Πέντε χρόνια από τα επίσημα εγκαίνια του νέου Ταμιευτήρα (τεχνητή λίμνη) Κάρλας

Γράφουν οι : Κώστας Γκούμας – Τάσος Μπαρμπούτης*

Αυτές τις ημέρες συμπληρώθηκαν πέντε χρόνια από τηνέναρξη λειτουργίας του Ταμιευτήρα (τεχνητής λίμνης)Κάρλας και από τα εγκαίνια του σημαντικού αυτού έργου, που πραγματοποιήθηκαν με κάθε επισημότητα (παρουσία Ευρωπαίας Επιτρόπου, υπουργών, τοπικών παραγόντων κλπ.) στις 5 Οκτωβρίου του 2018.
Να όμως που ο φουρτουνιασμένος Πηνειός, σε συνδυασμό με την αμέλεια (επιεικώς….) όσωνμας διοικούν και φέρουν την ευθύνη για την προστασία μας από παρόμοιαφαινόμενα, δεν επέτρεψε να ξαναθυμηθούμε με ευχαρίστηση την ξεχωριστή αυτή ημέρα για τη Θεσσαλία.
Το αντίθετο,όσα βιώνουμε σήμερα στην πλημμυρισμένη λεκάνη της Κάρλας, έχουν φέρει σε απόγνωση τους ανθρώπους της περιοχής και γεμίζουνοργήόλουςόσοιβλέπουμε τον τόπο μας να γυρίζειπολλάχρόνιαπίσω.
Τι συνέβη στην Κάρλα με τον μεσογειακό κυκλώναΝτάνιελ;
Με μια φράση: Κατέρρευσε το αμυντικόσύστημα(με αναχώματα) προστασίας της ευρύτερης περιοχήςΚάρλας από τις υπερχειλίσεις του Πηνειού(στο ύψος της Γυρτώνης),το οποίοείχεσχεδιαστεί πριν πολλέςδεκαετίες και λειτουργούσεέωςτώρα με επιτυχία.
Και αυτή η προστασία,με βάση τον σχεδιασμό,θα έπρεπεκαταρχήν να είναι ένα διαχειρίσιμοζήτημα,ανεξάρτητα από τον όγκουδάτων που «κατέβασε» ο Πηνειόςκαιτο πόσο «ακραία»υπήρξαν τα πλημμυρικάφαινόμενα (ή «θεομηνία» όπως,για ευνόητουςλόγους,κάποιοι ταονομάζουν….).
[Στο παρόνσημείωμα δεν αναζητούνταιευθύνεςούτε θα επιχειρήσουμε να αναλύσουμε πωςλειτούργησε ο διοικητικόςμηχανισμός,ποιοι ήταν οι αρμόδιοι για τον έλεγχο της κατάστασης των υποδομών«άμυνας» δίπλα στο ποτάμι,για την λειτουργία τους,για την συντήρηση τους κλπ.
Εξάλλου, μέχρι τώρα δεν υπάρχουνδιαθέσιμαόλα τα απαραίτηταστοιχεία.Όμως η καταστροφή που προκλήθηκευπήρξετόσομεγάλη,αφενόςσε δημόσιεςυποδομέςαλλάαφετέρου και σε περιουσίεςπολλώνανθρώπων που η ζωή τους «βούλιαξε» μέσα στα νερά.
Ας μην ξεχνάμεεπίσηςτους τεράστιουςοικονομικούςπόρους που θα διατεθούν για αποζημιώσεις και για έργααποκατάστασης,στέλνονταςσε όλους μας τον «λογαριασμό» και σπρώχνονταςέμμεσακαι τη δική μας ζωή «προς τα πίσω»,άσχετα εάν δεν μας κατέκλυσανόλους τα νερά των πλημμυρών.
