Αγαπημένε μου Αναγνώστη, στις 31 Ιανουαρίου 1943 ο Τσόρτσιλ δήλωνε μεγαλοστόμως: «Είναι η τρίτη επίσκεψή μου στο όμορφο Νησί σας. Πιστέψτε με, όταν τελειώσει ο πόλεμος, το όνομα της Κύπρου θα μπει στον κατάλογο εκείνων που υπηρέτησαν καλά όχι μόνο τη Βρετανική Κοινοπολιτεία, όχι μόνο τους Ενωμένους Λαούς που μάχονται αυτή τη στιγμή, αλλά και τις μελλοντικές γενιές».
Ειδικότερα στους Κύπριους εθελοντές υποσχόταν, εάν η Αγγλία, οι Σύμμαχοι, ήταν νικήτρια, την Αυτοδιάθεση της Κύπρου που συνεπαγόταν Ενσωμάτωση με την Ελλάδα! Με αυτό το όνειρο της Ενσωμάτωσης 30.000 Κύπριοι εθελοντές κατατάγηκαν στον αγγλικό στρατό. Στρατολογήθηκαν, πέρασαν στην Αίγυπτο και συγκρότησαν το «Κυπριακό Σύνταγμα».
Το «Κυπριακό Σύνταγμα» δραστηριοποιήθηκε, πάντα στο πλαίσιο της δράσης των συμμαχικών, αγγλικών, επιχειρήσεων και κατά τη διάρκεια της γερμανικής εισβολής στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1941. Πολέμησαν στην κυρίως Ελλάδα και στη «Μάχη της Κρήτης».
Αγαπημένε μου Αναγνώστη, ο Τρισήλιος Φλεβοτομάς, ένας από τους χιλιάδες Κυπρίους που συμμετείχαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στο «Ημερολόγιο ενός σύγχρονου Οδυσσέα»1 μάς δίνει το πολεμικό οδοιπορικό του ίδιου και των συμπολεμιστών του.
Στη μνήμη του και με οδηγό το Ημερολόγιό του, είχα τη χαρά και την τιμή να το επιμεληθώ, καταθέτω τη μαρτυρία του:
«Με το όνειρο της Ενώσεως, με τη δίψα της περιπέτειας στο άγνωστο, την ανεργία που μάστιζεν την Κύπρο και αψηφώντας κάθε κίνδυνον, εγώ μαζί με δυο άλλους χωριανούς μου, Αρόδες – Πάφος, σηκωθήκαμε στις 3 Νοεμβρίου 1939 και πήγαμε στον Αστυνομικό Σταθμό της Πάφου και είπαμε θέλουμε να γραφτούμε στον Αγγλικό Στρατόν. Αμέσως μας σήκωσαν από εκεί πέρα και μας πήγαν στη Λευκωσία, εκεί που είναι σήμερα ο ιππόδρομος. Ήμαστε από τους πρώτους που πήγαμε. Το νούμερο ένα εξεκινούσε από τη Λευκωσία και εγώ είχα το 134. Η Πάφος ήταν από τα τελευταία νούμερα. Η πρώτη αποστολή που ήταν να φύγει για την Αίγυπτο ήμαστε 202 άτομα». Μετά από περιπέτειες, ως μέλος του Κυπριακού Συντάγματος, σε μέρη της Αιγύπτου, …Μάρσα Ματρούχ, Λούξορ, Ασουάν, Κένα…, «…μας πήρανε στο Πορτ Σάιντ, μας βάλανε σε κάτι πλοία και ξεκινήσαμε για την Ελλάδα, ξέραμε ότι η Ελλάδα είναι σε πόλεμο με την Ιταλία… μας πηγαίνουνε στην Πελοπόννησο, στα οχυρά του Αράξου… Εμείς, ως Αγγλικός στρατός, εκεί δουλεύαμε μέχρι να κάνουμε αεροδρόμιο».
Στην Καλαμάτα, «από όπου …τα στρατεύματα θα έφευγαν για τη Μέση Ανατολή, περίπου 7.000, ήταν στρατός από όλη την Ευρώπη…», ο Τρισήλιος αιχμαλωτίζεται από τα γερμανικά στρατεύματα ως Άγγλος στρατιώτης, πολίτης.
