Η ενασχόληση του ανθρώπου με την έννοια της προσωπικότητας προϋπήρχε της σύγχρονης ψυχολογίας, στη φιλοσοφία, στη φυσιολογία, τη νομική επιστήμη και κυρίως στη λογοτεχνία. Οι βίοι των ανθρώπων, τα πάθη τους, οι αποδεκτές ή μη συμπεριφορές τους, αλλά και η ίδια η ουσία της ανθρώπινης φύσης είναι μερικές από τις βασικές έννοιες που απασχόλησαν και συνεχίζουν να απασχολούν την ψυχολογία στην προσπάθεια της να κατανοήσει την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά του ατόμου.
Γράφει η ΓΙΟΛΑ ΔΑΛΑΜΑΓΚΑ
Ψυχολόγος Υγείας (MSc)
Ψυχοθεραπεύτρια
Ο πρώτος που έκανε λόγο για χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ήταν ο Ιπποκράτης (400π.Χ). Μίλησε για τους τέσσερις «χυμούς» που καθορίζουν τα στοιχεία της προσωπικότητας μας. Το αίμα, τη μαύρη χολή, την κίτρινη χολή και το φλέγμα. Η θεωρία του υποστήριζε πως η ανισορροπία ανάμεσά στους τέσσερις αυτούς «χυμούς» σήμαινε κάποια ψυχική διαταραχή.
Ακολούθησαν πολλοί ερευνητές, με χαρακτηριστικό παράδειγμα, τον Gordon Allport, ο οποίος τον 20ο αιώνα έκανε ένα κατάλογο με 4.000 χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να αποτελούν στοιχεία της προσωπικότητας. Από το 1970 μέχρι και τις αρχές του 2000 έγινε εστίαση στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ως «ολοκληρωμένες και σταθερές οντότητες» .
Σήμερα δύο είναι οι βασικές κατευθύνσεις της σύγχρονης ψυχολογίας οι οποίες προσπαθούν να αποδώσουν την έννοια της προσωπικότητας. Η πρώτη κατεύθυνση στηρίζεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ ατόμου και περιβάλλοντος για την κατανόηση της. Προωθεί την έννοια της “αλληλεπίδρασής”, όπου η ανθρώπινη συμπεριφορά γίνεται αντιληπτή ως ένα σύνθετο προϊόν των ατομικών χαρακτηριστικών και των ιδιομορφιών των εκάστοτε καταστάσεων που βιώνει το άτομο και προσδιορίζουν τις πράξεις του. Η συνεχής αλληλεπίδραση των ατομικών χαρακτηριστικών με τις περιβαλλοντικές προκλήσεις, αποτελούν το κλειδί για την κατανόηση της ανάπτυξης της προσωπικότητας κατά τη διάρκεια του βίου του.
Η δεύτερη κατεύθυνση είναι γνωστή ως η “κατανόηση της βιογραφίας του ατόμου”. Η μέθοδος αυτή απαιτεί την ανάλυση πολλών παραγόντων για την κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και κατ’ επέκταση τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του. Παράγοντες όπως είναι η παιδική ηλικία του ατόμου, η οικογένεια του, οι φίλοι του, οι γενικές επιρροές που δέχεται, τα πολιτισμικά πλαίσια και οι κοινωνικοί θεσμοί στους οποίους ανήκει επηρεάζουν και διαμορφώνουν την προσωπικότητα του.
Κλείνοντας, η σχέση μεταξύ προσωπικότητας και συμπεριφοράς είναι δυναμική και αλληλένδετη. Η προσωπικότητα αναφέρεται στα σχετικά σταθερά πρότυπα – μοτίβα σκέψης, και συναισθήματος που χαρακτηρίζουν ένα άτομο, ενώ η συμπεριφορά είναι η εξωτερική εκδήλωση αυτών των εσωτερικών χαρακτηριστικών σε συγκεκριμένες καταστάσεις.
Με άλλα λόγια, η προσωπικότητα παρέχει μια συνέπεια στη συμπεριφορά του ατόμου μέσα στο χρόνο και σε διαφορετικές περιστάσεις. Έτσι, παρόλο που η συμπεριφορά μπορεί να προσαρμόζεται, υπάρχει ένας «πυρήνας», που παραμένει σταθερός.
Ποιο συγκεκριμένα, χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως η εξωστρέφεια, η ευσυνειδησία λειτουργούν ως εσωτερικοί οδηγοί που επηρεάζουν το πώς αντιλαμβανόμαστε, ερμηνεύουμε και αντιδρούμε στο περιβάλλον. Για παράδειγμα, ένα άτομο με υψηλή νευρωτικότητα ενδέχεται να αντιδράσει με άγχος σε μια στρεσογόνα κατάσταση, όπου ένα άτομο με συναισθηματική σταθερότητα θα αντιδρούσε με ψύχραιμα.
Επίσης, οι στάσεις και οι πεποιθήσεις ενός ατόμου, στοιχεία που αποτελούν μέρος της προσωπικότητας του, συνδέονται άμεσα με τις προθέσεις της συμπεριφοράς του, επηρεάζοντας τις τελικές του πράξεις.
Τέλος, η συμπεριφορά δεν καθορίζεται μόνο από την προσωπικότητα, αλλά και από την αλληλεπίδραση της προσωπικότητας με το συγκεκριμένο περιβάλλον. Για παράδειγμα, μια έντονα ελεγχόμενη κατάσταση μπορεί να αναγκάσει ένα άτομο να συμπεριφερθεί αντίθετα με την προσωπικότητά του.
Η κατανόηση αυτής της σχέσης επιτρέπει στη σύγχρονη ψυχολογία να αφουγκραστεί τα αίτια τα οποία οδηγούν το άτομο σε συγκεκριμένες συμπεριφορές και να παρέμβει, σε περιπτώσεις δυσλειτουργικών συμπεριφορών.
Γαμβέτα 12
τ.2421 107424
κ.697 284 7533
www.yoladalamaga.gr
Πηγή: Περιοδικό ΕΥ ΖΗΝ του Ομίλου Καρεκλίδη
