: Η πρώτη Τράπεζα Ηπειροθεσσαλίας
Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους στις 2 Νοεμβρίου 1881, η πόλη έπρεπε να μπει στην πραγματικότητα του ελληνικού κράτους και της οικονομίας του. Ηπειρώτες ήταν και οι πρώτοι που με κεφάλαιο επένδυσαν στη Θεσσαλία και ίδρυσαν την Τράπεζα Ηπειροθεσσαλίας.
Το 1882 συστήθηκε η Προνομιούχος Τράπεζα Ηπειροθεσσαλίας, πήρε την άδεια από ελληνικό κράτος να κάνει χαρτονομίσματα και άρχισε να κυκλοφορεί τραπεζικά γραμμάτια των 10, 25, 50, 100, 500 και 1000 δραχμών.
Στη συνέχεια ιδρύθηκαν οι Τράπεζα Αθηνών που υπήρχε η συνέχειά της, και η Τράπεζα Κοσμαδόπουλου.
Η Τράπεζα Κοσμαδόπουλου από το 1910 στη Δημητριάδος, ως Αγροτική στη συνέχεια, σήμερα Πειραιώς
Ο Δ. Κοσμαδόπουλος γεννήθηκε το 1856 στο Πουρί και αργότερα μετανάστευσε στη Σμύρνη. Επέστρεψε στον απελευθερωμένο Βόλο το 1882, όπου άνοιξε εμπορικό κατάστημα που έκλεισε σε λίγους μήνες. Αμέσως μετά τον βρίσκουμε στην οδό Δημητριάδος, όπου στήνει ένα τραπεζάκι και αρχίζει εργασίες αργυραμοιβού, με κεφάλαιο 50 τουρκικών λιρών που του είχαν απομείνει από τα χρήματα που κέρδισε στη Σμύρνη.
Το 1885 ανοίγει τραπεζικό γραφείο και το 1910 δημιουργεί τη δική του τράπεζα, την πτωχευμένη αργότερα (1932) Τράπεζα Κοσμαδόπουλου.
Έως το 1932 αντλεί χρήματα καταθέσεων από το Πήλιο και την ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλίας και κατορθώνει να γίνει μοχλός ανάπτυξης της περιοχής στο εμπόριο και τη βιομηχανία.Μετείχε στο κεφάλαιο της Ηλεκτρικής Εταιρείας το 1911, της Τσιμεντοβιομηχανία «Όλυμπος» και το 1924 στην ΕΨΑ.
Μαζί με τα αδέρφια του, Ιωάννη και Γεώργιο γίνεται συνεταίρος το 1917,αμέσως μετά αποσύρθηκε και το 1921 πεθαίνει ενω η τράπεζα γίνεται ΑΕ. Στη μεγάλη οικονομική κρίση του 1929-32 (1η Φεβρουαρίου 1932) η τράπεζα πτωχεύει και ο Βόλος περνά την πιο μεγάλη κρίση του, κυρίως από αποταμιευτές της τράπεζας και της Τσιμεντοβιομηχανία.
Η περιουσία και το υποκατάστημα της τράπεζας (οδός Δημητριάδος όπου είναι σήμερα), πέρασε στα χέρια του κράτους και της Αγροτικής Τράπεζας. Στη συνέχεια και πέρασε στα χέρια της Τράπεζας Πειραιώς.
Ηλεκτρική Εταιρία Βόλου
Η Ηλεκτρική Εταιρία Βόλου ιδρύθηκε το 1911 και από το 1914 άρχισε την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος.
Το 1926 ο Δήμος Βόλου (τότε Παγασών) υπέγραψε σύμβαση με την εταιρία για τον ηλεκτροφωτισμό της πόλης, ενώ ένα χρόνο αργότερα η επέκταση της σύμβασης προέβλεπε τον πλήρη ηλεκτροφωτισμό των κοινόχρηστων χώρων της πόλης.
Έως το τέλος του αιώνα ο φωτισμός της πόλης ήταν μικτός, με φανούς φωταερίου και 370 φανούς πετρελαίου.
