Η αρχιτεκτονική δεν είναι απλώς η τέχνη της κατασκευής· είναι μια βαθιά πολιτισμική πράξη με κοινωνικές, περιβαλλοντικές και παιδαγωγικές προεκτάσεις. Πέρα από την αισθητική και τεχνική της διάσταση, η αρχιτεκτονική καλείται να δημιουργήσει χώρους που υπηρετούν τον άνθρωπο σε όλες του τις διαστάσεις: λειτουργικά, ηθικά, κοινωνικά και συμβολικά.
Οι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί αποτελούν ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία εξέλιξης της αρχιτεκτονικής σκέψης και πράξης. Είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένας τρόπος διάκρισης ή ανάθεσης έργων, είναι ένα δυναμικό πεδίο καινοτομίας, δημιουργικής ελευθερίας και ουσιαστικού διαλόγου με τις ανάγκες της κοινωνίας. Μέσα από αυτούς, οι αρχιτέκτονες καλούνται όχι μόνο να προτείνουν λύσεις αλλά να επαναδιατυπώσουν ερωτήματα· να κοιτάξουν πέρα από το αυτονόητο και να σχεδιάσουν για έναν κόσμο που αλλάζει.
Σε έναν διεθνούς κύρους αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, στον “Architecture at Zero 2024” συμμετείχε και η ΑDAMAKIS ARCHITECTS & ASSOCIATES με επικεφαλής τον Βολιώτη αρχιτέκτονα, Στέφανο Αδαμάκη. Κι επειδή οι ομάδες πάντα κάνουν τη διαφορά, η σπουδαία ομάδα του αρχιτεκτονικού γραφείου, παρουσίασε το σχολείο του μέλλοντος , το οποίο βραβεύτηκε ως ένας από τους πρώτους νικητές του διεθνούς διαγωνισμού ανάμεσα σε 122 γραφεία.
Αρχιτέκτονες, πολιτικοί μηχανικοί, ειδικοί σε θέματα ενέργειας, ερευνητές, οικονομολόγοι, τεχνολόγοι υλικών, φοιτητές – όλοι εργάστηκαν ως ένα σώμα, με κοινό στόχο και αμοιβαίο σεβασμό. Ξεχωριστή μνεία αξίζει στους φοιτητές του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, που ενίσχυσαν την ομάδα με ζωντάνια, φρέσκιες ιδέες και ουσιαστική συμμετοχή. Η παρουσία τους απέδειξε πως η δημιουργικότητα δεν έχει ηλικία ή βαθμίδα· έχει διάθεση, περιέργεια και τόλμη.
Η βράβευση στο Architecture at Zero 2024 στο Λος Άντζελες αποτέλεσε κορυφαία στιγμή, όχι μόνο για την ομάδα με επικεφαλής τον Στέφανο Αδαμάκη, αλλά και για μια συνολική διαδρομή μάθησης, δοκιμών και συνεχούς αναζήτησης. Ήταν ο καρπός μιας πορείας που τους οδήγησε, σταδιακά αλλά σταθερά, στη διαμόρφωση μιας σχεδιαστικής ταυτότητας όπου η αρχιτεκτονική αντιμετωπίζεται ως βαθιά κοινωνική πράξη.
Ο διαγωνισμός
Ο διαγωνισμός Architecture at Zero 2024 στο Los Angeles της California, USA, είχε σαν θέμα τον σχεδιασμό μίας εκτενούς σχολικής μονάδας με βιοκλιματικά χαρακτηριστικά. Η πρόταση του αρχιτεκτονικού γραφείου του Στέφανου Αδαμακη κατάφερε να αναγνωριστεί και να βραβευτεί ως ένας από τους πρώτους νικητές του διεθνούς διαγωνισμού ανάμεσα σε 122 γραφεία. Το έργο “MISFITS_Middle School for Fun Innovation and Technological Sustainability”, σχεδιάστηκε με τη φιλοδοξία να δημιουργήσει ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που ενσωματώνει αρμονικά τη δημιουργική εκπαίδευση με την βιωσιμότητα, την κοινωνική ένταξη και την αρχιτεκτονική έκφραση.