Συνεπώςστις επόμενεςεβδομάδεςοφείλουνΟΛΟΙ οι εμπλεκόμενοι,με επικεφαλής τους αρμόδιουςυπουργούς και τους αυτοδιοικητικούς μας παράγοντες,χωρίςεπικοινωνιακάτερτίπια,να δώσουνστην δημοσιότητα το πόρισμα τους για το τι συνέβη,τι δεν πήγεκαλά στο αμυντικόσύστημα της Κάρλαςπου τόσαχρόνιαλειτουργούσεχωρίςπροβλήματα και αστοχίες,καθώς και τι σκοπεύουν να βελτιώσουν ώστε να μην ζήσουμεξανάάλλη τέτοιασυμφορά.
Και εκεί θα δούμε την ειλικρίνεια των προθέσεων τους για την δήθεν«αξιολόγηση» σε όλα τα επίπεδα,που εύκολα την απαιτούνόταν αφορά τους «άλλους»,δύσκολα όμως την εφαρμόζουν για τον εαυτό τους….].
Όμωςόλη αυτή την περίοδο δεν μας κατέκλυσανμόνο τα νεράτου Πηνειούαλλάκαι ένα πλήθοςιστορικώνανακριβειών,λανθασμένωνστοιχείων και σε κάποιεςπεριπτώσειςσυνειδητήςπαραπληροφόρησης των πολιτώνγύρω από την πρώηνλίμνηΚάρλα.
Και όλα αυτά ανακατεμένα με μπόλικηνοσταλγία (η λίμνη που «δεν υπάρχει», οιψαράδες κα),με επιτηδευμένη από ορισμένουςπροβολήψευτοοικολογικήςευαισθησίας και άλλαπολλά,που προκαλούνσύγχυση στον κόσμο και περνάνελανθασμέναμηνύματα στις επόμενεςγενιέςσχετικά με τις επιλογές των προγόνων μας.
Και το θέμαγίνεταιακόμη πιο σοβαρό όταν «έγκυρα» ΜΜΕτων Αθηνώνκινούνται σε ανάλογομήκοςκύματος, μέσα από ρεπορτάζπου παρουσιάζουνκάποιοιαπληροφόρητοιήημιμαθείςδημοσιογράφοι.
Ας δούμελοιπόν τι συνέβηπριν από πολλέςδεκαετίεςστην πρώηνλίμνηΚάρλα.
Ως γνωστόν η τροφοδοσία της τότεφυσικήςλίμνηςπραγματοποιούνταν από τα πλημμυρικάνεράτου Πηνειούπου κάθε τόσο στην περίοδο των βροχώνυπερχείλιζανανεξέλεγκτα στο ύψος της Κουλούρας και Γυρτώνης, κατηφόριζαν (μέσω του Ασμακίου) προς την Κάρλα καιστη συνέχεια,μαζί με τα τοπικάνερά (Μαυροβούνι,περιοχήΑγιάς κλπ.),μη έχονταςδιέξοδο,κατέκλυζαν μια έκταση 100 έως 200.000στρεμμάτων,ανάλογα με τον όγκοτου πλημμυρικούνερού της κάθε χρονιάς.
Με άλλαλόγια στην τεράστια αυτή έκτασησυνυπήρχανταυτόχρονα ένα λιμναίοσύστημαπερίπου 50.000 και πλέονστρ.(στη θέση του σημερινούταμιευτήρα) και βορειότεραένα άλλο με έκτασηπερίπου 150.000 στρ., που ανάλογα με την υδρολογικήχρόνιαείχεπερισσότερακατακλυσμένα τμήματα και λιγότερηκαλλιεργήσιμη γη ή/και το αντίστροφο,μια σχέση που «αυθαίρετα» την καθόριζεη φύση.
Αυτή η κατάσταση,όπως ο καθέναςμπορεί να σκεφθεί,είχε και τα καλά της (πχ.ύπαρξη ενός υδάτινουοικοσυστήματος,αλιεία, διατροφικάοφέλη σε δύσκολες για τον λαόπεριόδους),είχε όμως και τα προβλήματα της (υγειονομικήαπειλή-ελονοσία κλπ.,έλλειψησταθερότητας σε καλλιεργητές που περιστασιακάκαλλιεργούσανμέρος των κατακλυζόμενων εκτάσεων,αβεβαιότητα για τις ιδιοκτησίες και για το μέλλον τους κοκ).