Έως το 1927, το εργοστάσιο αυτό κάλυψε, έστω και με ανεπαρκή τρόπο, τις ανάγκες του δημοτικού φωτισμού, ενώ η χρήση του φωταερίου επεκτάθηκε και σε ιδιωτικές οικίες.
Σήμερα, πλέον, η Παλιά Ηλεκτρική Εταιρεία, πλήρως ανακαινισμένη, στεγάζει το ΚΕ.Μ.Θ. και τα θεατρικά εργαστήρια του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Βόλου. Αφού από το 1959 πέρασε στην ιδιοκτησία ΔΕΗ.
1900: Το δίπατο Αργοναυτών – Ογλ
Στην παραλία, στη συμβολή των οδών Αργοναυτών και Ογλ, το 1900 βρίσκουμε να κατασκευάζεται το διώροφο κτήριο, με τον ισόγειο χώρο του να λειτουργεί ως κέντρο ψυχαγωγίας με διάφορες ονομασίες στον χρόνο, και στον πρώτο όροφο να φιλοξενεί την κλινική Ιωσήφ Κοέν, μαιευτήρα, και Βασίλη Τριχόπουλου, χειρουργού.
Στη συνέχεια, ως το 1955, ορίστηκε εκεί η Λέσχη Δημοσίων Υπαλλήλων. Ο μεγάλος σεισμός κατέστρεψε τον πρώτο όροφο, και το ισόγειο μετατράπηκε σε κινηματογράφο «Τιτάνια» και στη συνέχεια με άλλες ονομασίες.
Ως κέντρο ψυχαγωγίας από το 1900 λειτούργησε ως «Παγασαίον» και αργότερα τη δεκαετία του 1920, ενοικιάστηκε σε έναν αξιωματικό της τσαρικής Ρωσίας και εξ’ αυτού μετονομάστηκε σε «Ρώσικον». Το 1931 από το αριστοκρατικό κέντρο φιλοξενήθηκε ο τότε πρωθυπουργός, Ελευθέριος Βενιζέλος και όλα τα χρόνια πριν την Κατοχή περνούσε από εκεί όλη η βολιώτικη ελίτ.
Δικαστικό Μέγαρο Βόλου
Το Δικαστικό Μέγαρο Βόλου καλύπτει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο, περικλειόμενο από τις οδούς Ιωλκού, Α. Γαζή, Κουταρέλια και Γαλλίας.
Πρόκειται για ένα διώροφο πέτρινο κτήριο που ξεκίνησε να κατασκευάζεται στις αρχές του 20ού αιώνα, χρηματοδοτούμενο από το κληροδότημα του Ανδρέα Συγγρού, και ολοκληρώθηκε τη δεκαετία του 1920.
Αρχικά, το κτίριο ήταν διακοσμημένο με πλούσια μαρμάρινα στοιχεία, πολλά από τα οποία υπέστησαν ζημιές από τους σεισμούς του 1955. Το 1974 προστέθηκαν δύο επεκτάσεις στο πίσω μέρος, ισοϋψείς με το αρχικό κτήριο, για να καλύψουν τις αυξανόμενες ανάγκες των δικαστηρίων, αλλά επηρέασαν την αρχική αρχιτεκτονική μορφή.
Το Υπουργείο Πολιτισμού το χαρακτήρισε ως «ιστορικό διατηρητέο μνημείο», καθώς είναι αντιπροσωπευτικό δείγμα δημόσιας αρχιτεκτονικής του μεσοπολέμου.
Το Μέγαρο Τσικρίκη κατέληξε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Το Μέγαρο Τσικρίκη είναι δημιούργημα του αρχιτέκτονα Αναστασίου Μεταξά (1863-1937) και αποτελεί ένα αξιόλογο δείγμα εκλεκτικής αρχιτεκτονικής της περιόδου του Μεσοπολέμου. Αρχικά σχεδιάστηκε ως κατοικία του δημάρχου Α. Γκλαβάνη. Το 1955, το κτίριο αγοράστηκε από τον οφθαλμίατρο Τσικρίκη, ο οποίος το μετέτρεψε σε οφθαλμολογική κλινική, ενώ παράλληλα χρησιμοποιήθηκε και ως κατοικία για την οικογένειά του. Τελικά μετά την ανακατασκευή του, κατέληξε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και εξυπηρετεί τις ανάγκες του ιδρύματος.