Σχεδιασμός για τη βιωσιμότητα
Η κεντρική ιδέα στηρίχθηκε στη δημιουργία τεσσάρων ανεξάρτητων διώροφων κτιρίων που συνδέονται μεταξύ τους με ένα σύστημα ανοιχτών αλλά στεγασμένων διαδρόμων με τα απαιτούμενα λόγω πυρασφάλειας κλιμακοστάσια. Τα τρία κτίρια περιλαμβάνουν τους χώρους εκπαίδευσης , δηλαδή τις αίθουσες διδασκαλίας, τα εργαστήρια , τον χώρο εικαστικών και των χώρο των Η/Μ, διατάσσονται στον άξονα Βορράς – Νότος , και επιστεγάζονται με κεκλιμένες στέγες στις οποίες τοποθετούνται τα φωτοβολταϊκά πάνελ. Το τέταρτο κτίριο διατάσσεται στον άξονα Ανατολής – Δύσης και περιλαμβάνει τα γραφεία των δασκάλων, τους χώρους συνεδριάσεων και συναντήσεων, τους χώρους υγιεινής , τα δύο κεντρικά κλιμακοστάσια και τον ανελκυστήρα ΑμεΑ. Αποτελεί φράγμα προς τον Δυτικό δυσμενή προσανατολισμό και στο δώμα τοποθετούνται όλα τα μηχανήματα του κλιματισμού, αερισμού, κλπ , που εξυπηρετούν το συγκρότημα. Η τοποθέτηση των 4 κτιρίων στο οικόπεδο δημιουργεί ακάλυπτους χώρους – αίθρια , κήπους τα οποία χρησιμοποιούνται για υπαίθριες εκπαιδευτικές δράσεις, αλλά και δράσεις αλληλοϋποστήριξης της κοινότητας. Στο ισόγειο έγινε προσπάθεια αλληλοδιείσδυσης και αλληλοσυσχέτισης του κλειστού χώρου με τον ημιυπαίθριο και το ύπαιθρο, για την εξυπηρέτηση δράσεων όλες τις εποχές του χρόνου.
Η βιωσιμότητα βρίσκεται στον πυρήνα της σχεδιαστικής προσέγγισης. Για να επιτευχθεί μηδενικό ενεργειακό αποτύπωμα, ενσωματώθηκαν:
- Παθητικές Στρατηγικές Σχεδιασμού: Η διάταξη του κτιρίου βελτιστοποιεί τον φυσικό αερισμό και τον φυσικό φωτισμό, μειώνοντας την ανάγκη για τεχνητή θέρμανση και ψύξη.
- Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Φωτοβολταϊκά πάνελ τοποθετημένα σε στρατηγικά προσανατολισμένες στέγες παράγουν περισσότερη ενέργεια από ό,τι καταναλώνει το κτίριο η οποία αποθηκεύεται σε συστοιχίες μπαταριών για μελλοντική χρήση.
- Επιλογή Υλικών: Προτεραιότητά μας ήταν η χρήση ανακυκλωμένων και χαμηλού αποτυπώματος άνθρακα υλικών, μειώνοντας το περιβαλλοντικό κόστος, χωρίς να θυσιάζεται η αντοχή της κατασκευής. Τα περισσότερα από αυτά ήταν ανακυκλωμένο ξύλο, μέταλλο και αλουμίνιο από τοπικές βιομηχανίες ανακύκλωσης υλικών.
- Διαχείριση Νερού: Ένα σύστημα συλλογής όμβριων υδάτων και η χρήση τοπικών, ανθεκτικών στην ξηρασία φυτεύσεων μειώνουν την κατανάλωση νερού και ενισχύουν τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα του χώρου.
Μια σχολική κοινότητα στο επίκεντρο
Ένα σχολείο δεν είναι όμως μόνο ένας χώρος μάθησης—είναι κέντρο κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Ο σχεδιασμός της ομάδας εξασφάλισε ότι το σχολείο θα εξυπηρετεί πολλαπλές λειτουργίες, όπως:
- Βραδινά Εκπαιδευτικά Προγράμματα: Μαθήματα για ενήλικες που αναζητούν μια δεύτερη ευκαιρία στη μόρφωση.
- Πολιτιστικοί & Ψυχαγωγικοί Χώροι: Εργαστήρια τέχνης, μουσικής και χορού, καθώς και χώροι για κοινωνικές εκδηλώσεις της κοινότητας.
- Καταφύγιο Έκτακτης Ανάγκης: Με εφεδρική ενέργεια και βασικές προμήθειες, το σχολείο μπορεί να λειτουργήσει ως ασφαλές καταφύγιο σε περιόδους φυσικών καταστροφών.
- Εκπαιδευτικοί Κήποι: Οι μαθητές και οι οικογένειές τους συμμετέχουν ενεργά στην καλλιέργεια τροφίμων, αποκομίζοντας τόσο εκπαιδευτικά όσο και διατροφικά οφέλη.
- Μαθήματα της αγγλικής γλώσσας σε άτομα με διαφορετική μητρική γλώσσα για ευκολότερη ένταξη τους στον κοινωνικό ιστό (η περιοχή έχει ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά ισπανόφωνων πολιτών).
Ανθεκτικότητα και Κοινωνική ισότητα στη σχεδίαση
Η Ανατολική Καλιφόρνια αντιμετωπίζει περιβαλλοντικές και κοινωνικές προκλήσεις, όπως έντονες θερμοκρασίες, ατμοσφαιρική ρύπανση και οικονομικές ανισότητες. Το σχολείο “MISFITS” απαντά άμεσα σε αυτές τις προκλήσεις με:
- Ενισχυμένη Θερμομόνωση & Σκίαση: Για την αντιμετώπιση των υψηλών θερμοκρασιών και τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.