Στο στρατόπεδο της αιχμαλωσίας, «…μας έδωσαν μια κου-τάλα γεμάτη φακές ωμές για τον καθένα και λέει, ο Γερμανός στρατιώτης, να τις βράσετε να φάτε. Εμείς σκεφτήκαμε και βάλαμε ένα “helmet”, στρατιωτικό κράνος, και τις βάλαμε μέσα και βάλαμε και νερό να βράσει για να φάμε…»
(Εξαφανισθέντες Κύπριοι Στρατιώται)
«Ανακοινούται μετά λύπης ότι οι ακόλουθοι Κύπριοι στρατιώται ανηγγέλθησαν ως εξαφανισθέντες, πιθανώς να διατε-λούν αιχμάλωτοι: Οι δεκανείς… Τρισήλιος Λ. Φλεβοτομάς εξ Άνω Αρόδων… Οι πλησιέστεροι συγγενείς των ανωτέρω ε-πληροφορήθησαν περί της εξαφανίσεών των». (Κυπριακή Εφημερίδα, 22/7/1941)
Γράφει στο «Ημερολόγιο»: «Αγνοούμενος τι σήμαινεν; Α-γνοούμενος σήμαινε νεκρός. …εμείς ήμασταν αγνοούμενοι γιατί δραπετεύσαμε… κι έτσι κανένας δεν ήξερε αν ζούσαμε αιχμάλωτοι, ή πεθάναμε». Μετά την απόδρασή του ζει τον αγώνα της επιβίωσης στην κατεχόμενη από τα γερμανικά στρατεύματα Ελλάδα. Για να κυκλοφορεί και να μην κινδυνεύει με νέα αιχμαλωσία, βγάζει στις 10 Αυγούστου 1941 πλαστή ελληνική ταυτότητα με το όνομα Ηλίας Λαμπριανός του Δημητρίου. Τόπος γέννησης: Σάμος, έτος 1916.
Κατά τη διάρκεια της κατοχής πολλοί κυκλοφορούσαν με πλαστές ταυτότητες για να μετακινούνται «ελεύθερα» ως Έλληνες πολίτες, αφού η Ελλάδα ήταν υπό κατοχή. Ενώ ως Κύπριοι και Άγγλοι υπήκοοι θεωρούνταν εμπόλεμοι και θα συλλαμβάνονταν από τις κατοχικές δυνάμεις. Έτσι, πολλοί κατέφυγαν και πάλι στην Αίγυπτο.
Με μια Αποστολή, ξεκινώντας από τον Πειραιά και περνώντας από Μύκονο, Σάμο, Έφεσο, Σμύρνη, Σαλιχλί, Τσαχλίν, Άγκυρα, Χαλέπι, Δαμασκό, φτάνει στην Αίγυπτο. Η Απο-στολή αποβιβάζεται στο Πορτ Σάιντ και ενσωματώνεται με το Κυπριακό Σύνταγμα. Και από εκεί και πάλι στα πεδία των μαχών!
Μάρσα Ματρούχ.
«…οι Γερμανοί άρχισαν να μας βομβαρδίζουν αγρίως… αφήσαμε το αυτοκίνητο και μπήκαμε στο χαράκωμα. Το αυτοκίνητο έγινε όλο τρύπες από τα βλήματα, εμείς ευτυχώς δεν πάθαμε τίποτα».
Αποφεύγει την αιχμαλωσία: «…και να μας συλλάμβαναν… θα σήμαινε, ως δεύτερη αιχμαλωσία, ισόβια ή θάνατο».
Ελ Αλαμέιν.
«..μεταφέραμε στρατιώτες από την Αλεξάνδρεια στο μέτωπο, Ελ Αλαμέιν … Άγριες μάχες εγίνοντο…»
Ρίμινι.
Από την Αίγυπτο περνά στη Σικελία και φτάνει στο Ρίμινι. Οι Κύπριοι, μαζί με τα αγγλικά στρατεύματα, συμμετείχαν στη Συμμαχική απόβαση στη Σικελία, 1943, και πολέμησαν στο Ρίμινι ως «Άγγλοι» στρατιώτες, μαζί και με την 3η Ελληνική Ορεινή Ταξιαρχία, η οποία είχε ανασυγκροτηθεί στη Μ. Ανατολή. Η Ελληνική Ταξιαρχία ήταν ενταγμένη στη 2η Νεο-ζηλανδική Μεραρχία.