Τα ξενοδοχεία Παλάς και Αίγλη
Το 1921 άρχισε η κατασκευή του ξενοδοχείου Παλάς του Γιώργου Σκρέκα στην οδό Αργοναυτών, το οποίο ολοκληρώθηκε το 1928. Παραμένει ως σήμερα μεγαλοπρεπέστατο με την ιστορική στοά Σκρέκα που φτάνει μέχρι την Ιάσωνος. Το ξενοδοχείο Παλάς βρισκόταν από το 1928 ανάμεσα σε δύο καφενεία.
Από τη μία πλευρά της οδού Ιωλκού βρισκόταν το καφενείο «Εύβοια», ιδιοκτησίας Καρτάλη, όπου αργότερα ανεγέρθηκε το νεοκλασικό μέγαρο Γεωργιάδη τη δεκαετία του 1990. Από αριστερά του ξενοδοχείου Παλάς βρισκόταν το καφενείο Αγάλου, έως το 1938. Από αυτήν τη χρονιά ξεκίνησε να κατασκευάζεται το ξενοδοχείο Αίγλη, μεγαλοπρεπέστατο, προσελκύοντας από τότε όλους τους εκλεκτούς ξένους της πόλης μας.
Δίπλα βρίσκεται η Εθνική Τράπεζα και πριν το ξενοδοχείο Μινέρβα ως το 1935 όπου εκεί βρισκόταν και το ομώνυμο ζαχαροπλαστείο για κάποια χρόνια.
Αυτά έπεσαν και γκρεμίστηκαν μετά τους βομβαρδισμούς από τους Γερμανούς το 1944.
Εργοστάσιο Πλινθοκεραμοποιίας Ν. & Σ. Τσαλαπάτα
Το Εργοστάσιο Πλινθοκεραμοποιίας ιδρύθηκε το 1926 από τους αδελφούς Τσαλαπάτα και είχε συνολική έκταση 22.000 τ.μ. Σε αυτό το εργοστάσιο παράγονταν διάφοροι τύποι πλίνθων και κεράμων.
Στην κορύφωση της λειτουργίας του, απασχολούσε 250 εργαζόμενους, ενώ η εγκατεστημένη ισχύς των μηχανημάτων του έφτανε τους 300 ίππους. Το εργοστάσιο Ν. & Σ. Τσαλαπάτα σταμάτησε τη λειτουργία του το 1978, Και αναπλάστηκε από τον Δήμου Βόλου επί τον δημαρχιών Κουντούρη – Πιτσιώρη – Μήτρου.
Η βιβλιοθήκη Τριών Ιεραρχών είναι δωρεά του Ν. Χαρισιάδη
Το 1908 επιτεύχθηκε, με ενέργειες του Δ.Σ., η παραχώρηση από τον τότε Δήμο Παγασών – τώρα Δήμο Βόλου – της άνω των χιλίων τόμων βιβλιοθήκης του Ζωσιμά Εσφιγμενίτη, με σπάνιες εκδόσεις. Ακολούθησαν δωρεές βιβλίων από πολλούς πνευματικούς ανθρώπους, λαϊκούς, κληρικούς και πανελλήνιους συλλόγους περιοδικών. Ακόμη και ο Άγιος Νεκτάριος Αιγίνης δώρισε βιβλία του. Στις αρχές του 1913 ένας εκ των μελών του Δ.Σ. ενθουσιώδης φίλος της προόδου, δικηγόρος και πολιτευτής, Νικόλαος Χαρισιάδης από την Ήπειρο, δώρισε στον Σύλλογο, για στέγαση αυτού και της Βιβλιοθήκης του, την ευρύχωρη νεοκλασική διώροφη οικεία του στη συμβολή των οδών Δημητριάδος – Ογλ, η οποία διασκευάστηκε κατάλληλα και στις 28 Απριλίου 1913 έγιναν τα εγκαίνια από τον τότε Μητροπολίτη Δημητριάδος Γερμανό. Μέχρι τότε η Βιβλιοθήκη στεγαζόταν σε ενοικιαζόμενα κτίρια. Το Δ.Σ. του Συλλόγου συνέταξε κανονισμό του Αναγνωστηρίου και της Βιβλιοθήκης και επίσης κανονισμό διαλέξεων. Πολύ προχωρημένη για την εποχή ήταν η απόφαση λειτουργίας κυλικείου στον χώρο της Βιβλιοθήκης για την εξυπηρέτηση και την ευχάριστη παραμονή των προσερχομένων.
