Η έναρξη της σχολικής χρονιάς σηματοδοτεί κάθε φορά μια νέα αρχή. Καινούρια βιβλία, νέοι στόχοι, διαφορετικό πρόγραμμα, συναντήσεις με φίλους και εκπαιδευτικούς. Μαζί με τον ενθουσιασμό, όμως, η επιστροφή στο σχολείο μπορεί να φέρει και αγωνία. Όχι μόνο για τα παιδιά, αλλά και για τους γονείς. Πολλές φορές ακούμε φράσεις : «Θα προσαρμοστεί;», «Θα τα καταφέρει;», «Θα διαβάζει περισσότερο φέτος;», «Θα βελτιώσει τους βαθμούς του;». Οι φράσεις αυτές είναι συχνά έκφραση του ενδιαφέροντος και της φροντίδας των γονιών. Όταν, όμως, μετατρέπονται σε έντονες προσδοκίες, υπενθυμίσεις και πίεση για επίδοση, μπορεί άθελά μας να προσθέσουμε ένα ακόμη βάρος στη σχολική καθημερινότητα του παιδιού.
Μια περίοδος μετάβασης
Κάθε επιστροφή στο σχολείο απαιτεί μια μικρή ή μεγαλύτερη προσαρμογή. Το παιδί καλείται να αφήσει πίσω τον πιο ελεύθερο ρυθμό των διακοπών και να επιστρέψει στο σχολικό πρόγραμμα, σε υποχρεώσεις και απαιτήσεις. Για ορισμένα παιδιά η αλλαγή αυτή γίνεται εύκολα. Για άλλα χρειάζεται περισσότερος χρόνος. Ιδιαίτερα όταν υπάρχει μετάβαση σε νέα βαθμίδα ή νέο σχολικό περιβάλλον, μπορεί να εμφανιστούν ερωτήματα που δεν αφορούν μόνο τα μαθήματα αλλά και σκέψεις όπως : «Θα βρω φίλους;», «Θα μου αρέσει ο καινούριος δάσκαλος;», «Θα μπορέσω να ανταποκριθώ;». Οι σχολικές μεταβάσεις αποτελούν σημαντικές αναπτυξιακές περιόδους και οι μελέτες δείχνει ότι μπορεί να συνοδεύονται από αλλαγές τόσο στην ψυχολογική προσαρμογή όσο και στη σχολική επίδοση. Μολονότι, οι προσδοκίες δεν είναι από μόνες τους αρνητικές. Το να πιστεύει ένας γονιός στις δυνατότητες του παιδιού του μπορεί να λειτουργήσει ενθαρρυντικά. Η δυσκολία αρχίζει όταν το παιδί αισθάνεται ότι πρέπει διαρκώς να αποδεικνύει την αξία του μέσα από την επίδοσή του. Σύμφωνα των Steare και συνεργατών έδειξε σε έρευνα ότι η ακαδημαϊκή πίεση συνδέεται με προβλήματα ψυχικής υγείας στους εφήβους, αν και οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος των διαθέσιμων μελετών δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα αιτιότητας. Ίσως, λοιπόν, στην αρχή της χρονιάς, αντί για το «φέτος πρέπει να πάρεις καλύτερους βαθμούς», να έχει μεγαλύτερη αξία να ακούσει ένα παιδί: «Θέλω να προσπαθήσεις, αλλά δεν περιμένω να τα κάνεις όλα τέλεια». Όσο αναφορά από την πλευρά των παιδιών δεν εκφράζουν πάντοτε με λόγια αυτό που αισθάνονται. Ένα παιδί μπορεί να μη μας πει «αγχώνομαι για το σχολείο». Μπορεί να γίνει περισσότερο ευερέθιστο, να δυσκολεύεται να κοιμηθεί, να παραπονιέται ότι πονάει η κοιλιά του ή απλώς να λέει ξανά και ξανά «δεν θέλω να πάω». Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή στη συμπεριφορά αποτελεί ένδειξη άγχους. Σημαίνει, όμως, ότι αξίζει να είμαστε περίεργοι για το συναίσθημα που μπορεί να κρύβεται πίσω από τη συμπεριφορά, αντί να βιαζόμαστε να τη διορθώσουμε.