- Ασφαλείς & Προσβάσιμους Χώρους: Ο σχεδιασμός ακολουθεί τις απαραίτητες αρχές σχεδιασμού ώστε οι χώροι του κτιρίου να είναι προσβάσιμοι από όλα τα άτομα Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές και οι υπόλοιποι χρήστες μπορούν να κινούνται και να απολαμβάνουν τον χώρο με άνεση και χωρίς εμπόδια. Ταυτόχρονα τα άτομα αυτά μπορούν να έχουν ίσες ευκαιρίες μάθησης ανεξαρτήτως κοινωνικού και οικονομικού υπόβαθρου.
- Βελτίωση της Ποιότητας του Αέρα: Φυσικός αερισμός και συστήματα φιλτραρίσματος διασφαλίζουν υγιεινό περιβάλλον μάθησης.
- Ευκαιρίες έκφρασης: Διάφοροι τοίχοι του συγκροτήματος παραμένουν κενοί ώστε να γεμίσουν με graffiti των παιδιών. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται το αίσθημα της προσωπικής έκφρασης, της κοινότητας και του ανήκειν.
- MISFITS: Ακόμη και το αρκτικόλεξο του ονόματος που μπορεί να μεταφραστεί στα ελληνικά ως «απροσάρμοστοι», χρησιμοποιείται εδώ με έναν ανατρεπτικό τρόπο. Αντί να δηλώνει αποκλεισμό, υποδηλώνει την αποδοχή και ενσωμάτωση όλων των παιδιών, ανεξαρτήτως καταγωγής, γλώσσας ή κοινωνικής κατάστασης, σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που ενισχύει τις δυνατότητές τους. Η αρχιτεκτονική, λοιπόν, έγινε εργαλείο για τη δημιουργία ενός χώρου όπου όλοι οι μαθητές μπορούν να αναπτυχθούν, να μάθουν και να εξελιχθούν χωρίς περιορισμούς.
Η Αρχιτεκτονική ως φορέας μετασχηματισμού: Η σημασία για την Ελλάδα
Η ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από έντονες αντιφάσεις: σχολεία γερασμένα, συχνά ενεργοβόρα και λειτουργικά ξεπερασμένα, αλλά ταυτόχρονα με βαθιά ριζωμένο ρόλο στις τοπικές κοινότητες και τεράστιες ανεκμετάλλευτες δυνατότητες. Η εμπειρία του MISFITS στο πλαίσιο του διαγωνισμού Architecture at Zero 2024 έδειξε με σαφήνεια ότι η αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει όχι μόνο από το νέο, αλλά κυρίως από το υπάρχον. Δεν χρειάζεται να κατεδαφίσουμε για να ξαναχτίσουμε· μπορούμε να μεταμορφώσουμε με σεβασμό, σύνεση και όραμα.
Η πραγματική αλλαγή όμως,όπως τονίζει ο Στέφανος Αδαμάκης, δεν θα προέλθει μόνο από το σχέδιο. Θα προέλθει από τη μετατόπιση της ίδιας της αντίληψής μας για το σχολείο: από κλειστός θεσμός σε ανοιχτός κόμβος.
Οι αυλές μπορούν να μετατραπούν σε αστικούς κήπους, σε υπαίθριες σκηνές για πολιτιστικά γεγονότα, σε χώρους φυσικής δραστηριότητας. Οι αίθουσες μπορούν να φιλοξενούν απογευματινές δράσεις για όλη την κοινότητα – από μαθήματα ενηλίκων μέχρι εργαστήρια και συλλογικές συναντήσεις. Όσο περισσότερο το ζούμε ένα κτίριο, τόσο περισσότερο το σεβόμαστε· όσο περισσότερο του δίνουμε ζωή, τόσο περισσότερο επιστρέφει αυτή τη ζωή στην κοινωνία.
“Η διάκριση ενός ελληνικού γραφείου στον διαγωνισμό δεν είναι απλώς μια αρχιτεκτονική επιτυχία, αλλά μια απόδειξη ότι η ελληνική δημιουργικότητα και τεχνογνωσία μπορούν να πρωταγωνιστήσουν στη διεθνή σκηνή. Σε μια εποχή όπου η βιώσιμη αρχιτεκτονική είναι κρίσιμη για το μέλλον των πόλεων, ελληνικά γραφεία με καινοτόμες προτάσεις μπορούν να αποτελέσουν σημαντικούς παίκτες στον παγκόσμιο διάλογο.
Ήταν η επιβεβαίωση ότι μπορούμε να σχεδιάζουμε με αξίες· να βλέπουμε το σχολείο όχι μόνο ως παιδαγωγική υποδομή, αλλά ως πρότυπο μικρο-κοινωνίας. Να οραματιζόμαστε χώρους που καλλιεργούν τον σεβασμό, τη συνύπαρξη, την αίσθηση του ανήκειν. Σχεδιάζοντας ένα σχολείο για όλους, σχεδιάζουμε ένα μέλλον πιο συμπεριληπτικό, πιο δίκαιο και ουσιαστικά πιο δημοκρατικό”.
Για τους Adamakis Architects & Associates
Στέφανος Αδαμάκης
Δείτε φωτογραφίες
Πηγή: Περιοδικό Home Deco του Ομίλου Καρεκλίδη