Το 1955 με τον μεγάλο σεισμό το κτίριο κατέρρευσε. Ανοικοδομήθηκε σύντομα με δωρεές και κρατική επιχορήγηση.
Στη Λαϊκή Βιβλιοθήκη Τριών Ιεραρχών μοναδική στον Βόλο μέχρι το 1980, κατέφευγαν, για να διευρύνουν τις γνώσεις τους, μαθητές από τον Βόλο και τα χωριά, οι οποίοι φοιτούσαν στα Γυμνάσια της πόλης μας και οι οποίοι διακρίθηκαν στις επιστήμες, τα γράμματα και τις υπηρεσίες του Κράτους. Αλλά και στους θησαυρούς της Βιβλιοθήκης ανέτρεξαν πολλοί επιστήμονες και ερευνητές, για να αντλήσουν στοιχεία συγγραφής των ερευνών και διατριβών τους.
Η Βιβλιοθήκη του Συλλόγου είναι από τις λίγες στην χώρα μας με σημαντικά και σπάνια βιβλία και εφημερίδες, ιδιαίτερα του 19ου αι. Στους 25.000 περίπου τόμους της, περιλαμβάνει δυσεύρετες εκδόσεις και λίγα χειρόγραφα. Διαθέτει το αρτιότερο αρχείο εφημερίδων για τον τοπικό τύπο από το 1898 μέχρι σήμερα.Με την αξιοποίηση της μικρής περιουσίας του Συλλόγου έγινε ανακαίνιση και το νεοκλασικό κτίριο εξωραΐστηκε εξωτερικά και εσωτερικά.
Η αίθουσα διαλέξεων ανακαινίσθηκε εξ ολοκλήρου. Όπως και πριν ένα χρόνο το 2004.Το 2005 έγινε μηχανοργάνωση σε μεγάλο τμήμα της Βιβλιοθήκης με έξοδα του μεγάλου ευεργέτη Κωνσταντίνου Ζούζουλα.
Η καπναποθήκη Παπάντου που έγινε το Μουσείο Πόλης
Το κτίριο της καπναποθήκης Παπάντου βρίσκεται στην περιοχή του Κάστρου επί της οδού Φερών, απέναντι από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό.
Κτίστηκε γύρω στα 1920,όπως και άλλες καπναποθήκες στην πόλη στέγασε μέχρι και την ίδρυση του Συνοικισμού πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία.
Στους σεισμούς του 1955 έγιναν σημαντικές ζημιές στο κτίριο, το οποίο συντηρήθηκε και ενισχύθηκε, τις τελευταίες δεκαετίες χρησίμευε ως αποθηκευτικός χώρος.
Από το 1989 και έως το 2000 ο Δήμος Βόλου αποκτά σταδιακά την πρώην καπναποθήκη και άλλα τρία γειτονικά κτήρια. Τo 1993 έγινε μελέτη αποκατάστασης και επανάχρησης από τον Δήμο Βόλου, από τις αρχές του 2014 στεγάστηκε το Μουσείο Πόλης του Βόλου. Το έργο της ανακαίνισης του κτηρίου και της ανάπλασης του περιβάλλοντος χώρου ξεκίνησε το 2006. Τη μελέτη και την επίβλεψη του έργου έκανε η Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Βόλου.
