Φως στην επεξεργασία του χρυσού στους αρχαίους Μυκηναϊκούς οικισμούς του Βόλου, ρίχνει μελέτη που δημοσιεύτηκε σε έγκριτη αρχαιολογική επιθεώρηση του εξωτερικού. Σύμφωνα με τη μελέτη οι τεχνίτες ποτέ δεν χρησιμοποιούσαν καθαρό χρυσό για την κατασκευή των κοσμημάτων τους, αλλά τον αναμείγνυαν με άλλα κράματα, όπως το ασήμι και τον χαλκό. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Journal of Archaeological Science: Reports και αποτελεί την πρώτη, ολοκληρωμένη έρευνα στην μυκηναϊκή χρυσοχοΐα, σε επίπεδο Μαγνησίας.
Επιμέλεια: Γιώργος Στεργίου
Υπογράφεται από την ερευνήτρια του πανεπιστημίου της Σορβόνης, Μαρία Φιλομενα Γκέρα, και σύμφωνα με τα συμπεράσματα τα κοσμήματα που αναλύθηκαν, προέρχονται από τους τέσσερις θολωτούς τύμβους στο Διμήνι, τον Βόλο, και τον τάφο στη θέση Καζανάκι, οι οποίοι ανακαλύφθηκαν άθικτοι σε ανασκαφές το 2004.
Ο συγκεκριμένος τάφος είναι ένας αρχαιολογικός θησαυρός: περιείχε επτά ταφές (ενηλίκων και παιδιών) περισσότερα από 165 χρυσά αντικείμενα, από διακοσμημένες χάντρες έως δίσκους και διακοσμητικά στοιχεία όπλων.
Οι άλλοι τρεις τάφοι, στο Καπακλί, στο Λαμιόσπιτο, και στην Τούμπα, λεηλατήθηκαν κατά την αρχαιότητα από τυμβωρύχους, ωστόσο έχουν βρεθεί ορισμένα πολύτιμα κομμάτια. Οι Μυκηναίοι, αξιοποίησαν τα αντικείμενα αυτά σε ταφικές τελετές, για να συνοδεύουν τους νεκρούς της ανώτερης κοινωνικής τάξης. Πολλά από τα κομμάτια αυτά, όπως οι χρυσοί δίσκοι ή οι ανάγλυφες χάντρες, ήταν τόσο εύθραυστα ώστε, οι μελετητές θεωρούν πως, κατασκευάστηκαν αποκλειστικά για ταφικό σκοπό και όχι για καθημερινή χρήση.
Ήταν συμβολικές προσφορές, αντικείμενα που οι νεκροί δεν φορούσαν στη ζωή τους, χρειάζονταν όμως στην μετά θάνατον ζωή, σύμφωνα με τη μελέτη. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πορίσματα, είναι ο τρόπος με τον οποίον οι Μυκηναίοι τεχνίτες επεξεργάζονταν τον χρυσό τους.
Για παράδειγμα, με μόλις 10 γραμμάρια καθαρού χρυσού, μπορούσαν να φτιάξουν σχεδόν 200 μικρά κυκλικά ελάσματα για να διακοσμούν τα σάβανα. Για τα πιο περίτεχνα αντικείμενα, όπως τα δαχτυλίδια ή τα διακοσμητικά των όπλων, εφάρμοζαν πιο προηγμένες τεχνικές, όπως τη δημιουργία κόκκων και τη συγκόλλησή τους, ή την τεχνική κλουαζονέ. Τα πιο απλά κοσμήματα, όπως οι χάντρες στα περιδέραια, δημιουργούνταν με την ένωση δύο χρυσών ελασμάτων: Ένα επίπεδο στο πίσω μέρος και, ένα ακόμη διακοσμημένο στο μπροστινό μέρος.
Οι μελετητές, δεν βρήκαν στοιχεία που να δείχνουν τεχνική συγκόλλησης των δύο τμημάτων, υποδηλώνοντας πως, ενώνονταν μηχανικά, διπλώνοντας τις άκρες τους. Αυτό μαρτυρά πως, είναι πιθανό να δημιουργούνταν σε τοπικά εργαστήρια, εφαρμόζοντας απλές μεθόδους, ενδεχομένως από τεχνίτες που, δεν ήταν χρυσοχόοι, σύμφωνα με την αναφορά.
Αντίθετα, τα κοσμήματα που δείχνουν ότι είχαν φορεθεί, όπως τα δαχτυλίδια ή οι καλύπτρες όπλων, είχαν δημιουργηθεί από εξειδικευμένους χρυσοχόους. Τα αντικείμενα αυτά, προϋπέθεταν προηγμένες δεξιότητες και συχνά, έφεραν λεπτομέρειες όπως σπειροειδή σχέδια, λουλούδια ή ανάγλυφα ανθρώπινα κεφάλια.
