Στην αγορά ενέργειας οι περισσότερες ειδήσεις έχουν σύντομο κύκλο ζωής. Οι τιμές αλλάζουν, οι κανονισμοί τροποποιούνται και οι προτεραιότητες μεταβάλλονται. Υπάρχουν όμως και υποθέσεις που αντέχουν στον χρόνο, όχι επειδή κάποιος επιδιώκει να τις διατηρεί στην επικαιρότητα, αλλά επειδή αφορούν θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου, της κανονιστικής συνέπειας και της προστασίας των καταναλωτών.
Μία από αυτές είναι η υπόθεση των προσωρινών τιμολογίων διανομής φυσικού αερίου που επιβλήθηκαν το 2015 και εφαρμόστηκαν έως το τέλος του 2016. Με τον νόμο 4336/2015 θεσπίστηκε προσωρινό τιμολόγιο ύψους 4 €/MWh, το οποίο ίσχυσε για 16 μήνες, μέχρι τη θέσπιση των οριστικών τιμολογίων από τη ΡΑΕ. Τα οριστικά τιμολόγια που εν συνεχεία καθορίστηκαν βρέθηκαν σε επίπεδα σημαντικά χαμηλότερα, περίπου 1 €/MWh.
Οι μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές υποστήριξαν από την πρώτη στιγμή ότι η επιβολή του προσωρινού τιμολογίου ήταν αντίθετη με την Ευρωπαϊκή οδηγία για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου, διότι ο νομοθέτης υποκατέστησε ανεπίτρεπτα τη ΡΑΕ, η οποία είχε την αποκλειστική αρμοδιότητα να καθορίζει προσωρινά τιμολόγια.
Το ζήτημα δεν περιορίστηκε σε μια εμπορική διαφωνία. Ακολούθησε προσφυγή της ΕΒΙΚΕΝ στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2016, ενώ στη συνέχεια υποβλήθηκε αίτημα στη ΡΑΕ για λήψη αντισταθμιστικών μέτρων. Η ΡΑΕ, μετά από ανταλλαγή απόψεων με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εξέδωσε αποφάσεις το 2020 και το 2021 με τις οποίες καθόρισε τα αντισταθμιστικά μέτρα για τις θιγόμενες βιομηχανίες.
Ακολούθησε πολυετής δικαστική διαμάχη. Η υπόθεση κρίθηκε από τα διοικητικά δικαστήρια και το 2023 εκδόθηκαν αποφάσεις του Τριμελούς Διοικητικού Εφετείου Αθηνών που δικαίωσαν τις θέσεις της ΕΒΙΚΕΝ. Αποφάσεις με τις οποίες μέχρι σήμερα δεν έχει συμμορφωθεί ο Διαχειριστής του Δικτύου Διανομής φ.α.
Στη συνέχεια ασκήθηκαν αιτήσεις αναίρεσης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας. Οι αιτήσεις αναίρεσης εκδικάστηκαν τον Οκτώβριο του 2024 και αναμένεται η οριστική κρίση που θα επιλύσει οριστικά το ζήτημα της συμβατότητας των προσωρινών τιμολογίων του 2015 με το ενωσιακό δίκαιο.
Προφανώς κανείς δεν μπορεί ούτε πρέπει να προδικάζει το περιεχόμενο της απόφασης. Η ερμηνεία πολυσύνθετων ζητημάτων που άπτονται του ενωσιακού δικαίου αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δικαστικής λειτουργίας και εγγύηση της ασφάλειας δικαίου.
Ωστόσο, το ζήτημα που ήδη αναδεικνύεται από την υπόθεση είναι διαφορετικό. Δεν αφορά την εκκρεμή κρίση του Συμβουλίου της Επικρατείας, αλλά το γεγονός ότι τρία έτη μετά την έκδοση των αποφάσεων του Τριμελούς Διοικητικού Εφετείου Αθηνών ο Διαχειριστής δεν έχει ακόμη εφαρμόσει τις αποφάσεις της ΡΑΕ που καθόρισαν τα αντισταθμιστικά μέτρα.
Με άλλα λόγια, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποια θα είναι η τελική έκβαση της υπόθεσης. Είναι κατά πόσον σε μια ευρωπαϊκή οικονομία η αποτελεσματική δικαστική προστασία διασφαλίζεται με την έκδοση μιας απόφασης ή προϋποθέτει και την έγκαιρη συμμόρφωση προς αυτήν.
Η απάντηση δεν αφορά μόνο τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις. Αφορά το επενδυτικό περιβάλλον της χώρας, την προβλεψιμότητα των ρυθμιστικών αποφάσεων και την εμπιστοσύνη των καταναλωτών ότι όταν ανακύπτει μια διαφορά υπάρχουν αποτελεσματικοί μηχανισμοί ελέγχου από την αρμόδια Αρχή (ΡΑΕ). Και αυτό είναι ένα ζήτημα που υπερβαίνει τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις, καθώς αφορά συνολικά την αξιοπιστία του θεσμικού και ρυθμιστικού περιβάλλοντος της χώρας.