«Στο Ρίμινι υπήρχε ένας λόχος του Κυπριακού Συντάγματος, στον οποίο ήμουν Λοχίας».
Λίγα χιλιόμετρα έξω από την Μπολόνια τραυματίζεται. «…ήταν το δεξί μου πόδι, ακριβώς λίγο δυο τρία δάκτυλα πάνω από το γόνατο, σπασμένο το κόκκαλο, σχισμένο το κρέας μέχρι τα σκέλια μου και το κόκκαλο έστεκε έξω από το κρέας όπως που έκαμνε χαιρετισμό…» Μεταφέρεται στην Ιμόλα, σε ιταλικό νοσοκομείο.
«…έχασα το πόδι μου πάνω από το γόνατο, αρκετά ψηλά… Εγώ δεν πρόκειται να παραδεχτώ ότι είμαι ανάπηρος!» Η περηφάνια που αρμόζει σε Αυτόν που έκανε το Χρέος του στην Πατρίδα!
Επιστρέφει στο Κάιρο και απολύεται μετά από εφτά χρόνια και πενήντα ημέρες, 3 Νοεμβρίου 1939–23 Δεκεμβρίου 1946. Για τη συμμετοχή του παρασημοφορήθηκε από τον Βασιλιά της Αγγλίας! Και πήρε βραβεία από την Αγγλική Κυβέρνηση για τις υπηρεσίες του κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, 1939–1945.
Ο Τρισήλιος Φλεβοτομάς, όπως και οι άλλοι Κύπριοι, το 2001 τιμήθηκε στην Κύπρο για τη συμμετοχή του στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στο πλευρό των Συμμάχων και των Νικητών!
«Μνημονεύουμε και τιμούμε τους εξακόσιους συμπατριώτες μας Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους που έπεσαν στα πε-δία των μαχών και βρίσκονται σήμερα θαμμένοι σε στρατιωτικά κοιμητήρια δεκαεφτά χωρών. Τιμούμε ακόμα τους δυόμισι χιλιάδες Κύπριους που κρατήθηκαν αιχμάλωτοι σε δέκα διαφορετικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και υπέστησαν τη φρίκη της ναζιστικής θηριωδίας»2
Αγαπημένε μου Αναγνώστη, εκτός από το «Κυπριακό Σύνταγμα», έχουμε και μίαν άλλη πλευρά εθελοντών. Είναι αυτοί που όταν ξέσπασε ο ελληνοϊταλικός πόλεμος, ήλθαν στην Ελλάδα και ως Εθελοντές πολέμησαν στο Αλβανικό Μέτωπο (1940–41) και αργότερα απέναντι στην Γερμανική εισβολή, τον Απρίλιο του 1941. Στη συνέχεια κατά τη διάρκεια της τριπλής κατοχής, από τη Γερμανία, την Ιταλία και τη Βουλγαρία (1941–44), εντάχθηκαν στις αντιστασιακές οργα-νώσεις: Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.), Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (Ε.Δ.Ε.Σ.) και Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης (Ε.Κ.Κ.Α.).
Κύπριοι θα μείνουν στο Πήλιο και θα πάρουν μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Ένας απ’ αυτούς είναι ο γιατρός και λογοτέ-χνης Θεόδωρος Μαρσέλλος**.
Ο Μαρσέλλος όταν κηρύχθηκε ο πόλεμος το 1940, ήλθε στην Ελλάδα ως εθελοντής. Σε όλη τη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου υπηρέτησε στο παράρτημα του όγδοου Στρατιωτικού Νοσοκομείου. Στη συνέχεια (1942-44) υπηρέτησε στην Πορ-ταριά και τη Μακρυνίτσα ως στρατιωτικός γιατρός με το βαθμό του Λοχαγού στο 54ο Σύνταγμα του Ελληνικού Λαϊκού Απε-λευθερωτικού Στρατού (Ε.Λ.Α.Σ.). Στην Πορταριά εκτός από τις ιατρικές του υπηρεσίες συγκέντρωνε και χρήματα τα οποία έδινε στους αντάρτες.