Για την υπέρβασηαυτής της κατάστασηςείχανδιατυπωθείπροτάσειςεξυγίανσηςαπό έγκυρουςεπιστήμονες και τεχνικούς προς τις Ελληνικέςκυβερνήσειςήδη από το 1913 (!),που όμως για διάφορουςλόγους (πόλεμοι,κατοχή,εμφύλιος,έλλειψηοικονομικώνπόρωνκλπ.) δεν βρήκανπεριθώριοεφαρμογής.
Μετά τον δεύτεροπαγκόσμιοπόλεμο,σε μια φάσηανασυγκρότησης της χώρας μας, οι πρόγονοι μας και οι κυβερνήσεις που τους εκπροσωπούσανέμελλε να αντιμετωπίσουνοριστικά τομεγάλοδίλημμα:
Στην διάθεση τους υπήρχαν δυο εναλλακτικές:
Η πρώτηήταν να στηρίξουν το μέλλον τους και την ζωή των επόμενωνγενεών στην λειτουργία ενός δύσκολα διαχειρίσιμου οικοσυστήματος όπως τους το παρέδωσε η φύση.
Η δεύτερηήτανπρωτίστως να παρέμβουν με τεχνικάέργα(σημ. : αυτά που στην πρόσφατηπλημμύρακατέρρευσαν) γιατην προστασία της υπολεκάνης της Κάρλας από τις ανεξέλεγκτεςπλημμύρες του Πηνειού και στη συνέχεια να επανακαθοριστούν οι χρήσεις ώστε να γίνεται με απόλυτηασφάλειαη αξιοποίηση των γαιών στην περιοχή,προσδιορίζονταςγια πάντα και με ακρίβεια ποιο θα είναι το λιμναίοτμήμα της Κάρλας και ποιες εκτάσεις θα διατίθενται για καλλιέργειες. Έτσι, «αφαιρούσαν» από την φύση την δυνατότητα να δημιουργεί τις ανεπιθύμητεςκατακλύσεις(έλη) και τις αντίστοιχεςαβεβαιότητες στην γεωργοκτηνοτροφική τους δραστηριότητα.
Όπως όλοιγνωρίζουν,αφού «ζύγισαν» τα υπέρ και τα κατά της κάθε λύσης,επέλεξαν την δεύτερηεναλλακτικήλύση με έργαπροστασίαςπαραπλεύρως του ποταμού (αναχώματα στην περιοχή Λάρισας – Γυρτώνης) και την οριστική διακοπή της τροφοδοσίας της λεκάνηςΚάρλας με ανεξέλεγκτεςροές από τον Πηνειό.
Και όπως ήτανφυσικό,με απόλυτηαίσθησηευθύνης και οικολογικήςευαισθησίας,ακολουθήσαν την ήδηδιατυπωμένη πριν αρκετάχρόνιακαι απόλυτατεκμηριωμένηπρότασηδημιουργίας μιας νέαςτεχνητήςλίμνης (ταμιευτήρα),αυτή τη φοράπεριγεγραμμένης,προστατευμένης από υψηλάαναχώματα,με απόλυταπροκαθορισμένηεπιφάνεια και χωρητικότητα και με έλεγχοτης ποιότητας των υδάτων,των ροών και των εκροώντης,δηλαδή τον Ταμιευτήρα (τεχνητήλίμνη) πουμε καθυστέρησητριάνταετώνκατασκευάσθηκε και πλέονλειτουργεί εδώ και πέντεχρόνια.