Πρώτα ακούμε, μετά δίνουμε λύσεις
Μπροστά στην αγωνία ενός παιδιού, η πρώτη αντίδραση του ενήλικα είναι συχνά καθησυχαστική: «Μην αγχώνεσαι», «Δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι», «Όλα θα πάνε καλά». Η πρόθεση είναι καλή. Το παιδί, όμως, χρειάζεται πρώτα να αισθανθεί ότι αυτό που νιώθει έχει ακουστεί. Δηλαδή μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε φράσεις όπως: «Καταλαβαίνω ότι σε ανησυχεί.» «Θέλεις να μου πεις τι σε φοβίζει περισσότερο;» «Τι πιστεύεις ότι θα σε βοηθούσε;» Η συναισθηματική στήριξη δεν σημαίνει ότι ο γονιός πρέπει να εξαφανίσει κάθε δυσκολία από τον δρόμο του παιδιού. Σημαίνει ότι του προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να εκφράσει την ανησυχία του, να αναζητήσει λύσεις και σταδιακά να εμπιστευτεί περισσότερο τις δικές του προσπάθειες. Η εμπειρία της σχολικής μετάβασης, άλλωστε, αφορά και τους ίδιους τους γονείς, οι οποίοι μπορεί να βιώνουν δικές τους ανησυχίες σχετικά με την προσαρμογή και την ετοιμότητα του παιδιού.
Εν κατακλείδι, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε τι εννοούμε όταν ευχόμαστε σε ένα παιδί «καλή σχολική χρονιά». Είναι μόνο μια χρονιά με υψηλούς βαθμούς; Μπορεί να είναι και μια χρονιά κατά την οποία το παιδί θα μάθει να οργανώνεται λίγο καλύτερα, να ζητά βοήθεια όταν τη χρειάζεται, να αντέχει ένα λάθος χωρίς να καταρρέει, να δημιουργεί σχέσεις, να ανακαλύπτει ενδιαφέροντα και να γίνεται σταδιακά πιο αυτόνομο; Τα παιδιά δεν χρειάζονται μια σχολική διαδρομή χωρίς δυσκολίες. Χρειάζονται ενήλικες που θα τους επιτρέψουν να δοκιμάσουν, να δυσκολευτούν, να κάνουν λάθη και να ξανά προσπαθήσουν, γνωρίζοντας ότι η αποδοχή τους δεν εξαρτάται από έναν βαθμό.
Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΌΤΕΡΗ ΕΥΧΉ ΓΙΑ ΤΗ ΝΈΑ ΣΧΟΛΙΚΉ ΧΡΟΝΙΆ ΝΑ ΜΗΝ ΕΊΝΑΙ ΑΠΛΏΣ
«να τα πας καλά», αλλά «να μάθεις, να προσπαθήσεις, να εξελιχθείς
κι εμείς θα είμαστε δίπλα σου».
Γράφει η
ΑΡΤΕΜΙΣ ΖΑΒΑΛΙΓΚΟΥ
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Πτυχιούχος Αριστοτελείου Πανεπιστημίου
Θεσσαλονίκης Α.Π.Θ.
Συστημική Συμβουλευτική Ψυχοθεραπεία
Συστημικής προσέγγισης
MSc Γνωστικής Νευροαποκατάστασης UTH Ιατρικής
Γαλλίας 27 (Δον Δαλεζίου) | Τ: 24210 38407 | Κ: 6970 686663
Ε:[email protected] | www.zavaligkou.gr
Πηγή: Περιοδικό Εκπαίδευση του Ομίλου Καρεκλίδη