Οι Καπναποθήκες Σπίρερ
Οι καπναποθήκες Σπίρερ, ένα κτήριο με ξεχωριστή αρχιτεκτονική και αισθητική, βρίσκονται στη γωνία των οδών Μακρινίτσης και Μικρασιατών. Κατασκευάστηκε το 1926, με σχέδια του αρχιτέκτονα Ι. Βιλάνιτς, για να λειτουργήσει ως καπναποθήκη του εμπορικού οίκου Χέρμαν Σπίρερ και Σία.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το κτήριο φιλοξένησε διάφορους καπνεμπορικούς οίκους, τον Οργανισμό Καπνού, κάποιες βιοτεχνίες, καθώς και τα γραφεία του τοπικού ΚΤΕΛ. Σήμερα, στο Κτήριο Σπίρερ στεγάζεται το Δημοτικό Κέντρο Ιστορίας, το οποίο διαθέτει οργανωμένη βιβλιοθήκη, μέρος της οποίας είναι δανειστικό, καθώς και ένα πλήρως οργανωμένο αρχείο εφημερίδων και φωτογραφιών.
1890: To Καπνεργοστάσιο Ματσάγγου
Ο Νίκος Ματσάγγος το 1890 στον Βόλο, αρχικά με τους αδελφούς Καρακίτη, δημιουργεί τη βιομηχανία επεξεργασίας καπνού και τη σιγαρεττοποιία στο χέρι. Μέσα σε μία δεκαετία, μόνος του πλέον δημιούργησε την Καπνοβιομηχανία Ματσάγγου, η οποία έως το 1970 έπαιξε πρωταρχικό ρόλο στην οικονομική ζωή του Βόλου απασχολώντας χιλιάδες εργαζόμενους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι την εποχή της Κατοχής ένα πακέτο τσιγάρων αποτελούσε… ανταλλάξιμο νόμισμα!
Το «Ματσάγγου» πέρασε τη δεκαετία του 1980-90 στην ιδιοκτησία του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Παρόν στο κέντρο του Βόλου, όπως είναι σήμερα, κατασκευάστηκε το 1919.
Πώς διαμορφώθηκαν τα τετράγωνα Δημητριάδος, Ερμού, Παύλου Μελά και Μακεδονομάχων
Στην περιοχή των δύο τετραγώνων του Βόλου υπήρξαν από τις αρχές του 20ου αιώνα δραστηριότητες, κυρίως εμπορικής χρήσης και πίσω από αυτές κυριαρχούσε και κυριαρχεί το κτήριο Ματσάγγου με τον τρούλο του ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής κομψότητας, που περιμένει την ανάπλασή του για δεκαετίες από το πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.
Στο πρώτο τετράγωνο Δημητριάδος-Παύλου Μελά, μέχρι τους σεισμούς του 1955 βρισκόταν και λειτουργούσε η Ιωνική-Λαϊκή Τράπεζα, μετά τη συμμετοχή της στο μετοχικό κεφάλαιο της Εθνικής.
Η τράπεζα εξυπηρετούσε επαγγελματίες και επιχειρήσεις. Αργότερα μετά τους σεισμούς έγινε η Ιωνική Τράπεζα και βρέθηκε να στεγάζεται Δημητριάδος-Ιωλκού, όπου σήμερα βρίσκονται τα Οπτικά Δημητριάδη. Τα χρόνια της δεκαετίας του 2000, ολόκληρη αυτή η έκταση αγοράστηκε από κατασκευαστική εταιρεία της Λάρισας και ανεγέρθηκε πολυκατοικία, όπου στεγάζεται το σούπερ μάρκετ Γαλαξίας και τα γραφεία της Αποκεντρωμένης Περιφερειακής Διοίκησης.
Το μόνο που θυμίζει την Ιωνική Λαϊκή Τράπεζα είναι η είσοδος, όπου υπάρχει τοποθετημένο αντίγραφο της παλαιάς εισόδου.