Μετά τα έργαπροστασίαςδίπλα στον Πηνειό,όπως ήτανεπιβεβλημένο,συντελέστηκε η εκκένωσηόλωντων επιβλαβών (αλατούχων) υδάτων της παλαιάςλίμνης, που λίμναζαν επίχρόνια και δεν επέτρεπαν την εξυγίανση τωνεδαφών. Όταν οι δύο αυτοί παράγοντες εξέλειπαν, τότε ολοκληρώθηκε οσχεδιασμός με την κατασκευή της νέαςτεχνητήςλίμνης που περιγράψαμε.
Τώρακάποιοι,αντί του όρου «εκκένωση και απομάκρυνσηαλατούχωνυδάτων»,επιλέγουν τον όρο «αποξήρανση» και αφήνουνυπονοούμενα για έλλειψηενσυναίσθησης και ευαισθησίας στους προγόνους μας που έκαναν αυτές τις επιλογές, υπονοώντας πως όσασυνέβησανέγιναναλόγιστα,μόνο και μόνογια να μοιραστούν τα χωράφια,αδιαφορώντας για τις όποιεςοικολογικέςεπιπτώσεις.
Οι ίδιοιάνθρωποιπαραλείπουννα αναφέρουνπως οι τεχνικέςεπιλογέςείχαναπόλυτητεκμηρίωση από ειδικούςεπιστήμονες, Έλληνες και ξένους και επί της ουσίαςείχαν την πλήρηστήριξη από κυβέρνηση,αυτοδιοίκηση καικατοίκους,με την προσδοκίαβεβαίωςμιας δίκαιηςεπίλυσης του ιδιοκτησιακού των γαιών,κάτι που αποτελούσε και την βάση για την επιτυχία του συνολικούαναπτυξιακούεγχειρήματος.
Δυστυχώς στο ιδιοκτησιακόζήτηματο σχέδιο (εάν φυσικάυπήρχε….)απέτυχεπαταγωδώς.
Χωρίς την ανάλογηπρόβλεψη και προετοιμασία,χωρίς από πριν συμφωνημένεςλύσεις,το ιδιοκτησιακόέγινεαντικείμενοδικαστικώνδιαμαχών για 25 τουλάχιστονχρόνια και έχει, ακόμη και σήμερα, αφήσειάλυτακάποιαζητήματα.
Όσο δε αφορά στην διαχείριση των χωραφιών από ακτήμονες κατά την διάρκεια της παρατεταμένηςμεταβατικήςπεριόδουαπό την εκκένωσητων υδάτων(1962) και μετά,αυτή χαρακτηρίστηκε από τις συνήθειςαδυναμίες του κρατικούμηχανισμού καιείχετα γνωστά σε όλους,πελατειακάχαρακτηριστικά του ελληνικούκράτους και των πολιτικώνεκπροσώπωνεκείνης της εποχής.
Παρόλα αυτά,το να ισχυρίζεταικάποιοςσήμερα ότι είναι αντίθετος στην «αποξήρανση» συνιστάπαραλογισμό και υποκρισία.