Έδρασε στο Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου που ήταν και κέντρο εκπαίδευσης των ανταρτών. Πήρε μέρος στη δύσκολη και άνιση μάχη που έγινε για τη μάχη στα Κοκκινόγια. Από τα καταιγιστικά πυρά των Γερμανών έπεσαν ηρωικά δέκα (10) συμπολεμιστές του. Ζει το βομβαρδισμό του λιμανιού του Βόλου από τους Άγγλους. Μετά την απελευθέρωση, μετά από επιθυμία του, και με άδεια του Στρατηγού Σαράφη, επιστρέφει στην Κύπρο (Σμύρνη, Άγκυρα, Χαλέπι, Δαμασκός, Κύπρος).
Γραπτή μαρτυρία του Θ. Μαρσέλου αποτελεί το σύγγραμμά του «Τα Χρυσά Βουνά», (1947). Στο πεζογράφημα αυτό κατά-γράφει τις εμπειρίες του, που έζησε ως αντάρτης και μόνιμος γιατρός του 54ου Συντάγματος. Βιωματικές εμπειρίες για το δράμα του ανθρώπου σε καιρό πολέμου. Βιώνει τον ελληνικό ηρωισμό και ως ελληνοκεντρικός καταγράφει στον πρόλογο του βιβλίου: «Η Ελλάδα είναι πιότερο σύμβολο παρά χώρος, είναι σύνθημα ψυχής παρά φτασμένη νίκη».
Αγαπημένε μου Αναγνώστη, δυστυχώς, με το τέλος του Β΄ Μεγάλου Πολέμου και πάλι φρούδες αποδείχτηκαν οι ελπίδες των Ελλήνων της Κύπρου για τη δικαίωση των πόθων τους, που ήταν η Αυτοδιάθεση και Ένωση με τη Μητέρα Ελλάδα.
Η Αγγλία όχι μόνο δεν ικανοποίησε αυτόν τον διαχρονικό πόθο, αλλά και, από την άλλη, με τις Συμφωνίες Ζυρίχης–Λονδίνου, 4-11 και 17-19 Φεβρουαρίου 1959, η Αγγλία όχι μόνο είναι Εγγυήτρια Δύναμη και με κυρίαρχες αγγλικές βάσεις στο έδαφος της «Ανεξάρτητης» Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά και, πιστή στο δόγμα της: «διαίρει και βασίλευε», divide and rule, ξαναμπάζει και την Τουρκία στην Κύπρο ως Εγ-γυήτρια Δύναμη και συνέταιρο! Έναν συνέταιρο που πριόνιζε τις Συμφωνίες: 1963, 1964, 1966, 1967, μέχρι να φτάσει στο έγκλημά της, τον Ιούλιο του 1974, με την εισβολή και την κατοχή της μισής Κύπρου.
Επιμύθιον: Πενήντα δύο χρόνια μετά τουρκική κατοχή και στην Κύπρο συνεχίζουμε να ενταφιάζουμε «λείψανα-οστά» των Αδελφικών παιδικών φίλων, συνοδοιπόρων και συμπολε-μιστών! «Άλλος ένας Ήρωας του 1974 κηδεύτηκε σήμερα από τον Ιερό Ναό…» Ένα κουτί με «λείψανα–οστά» (μικροσκοπι-κό κασόνι–φέρετρο), για να μας θυμίζει ότι ο Τούρκος εισβο-λέας είναι εντός των τειχών!
- Ημερολόγιο ενός σύγχρονου Οδυσσέα (1939–1946), Εκδόσεις Καρεκλίδη, Βόλος, 2006.
- Νίκος Ματσικανής, Η προσφορά της Κύπρου στον Β΄ Πα-γκόσμιο Πόλεμο (Ιστορική Μελέτη), σελ. 34, Εκδόσεις Βερ-γίνα, 2011.
*(απόσπασμα) Ιερά και Αγία η Ταφή Ψηφίδες Ιστορίας «κτῆμα ἐς αἰεί» (Εκδόσεις Ραδάμανθυς)
** (απόσπασμα) Σχέσεις Μαγνησίας και Κύπρου (υπό έκδοση).
ΑΔΑΜΟΣ Α. ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ
Βετεράνος 1974/399 Τ.Π. Μπογαζιού Αμμοχώστου Κύπρου.
Φιλόλογος – Ιστορικός
Πρόεδρος της Ένωσης Κυπρίων Ν. Μαγνησίας.