Στη σημερινή πλατεία Πανεπιστημίου, όπως διαμορφώθηκε μετά το 2000, με δάνειο του δήμου Βόλου επί δημάρχου Κυριάκου Μήτρου και στη συνέχεια από Αλέκο Βούλγαρη και αντιδήμαρχο Γιάννη Στάμο, γκρεμίστηκαν οι ιδιοκτησίες που υπήρχαν εκεί και που οι περισσότερες ανήκαν στον Αρεοπαγίτη δικαστικό, Βασίλη Κόκκινο και στην οικογένειά του. Πίσω ακριβώς βρίσκεται το αρχιτεκτονικό κόσμημα του καπνεργαστηρίου «Ματσάγγος», αγέρωχο από το 1925.
Η Εμπορική Τράπεζα από το 1917 στην Ιάσονος
Το κεντρικό κατάστημα της Εμπορικής Τράπεζας στον Βόλο ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1917, σε ιδιόκτητο οικόπεδο στη γωνία των οδών Ιάσονος και Ηπείρου. Στεγαζόταν σε ένα διώροφο κτίριο, όπου στο ισόγειο βρισκόταν το τραπεζικό κατάστημα και στον πάνω όροφο διέμενε ο εκάστοτε διευθυντής.
Κατά την διάρκεια της κατοχής, πριν την απελευθέρωση το 1944 δολοφονείτε από τα τάγματα του Μακεδόνα ο διευθυντής Κωνσταντίνος Δονδολίνος.
Το 1957, το αρχικό κτίριο κατεδαφίστηκε λόγω σοβαρών ζημιών από τον σεισμό και στη θέση του ανεγέρθηκε νέο κτίσμα, σχεδιασμένο από τον διεθνώς αναγνωρισμένο αρχιτέκτονα Κώστα Κιτσίκη.
Σήμερα, το κτίριο της πρώην Εμπορικής Τράπεζας ανήκει στην τράπεζα Άλφα (Alpha Bank) ωστόσο παραμένει ανεκμετάλλευτο και εγκαταλελειμμένο.
1884: Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός που σηματοδότησε τον Βόλο
Τα χρόνια της Τουρκοκρατίας ο Βόλος δεν είχε σιδηροδρομική συγκοινωνία, ούτε αμαξωτούς δρόμους. Το 1882 η εταιρεία Μαυροκορδάτου ανέλαβε την κατασκευή σιδηροδρομικών γραμμών και στις 24 Απριλίου 1884 έγιναν τα εγκαίνια της συγκοινωνίας Λαρίσης-Βόλου και του Σιδηροδρομικού Σταθμού «Γεωργίου Α’». Αργότερα, το 1888, άρχισε και η λειτουργία της γραμμής Βόλου-Τρικάλων-Καλαμπάκας.
Το 1895 πραγματοποιήθηκε και το πρώτο ταξίδι του τρένου προς τα Άνω Λεχώνια και το 1903 προς τις Μηλιές στις μικρές γραμμές.
Το νεοκλασσικό κτήριο του σταθμού σχεδιάστηκε από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Εβαρίστο ντε Κίρικο.
Το Μέγαρο Αντωνόπουλου από τις αρχές του 20ου αιώνα
Αρχές του 1900 στην οδό Ερμού-Αντωνοπούλου κτίζεται το αρχοντικό Αντωνόπουλου της παλιάς πολιτικής οικογένειας και συγγενών των Καρτάληδων. Ήταν τριώροφο με είσοδο από την οδό Ερμού και με εμπορική χρήση στο ισόγειο, ενώ στους άλλους δύο ορόφους ήταν η οικία των Αντωνόπουλων.
Ο Αντωνόπουλος υπήρξε αναπληρωτής δήμαρχος Παγασών και πρόεδρος της λιμενικής επιτροπής την προπολεμική περίοδο. Υπέστη ζημιές στον σεισμό του 1955, κρατήθηκε όμως όρθιο ως το 1979 υπό την ιδιοκτησία του βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Ζανό Αντωνόπουλου. Σήμερα ανήκει στην κόρη του Έλενα Αντωνοπούλου. Τα μόνα που έμειναν στη σημερινή πολυκατοικία είναι τα απομεινάρια της εισόδου του παλαιού αρχοντικού, το κεντρικό μπαλκόνι και τα μαρμάρινα φορούσια.
