Εγγύηση ότι κανένα παιδί δεν θα μείνει απροστάτευτο αποτελεί ο εισαγγελέας ανηλίκων, ο ρόλος του οποίου είναι θεσμικό καταφύγιο για ένα παιδί, στο πλαίσιο εκδήλωσης κάποιου περιστατικού σχολικής βίας. Όπως ανέφερε μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια εκδήλωσης που διοργάνωσε η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, η διευθύνουσα την Εισαγγελία Πρωτοδικών Βόλου, Μαρία – Σοφία Βαΐτση, ο εισαγγελέας ανηλίκων είναι θεσμικό καταφύγιο για το παιδί, ένα σημείο αναφοράς όταν όλα τα άλλα μέτρα έχουν αποτύχει και εγγυητής ότι κανένα παιδί δεν θα μείνει απροστάτευτο.
Απαντώντας στο ερώτημα για το αν ο εισαγγελέας ανηλίκων είναι τιμωρός ή καταφύγιο τόνισε ότι δεν λειτουργεί στην κατεύθυνση της τιμωρίας παιδιών, αλλά στο πλαίσιο της προστασίας τους, ακόμη και στην περίπτωση που έχουν παραβεί κανόνες. Ανέφερε ότι η σχολική βία δεν γεννιέται στο σχολείο, αλλά εκδηλώνεται σε αυτό και πίσω από την πλειοψηφία των περιστατικών σχολικής βίας συναντούν παιδιά που έχουν βιώσει παραμέληση ή κακοποίηση στο οικογενειακό τους περιβάλλον, παιδιά που διαπαιδαγωγούνται στο σπίτι τους χωρίς σαφή όρια και κανόνες, παιδιά που δεν έχουν μάθει πώς να εκφράζουν το θυμό, τη ματαίωση ή την ανασφάλειά τους με λόγια. Έτσι το σχολείο δεν είναι η αιτία, αλλά ο «καθρέφτης». Σχετικά με το ζήτημα της πρόληψης επισήμανε πως δεν πρέπει να αποτελεί σύνθημα, αλλά να είναι καθημερινή πράξη, ξεκινώντας από τον εκπαιδευτικό που παρατηρεί και αντιλαμβάνεται το «ήσυχο παιδί» που αποσύρεται και αποστασιοποιείται κοινωνικά, από τον γονέα, που δεν αγνοεί τις αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού του, από το σχολείο που δεν υποτιμά τα «μικρά περιστατικά». Υπογράμμισε πως οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς δεν πρέπει να βλέπουν τα περιστατικά ως μεμονωμένα, αλλά να συνεργάζονται, ώστε να εντοπιστούν τα αίτια, να υποστηριχθεί το παιδί και να εφαρμοστούν κατάλληλα μέτρα, είτε πρόκειται για υποστηρικτικά προγράμματα στο σχολείο, είτε για παρέμβαση θεσμικών οργάνων.
Η εμπειρία δείχνει ότι η έγκαιρη παρέμβαση, με συνεργασία σχολείου και οικογένειας, πριν παγιωθούν ρόλοι «θύτη» και «θύματος», και πριν η βία γίνει τρόπος επικοινωνίας, προστατεύει όχι μόνο το παιδί–θύμα, αλλά και το παιδί που εκδηλώνει τη βία, αποτρέποντας την επανάληψη θυματοποίησης, διασφαλίζοντας την κοινωνική επανένταξη του θύτη και αποτρέποντας την εμπλοκή του παιδιού με το σύστημα δικαιοσύνης. «Η Δικαιοσύνη δεν θέλει να μπαίνει στο σχολείο, δεν είναι αυτός ο ρόλος της. Θέλει να παραμένει έξω από το σχολείο, ως έσχατη εγγύηση. Όχι ως μόνιμος συνοδοιπόρος» ανέφερε χαρακτηριστικά. Εξήγησε πως όταν ένα περιστατικό σχολικής βίας φτάνει στον εισαγγελέα ανηλίκων, έχει συνήθως προηγηθεί σιωπή, φόβος, αδυναμία διαχείρισης, αποτυχία συνεργασίας σχολείου και οικογένειας και εξάντληση όλων των άλλων μέσων.
Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στα περιστατικά
Όπως είπε η εισαγγελέας, ο εκπαιδευτικός, ο διευθυντής του σχολείου, ο κοινωνικός λειτουργός, ο ψυχολόγος του σχολείου, είναι εκείνοι οι οποίοι οφείλουν να ενημερώσουν τον εισαγγελέα ή την αστυνομική αρχή, ώστε εκείνοι θεσμικά να παρέμβουν. Ειδικότερα, δε, σύμφωνα με το άρθρο 23 του Ν.3500/2006 περί ενδοοικογενειακής βίας, προβλέπεται «νομική υποχρέωση» σε παραχρήμα αναφορά ενώπιον των αρμοδίων διωκτικών Αρχών, των κάτωθι επαγγελματιών, στα καθήκοντα των οποίων ανάγεται η ενασχόληση με τα ανήλικα, και συγκεκριμένα: του παιδαγωγού, του εκπαιδευτικού, του μέλους του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού ή του ειδικού βοηθητικού προσωπικού της πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, του κοινωνικού λειτουργού, του ψυχολόγου, του επιμελητή, του προπονητή, του ιατρού, του φαρμακοποιού, του φυσικοθεραπευτή, των μελών του προσωπικού και των Προϊσταμένων των Κέντρων Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης (Κ.Ε.Σ.Υ.) χωρίς οι παραπάνω επαγγελματίες να προβληματίζονται, ως είθισται, μήπως με την ανακοίνωση/γνωστοποίηση των στοιχείων του ανηλίκου μαθητή και των μελών της οικογενείας του παραβιάζει το νόμο προστασίας προσωπικών δεδομένων, αφού πλέον, ο ίδιος ο νομοθέτης ουσιαστικά τους υποχρεώνει στη γνωστοποίηση αυτών.
Επισημαίνεται, δε, ότι πλέον, από 1-5-2024, θεσπίστηκε «ειδικό ακαταδίωκτο» για τους παραπάνω αναφερόμενους επαγγελματίες που προβαίνουν σε αναφορά εγκλήματος ενδοοικογενειακής βίας. Συγκεκριμένα, πλέον, ρητά προβλέπεται ότι δεν εγκαλούνται, δεν ενάγονται, δεν διώκονται πειθαρχικά, δεν απολύονται, ούτε υφίστανται άλλου είδους κυρώσεις ή δυσμενή μεταχείριση, για το περιστατικό που ανέφεραν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, παρά μόνο εάν προέβησαν εν γνώσει τους σε ψευδή αναφορά. Αναφορικά, δε, με την κλήση τους στο Δικαστήριο ως μάρτυρες, προβλέπεται ότι καλούνται να εξεταστούν στο ακροατήριο ως μάρτυρες, μόνο στην περίπτωση που το έγκλημα ενδοοικογενειακής βίας δεν αποδεικνύεται με οποιοδήποτε άλλο αποδεικτικό μέσο. Η κ. Βαΐτση είπε πως τα μέτρα που λαμβάνονται δεν έχουν τιμωρητικό χαρακτήρα, αλλά παιδαγωγικό, προστατευτικό και υποστηρικτικό σκοπό την εν γένει στήριξη της οικογένειας: α) με παραγγελία προς τις κοινωνικές υπηρεσίες του Δήμου για κατεπείγουσα διενέργεια κοινωνικής έρευνας των συνθηκών διαβίωσης του ανηλίκου και συμβίωσής του με τα λοιπά μέλη της οικογένειας.
Με παραγγελία προς το Κέντρο Ψυχικής Υγείας για παιδοψυχολογική εκτίμηση ή και ψυχολογική εκτίμηση των γονέων του ανηλίκου. Ενίοτε, δε, και με παραγγελία προς την παιδοψυχιατρική ή και ψυχιατρική κλινική του νοσοκομείου για ψυχιατρική εξέταση του ανηλίκου ή και των γονέων του. Με παρακολούθηση της εξέλιξης της οικογένειας ανά τακτά διαστήματα, και στην έσχατη περίπτωση διαπίστωσης κακής άσκησης της επιμέλειας ή και της γονικής μέριμνας του ανηλίκου από τους γονείς του, συνεργασία με τους παραπάνω ειδικούς για απομάκρυνση του ανηλίκου από το κακοποιητικό και όλως ακατάλληλο περιβάλλον, και τοποθέτησή του σε ασφαλέστερο περιβάλλον, είτε μέσω του θεσμού της αναδοχής (συγγενικής ή εθελοντικής), είτε με φιλοξενία του ανηλίκου σε φορέα προστασίας ανηλίκων.