Και τέλοςπάντων,αυτοί που «κλαίνε» για την λεγόμενηαποξήρανσηγιατί δεν αντέδρασαν όταν η χώρα μας ενέταξε τον περιγεγραμμένο με αναχώματα νέο ταμιευτήρα της Κάρλας (που δεν έχεισχέση με την πρώηνλίμνηΚάρλα) σε πρόγραμμαυλοποίησηςτης ΕΕ και ξοδεύτηκανσχεδόν 250 εκατ.ευρώ για την κατασκευή του;
Γιατίυπερθεμάτιζαν στην κατασκευή του νέουέργου;
Γιατί δεν απαίτησανμαχητικάνα καθαιρεθούνάμεσατα αναχώματαπου είχανκατασκευασθείστην Γυρτώνη(για την προστασίααπό τον Πηνειό)και παράλληλανα «ταπωθεί» η έξοδος προς τον Παγασητικό,έτσι ώστε να επανέλθουμε(και μάλιστα με ελάχιστοκόστος) στην προηγούμενηκατάσταση;
Γιατί δεν αγωνίστηκανώστε ο Πηνειός,μετά από αρκετέςδεκαετίες,να διαθέτεικαι πάλι ανεξέλεγκτατις πλημμυρικές του ροές προς την λεκάνηΚάρλας και να λειτουργήσειόπως πριν η πρώηνλίμνη με τα στάσιμανερά στην περιοχή, με τα ψάρια του και τους αλιείςτους ;

Προφανώςόλοι οι αντίθετοι προς την «αποξήρανση» δεν είναι σε θέση να εξηγήσουν στην κοινήγνώμηγιατί το σύνολο των οργανώσεων(επιστημονικές,αυτοδιοικητικές,οικολογικές κλπ.) ΟΜΟΦΩΝΑ συμφώνησαν όταν στα πλαίσια της προβλεπόμενηςδιαβούλευσηςπαρουσιάστηκε το σχέδιο της νέαςτεχνητήςλίμνης (έτος 1999,Βόλος -αίθουσα ΤΕΕ Μαγνησίας,παρουσίαπλήθουςφορέων της Θεσσαλίας,παρουσίαεκπροσώπου από την ΕυρωπαϊκήΕπιτροπή και με την παρουσία ενός από τους υπογράφοντες το σημερινόάρθρο).
Άραγεόλοιαυτοί οι όψιμαδιαφωνούντεςθα προτιμούσαντην ύπαρξη της παλιάςπαθογενούςλίμνης που δεν προσέφερεδυνατότηταδιεξόδου και ανανέωσης των υδάτωντηςή θα προτιμούσαν την νέατεχνητήλίμνη που λειτουργείυγιώς,που πλέοντα ύδατα της ανανεώνονταισυστηματικά και συντεταγμένα,καθώςδιατίθενταιγια αρδεύσεις σταπάνω από 100.000 στρ.γύρω από τον ταμιευτήρα,προσφέρονταςεπιπλέονεισόδημασε εκατοντάδεςοικογένειες και πάμπολλααγροτικάαγαθά τον τόπομας ;
Κατά την άποψη μας αυτάακριβώς τα στοιχείασφραγίζουν την οικολογική – περιβαλλοντικήαλλά και την αναπτυξιακήδιάστασηαυτού του έργου, αφαιρώνταςοριστικά την δυνατότητα στους διάφορους ψευτοοικολόγους να ψαρεύουν στα θολάνερά,κάτιπου τους το επιτρέπειδυστυχώςη έλλειψητεχνικήςπληροφόρησης και ιστορικήςγνώσης σε ένα σημαντικότμήμα του ελληνικούλαού.
[Θα επανέλθουμε σε επόμενοσημείωμα με παρατηρήσεις για την αντιμετώπιση της κατάστασης που έχεισήμεραδιαμορφωθεί στις κατακλυσμένεςπεριοχές,τις αντιδράσειςπου προκαλεί ηαπομάκρυνσητων νερών προς τον Παγασητικό,καθώς και στις σοβαρέςτεχνικές και διοικητικέςεκκρεμότητες ως προς την λειτουργία του ταμιευτήρα της Κάρλας].

*Γκούμας Κώστας, γεωπόνος, πρ. Δ/ντής Εγγείων Βελτιώσεων, πρ. πρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ/Κεντρικής Ελλάδας, μέλος Ε.Δ.Υ.ΘΕ,

*Μπαρμπούτης Τάσος, πολιτικός μηχανικός, μέλος ΔΣ ΕΘΕΜ, πρ. γραμματέας ΤΕΕ/ΚΔΘ, μέλος Ε.Δ.Υ.ΘΕ

Εγγραφείτε στην ομάδα Magnesianews στο Viber για να λαμβάνετε ενημερώσεις.
Ακολουθήστε τη ροή Magnesianews στο Google News και μείνετε σε επαφή με ότι συμβαίνει.