To Aρχοντικό του βιομήχανου Αδαμόπουλου στην Τάκη Οικονομάκη
Το δίπατο αρχοντικό του βιομηχάνου επεξεργασίας βαμβακιού Αδαμόπουλου βρίσκεται χτισμένο από τη δεκαετία του 1920 στην οδό Αντωνοπούλου-Τάκη Οικονομάκη και υπήρξε για χρόνια κατοικία του ιδίου και της οικογένειάς του. Μετά την οικονομική κατάρρευση της βιομηχανίας του τη δεκαετία του 1980, το εργοστάσιο και το σπίτι του βρέθηκαν στα χέρια των τραπεζών και αργότεα Τράπεζα Πειραιώς. Το αρχοντικό το 1987 κηρύχθηκε διατηρητέο και το 2006 ο δήμος Βόλου το αγόρασε από την Τράπεζα Πειραιώς αντί 650 χιλιάδων ευρώ με δάνειο. Για την αξιοποίηση του Αρχοντικού Αδαμόπουλου έγιναν πολλές σκέψεις από τους δημάρχους Μήτρου, Βούλγαρη και το 2018 από τον δήμαρχο Αχιλλέα Μπέο. Τότε μπήκε στο πρόγραμμα του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Πράσινο Ταμείο) αλλά από τότε εδώ και έξι χρόνια υπήρξε σιωπή και από τη δημοτική Αρχή Μπέου και των κυβερνήσεων ΣΥΡΙΖΑ και Νέας Δημοκρατίας.
1909: Αθανασάκειο Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου, γνωστότερο ως Αθανασάκειο Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου, είναι το κεντρικό αρχαιολογικό μουσείο του νομού Μαγνησίας και ταυτόχρονα ένα από τα παλαιότερα μουσειακά ιδρύματα, κτισμένο σε νεοκλασικό ρυθμό, χάρη στη δωρεά του ομογενούς Αλέξιου Αθανασάκη, με καταγωγή από την Πορταριά Πηλίου.
Kτίστηκε το 1909 και στις αίθουσές του παρουσιάζονται ευρήματα από όλη τη Θεσσαλία καλύπτοντας το χρονολογικό φάσμα από τη νεολιθική εποχή, όπου ξεχωρίζουν τα ευρήματα από τους νεολιθικούς οικισμούς στο Σέσκλο και το Διμήνι, έως τα ρωμαϊκά χρόνια.
Στην εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων 2004, προσθετικέ με νέα αίθουσα.
Το κόσμημα του Λυκείου των Ελληνίδων Βόλου
Το Λύκειο Ελληνίδων Βόλου (Λ.Ε.Β.), που φέτος συμπληρώνει 95 χρόνια ιστορίας, ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 1920, σε μια περίοδο σημαντικής οικονομικής, πνευματικής και κοινωνικής άνθησης για την πόλη. Η ίδρυσή του βασίστηκε στα ιδανικά της Καλλιρρόης Σιγανού-Παρρέν, της πρωτοπόρου του γυναικείου κινήματος στην Ελλάδα, η οποία δημιούργησε το Λύκειο των Ελληνίδων Αθηνών το 1911. Στον Βόλο, το Λ.Ε.Β. ιδρύθηκε από την Αικατερίνη Ζίφου, που με τη στήριξη του συζύγου της, δικηγόρου και διανοητή Ιωάννη Ζίφου, και του λόγιου γιατρού και πολιτικού Δημήτρη Σαράτση, κατάφερε να ενώσει μια ομάδα γυναικών για έναν στόχο φιλόδοξο για την εποχή. Το κτίριο ανακαινίστηκε το 2004 με τη συμβολή του καθηγητή Κώστα Καρτάλη, τότε Γενικού Γραμματέα Ολυμπιακών Αγώνων 2004.
Πηγή: Ειδική έκδοση του Ομίλου Καρεκλίδη “Στιγμές Ιστορίας”