Το μυστήριο με τον «τεχνητό» χρυσό
Η χημική ανάλυση του χρυσού, αποκάλυψε πως, οι Μυκηναίοι τεχνίτες στον Βόλο αναμίγνυαν τον φυσικό χρυσό με χαλκό και ασήμι για τη δημιουργία διαφορετικών αποχρώσεων. Τα περισσότερα κομμάτια περιέχουν μεταξύ 4% -35% ασήμι και έως 4% χαλκό, υποδηλώνοντας πως δημιουργούνταν σκόπιμα τα κράματα με αυτόν τον τρόπο. Δεν χρησιμοποιούσαν καθαρό χρυσό, αλλά μίγματα που ίσως προέρχονταν από τοπικούς ποταμούς ή ρυάκια, όπου ο χρυσός υπάρχει ανάμικτος με άλλα μέταλλα, επισημαίνει η μελέτη.
Ένα περίεργο γεγονός είναι πως, οι χάντρες από το περιδέραιο σε κάθε τύμβο, έχουν παρόμοια χημική σύνθεση. Αυτό δείχνει μαζική παραγωγή, ίσως προοριζόμενη για συγκεκριμένες ταφές. Στο Καζανάκι για παράδειγμα, οι μελετητές αναγνώρισαν τρεις ξεχωριστές ομάδες χρυσών δίσκων, οι οποίες ενδέχεται ν’ αντιστοιχούν σε τρεις φάσεις χρήσης του τάφου, ή σε διαφορετικές ταφές.
Τι έδειξε η συγκριτική μελέτη
Συγκρίνοντας αυτά τα κοσμήματα με όσα έχουν ανακαλυφθεί στην Αργολίδα, την πατρίδα των Μυκηναίων τεχνητών, και σε άλλα μυκηναϊκά κέντρα, οι μελετητές ανακάλυψαν πως, τα αντικείμενα στη Μαγνησία ακολουθούν ένα πιο ομοιόμορφο, χημικό μοτίβο.
Το κεντρικό ερώτημα είναι, αν τα κοσμήματα αυτά κατασκευάζονταν σε τοπικά εργαστήρια, ήταν αν εισάγονταν από εξειδικευμένα κέντρα. Η μελέτη υποδηλώνει πως, τα πιο απλά κομμάτια, όπως οι δίσκοι και οι χάντρες, μπορεί να είχαν κατασκευαστεί κοντά στους τύμβους, ίσως με τη χρήση εισαγόμενων χρυσών ελασμάτων.
Αντίθετα, τα πιο περίτεχνα κοσμήματα, όπως τα δαχτυλίδια με κολλημένα διακοσμητικά στοιχεία, ίσως να δημιουργούνταν στα εργαστήρια της περιοχής που εξυπηρετούσαν την ελίτ. Η δημιουργία ταφικών κοσμημάτων δεν προϋπέθετε την ετήσια εργασία εξειδικευμένων τεχνικών στον κάθε οικισμό, εξηγεί η μελέτη. Αυτό μπορεί να εξηγήσει για ποιον λόγο έχουν βρεθεί λίγα εργαστήρια χρυσού σε σημεία του Μυκηναϊκού πολιτισμού, παρά την αφθονία των κοσμημάτων που έχουν βρεθεί στους τύμβους του.
Η προσφορά της μελέτης
H μελέτη αποκαλύπτει τα τεχνικά μυστικά των χρυσοχόων του Μυκηναϊκού πολιτισμού και καταδεικνύει πως η Θεσσαλία και πιο συγκεκριμένα η Μαγνησία, μια κατά γενική ομολογία θεωρούμενη περιφερειακή περιοχή, είχε τις δικές της, καθιερωμένες τεχνικές παραδόσεις.
Τα αντικείμενα από τον Παγασητικό Κόλπο, από τα χρυσά άνθη στο Καπακλί, έως τα μυστηριώδη στολίδια με τις ανθρώπινες κεφαλές από το Καζανάκι, αποτελούν την απόδειξη μιας περίπλοκης κοινωνίας, η οποία συνδυάζει τις τοπικές επιρροές με τις μακρινές αποστάσεις.
Αν και τα ερωτήματα παραμένουν – όπως το ποια ήταν η ακριβής προέλευση του χρυσού, ή πώς ήταν οργανωμένα τα εργαστήρια – η έρευνα ανοίγει ένα μοναδικό παράθυρο στον κόσμο όπου, το πιο πολύτιμο μέταλλο, εκτός από σύμβολο εξουσίας, ήταν και γέφυρα που ένωνε τους ζωντανούς με τους νεκρούς.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, ο μυκηναϊκός χρυσός της Θεσσαλίας και ειδικότερα του Βόλου δεν ήταν απλώς ένα υλικό, αλλά έκφραση ταυτότητας, κοινωνικής στάθμης και πεποιθήσεων που υπερβαίνουν τον θάνατο. Σύμφωνα με την έρευνα, εξετάστηκαν πάνω από 165 χρυσά αντικείμενα που εντοπίστηκαν σε Διμήνι και Βόλο. Από αυτά τα 54 σύμφωνα με τη μελέτη προέρχονται από τους τρεις συλημένους θολωτούς τάφους στο Καπακλί, το Λαμιόσπιτο και την Τούμπα.
