Οι πρόσφατες δημόσιες αντιπαραθέσεις μεταξύ στελεχών του ΠΑΣΟΚ και της ΕΛ.Α.Σ., που συνοδεύτηκαν από προσωπικούς χαρακτηρισμούς, αλληλοκατηγορίες και καταγγελίες για απαράδεκτες συμπεριφορές, επαναφέρουν στο προσκήνιο την παιδευτική διάσταση της πολιτικής συμπεριφοράς και την ευθύνη όσων συμμετέχουν στον δημόσιο βίο απέναντι στην κοινωνία.
Οι πολιτικοί, είτε το συνειδητοποιούν είτε όχι, λειτουργούν ως δημόσια πρότυπα. Με τον λόγο, τη στάση και τις πράξεις τους επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται τη δημοκρατία, τον διάλογο, τη διαφωνία και τον σεβασμό στον άλλον.
Η πολιτική αντιπαράθεση είναι αναγκαίο και ζωτικό στοιχείο της δημοκρατίας. Χωρίς αυτήν δεν υπάρχει ουσιαστικός πλουραλισμός. Άλλο όμως η έντονη πολιτική και προγραμματική σύγκρουση και άλλο η προσωπική προσβολή, η απαξίωση και η επιθετικότητα. Η κριτική μπορεί και πρέπει να είναι αυστηρή. Μπορεί να αποκαλύπτει αντιφάσεις, να καταγγέλλει πολιτικές επιλογές και να αναδεικνύει ευθύνες. Δεν χρειάζεται όμως να μετατρέπεται σε επίθεση κατά της προσωπικότητας ή της αξιοπρέπειας του πολιτικού αντιπάλου.
Πώς μπορούμε να μιλάμε για την αντιμετώπιση της βίας, του σχολικού εκφοβισμού και της κοινωνικής επιθετικότητας, όταν άνθρωποι με δημόσια εξουσία ή πολιτική επιρροή δεν επιδεικνύουν πάντοτε την απαιτούμενη αυτοσυγκράτηση; Η κοινωνία δεν διαπαιδαγωγείται μόνο από το σχολείο και την οικογένεια. Διαπαιδαγωγείται και από τα πρότυπα που προβάλλονται καθημερινά στον δημόσιο χώρο.
Οι πρόσφατες αντιπαραθέσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία επειδή εκδηλώνονται μεταξύ πολιτικών δυνάμεων που αυτοπροσδιορίζονται προοδευτικές και διεκδικούν την εμπιστοσύνη των πολιτών για μια διαφορετική πορεία της χώρας. Ο προοδευτισμός δεν μπορεί να αποτελεί μόνο πολιτική διακήρυξη. Οφείλει να αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο ασκείται η πολιτική. Διαφορετικά, η απόσταση ανάμεσα στις διακηρύξεις και στις συμπεριφορές υπονομεύει την αξιοπιστία των ίδιων των πολιτικών δυνάμεων. Και το κυριότερο: απογοητεύει τους πολίτες που προσδοκούν μια ουσιαστική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.
Σήμερα η πολιτική επικοινωνία επηρεάζεται καθοριστικά από την τηλεόραση, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τη διαρκή αναζήτηση δημοσιότητας. Η προσωπική επίθεση εξασφαλίζει μεγαλύτερη αναπαραγωγή από μια τεκμηριωμένη πολιτική πρόταση. Έτσι, ο δημόσιος διάλογος κινδυνεύει να μετατραπεί σε θέαμα αντιπαραθέσεων, όπου η ουσία της πολιτικής υποχωρεί μπροστά στην επικοινωνιακή εντύπωση.
Την ίδια στιγμή, τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας παραμένουν συχνά στο περιθώριο. Η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση, η δημόσια υγεία, η παιδεία, οι κοινωνικές ανισότητες, η λειτουργία των θεσμών και η ποιότητα της δημοκρατίας απαιτούν σοβαρές πολιτικές απαντήσεις. Αυτά είναι τα πεδία στα οποία οφείλουν να ανταγωνίζονται οι πολιτικές δυνάμεις. Όχι στην ένταση των χαρακτηρισμών, αλλά στην ποιότητα των προτάσεων και στην αξιοπιστία των λύσεων.
Η αποχή από τη συμμετοχή στις εκλογές και η κρίση εμπιστοσύνης προς την πολιτική και τους θεσμούς δεν είναι άσχετη με την ποιότητα του δημόσιου διαλόγου.
