Πρόσφατα, με το ΦΕΚ 1040 (18.12.2025) η Κυβέρνηση ενέκρινε την απόφαση 215/2024 του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Νοτίου Πηλίου (συνεδρίαση 28.11.2024), περί «καθορισμού χώρων που εξομοιώνονται με Ζώνη Λιμένα στη θέση Κάτω Γατζέα».
Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι η κυριότητα και διοίκηση του λιμανιού περιέρχεται στο νεοσύστατο Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο και ο Δήμος προχωρά στην κατασκευή, βελτίωση και συντήρηση λιμενικών εγκαταστάσεων, ήτοι σε:
α. επέκταση του λιμενοβραχίονα και κατασκευή υποδομών λιμένα
β. ανάπλαση του παραλιακού μετώπου, με βελτίωση του κρηπιδώματος
Οι εξελίξεις αυτές, συνοδευόμενες από τις μελέτες των προβλεπόμενων λιμενικών έργων, έχουν θορυβήσει τους χρήστες του λιμανιού, αλλά και τους κατοίκους και επισκέπτες της Γατζέας, οι οποίοι ανησυχούν ότι θα αλλοιωθεί η γραφική φυσιογνωμία του χωριού, που ιστορικά αποτελεί “ησυχαστήριο” και υποδοχέα ήπιου τουρισμού.
Ιστορικό
Η ιδέα για το λιμανάκι ξεκίνησε το 1978 από μερικούς κατοίκους με όραμα, αρκετοί από τους οποίους δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή, και η κατασκευή ξεκίνησε το 1980, με ογκόλιθους από τις εργασίες στις γειτονικές “Σχολές Εμπορικού Ναυτικού”, έργο και χρηματοδότηση σχεδόν αποκλειστικά από ιδιώτες. Η θέση είναι περίπου εκεί που προϋπήρχε πέτρινο μουράγιο, που χρησίμευε ιστορικά στο εμπόριο ελαιών, μέσω της θαλάσσιας οδού. Ο σημερινός λιμενοβραχίονας σε σχήμα “Γ” ορίζει ένα λιμανάκι περίπου 100×120μ, με άνοιγμα από Βορειο-Ανατολικά.
Το 1992 ιδρύθηκε ο Σύλλογος Ερασιτεχνών Αλιέων Γατζέας (ΣΕΑΓ), ο οποίος ανέλαβε ουσιαστικά τη συντήρηση και διαχείριση των 29 θέσεων ελλιμενισμού μικρών βαρκών, με προσωπικό κόπο και εργασία. Πάγιο αίτημα του Συλλόγου και των κατοίκων ήταν η νομιμοποίηση του λιμανιού και του αιγιαλού της Γατζέας, ώστε να προχωρήσουν τα έργα (εκβάθυνση κλπ) και η προστασία του παραλιακού μετώπου.
Παράλληλα, την ίδια εποχή (τέλη δεκαετίας 1970), έγινε η κατασκευή του κρηπιδώματος και του παραλιακού δρόμου, για την προστασία των σπιτιών και επιχειρήσεων από το κύμα και την πλημμυρίδα.
Η νέα κατάσταση, Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο
Η κυριότητα και η διοίκηση των λιμένων ανήκουν στο κράτος, το οποίο τις ασκεί μέσω των Λιμενικών Ταμείων (τα περισσότερα είναι Δημοτικά). Ο Δήμος Νοτίου Πηλίου, έπειτα από διαγωνισμό το Σεπτέμβριο 2022, για Σύνταξη Σχεδίων και Μελετών των λιμανιών Κάτω Γατζέας, Καλών Νερών, Αφήσσου και Καλάμου, ανέδειξε ανάδοχο Κοινοπραξία και προχώρησε σε Σύμβαση τον Απρίλιο 2023. Στη συνέχεια, ο Μελετητής (η Κοινοπραξία), μετά από συνεργασία με το Δήμο για τις διάφορες εναλλακτικές, κατέθεσε την Προμελέτη Λιμενικών Έργων, το Φεβρουάριο 2024.
Ο Δήμος βέβαια έχει στην κυριότητά του από χρόνια και άλλη μελέτη για το λιμάνι και την ανάπλαση του παραλιακού μετώπου της Γατζέας, η οποία για άγνωστο λόγο έχει εγκαταλειφθεί.
Ακολούθησε η έκδοση από το Λιμενικό Ταμείο Δήμου Νοτίου Πηλίου του Κανονισμού Λειτουργίας και Διαχείρισης Λιμένων (με αρκετά λάθη), που εγκρίθηκε στις 10.07.2025. Οι δομικές αλλαγές ως προς το λιμανάκι της Γατζέας είναι ότι η διαχείριση περιέρχεται πλέον στο Λιμενικό Ταμείο και τα τέλη ελλιμενισμού (και πρόστιμα) εναρμονίζονται με την ΚΥΑ 8122.1/29/16.7.2014, με τροποποίηση από την ΚΥΑ 3113.11/48682/21/06.07.2021, όπως ισχύει σε όλη την Ελλάδα (εκτός των ιδιωτικών μαρινών). Ο Δήμος αναλαμβάνει την υποχρέωση για συντήρηση, επέκταση και αναβάθμιση των υποδομών (εκβάθυνση, αγκυροβόλιο, pillars για ρεύμα και νερό, wifi κλπ), όπως και την τήρηση του πρωτοκόλλου για επικίνδυνα υλικά και ρύπανση.
Σε μελλοντικό χρόνο, με επέκταση των θέσεων, ημερήσιο κατάπλου διερχομένων και υπηρεσιών pillars, το έσοδο αυτό θα πολλαπλασιαστεί, πόσω μάλλον λόγω του ότι η σημερινή εικόνα “ενοίκων” θα αλλάξει άρδην υπέρ μεγαλύτερων σκαφών, καθότι το κόστος για μικρούς ερασιτέχνες είναι μεγάλο και θα προτιμήσουν άλλο αγκυροβόλιο (“αρόδου”).
Πρόταση για το λιμάνι
Σε αυτό το πλαίσιο που διαμορφώνεται και εφόσον δεν υπάρχει περίπτωση συνέχισης του status quo (με διαχείριση από το Σύλλογο), με το Λιμενικό Ταμείο να έχει ήδη καρπωθεί το έτοιμο λιμάνι και να έχει ξεκινήσει τις διαδικασίες αιτήσεων, θέτουμε ως βάση για διεκδίκηση τα παρακάτω:
●Αναβολή των νέων χρεώσεων, έως ότου ολοκληρωθούν οι εργασίες αναβάθμισης, ήτοι η επέκταση των (29) θέσεων, εκβάθυνση, εγκατάσταση pillars (με κάρτα για ρεύμα, νερό) και wifi, κεντρικό αγκυροβόλιο (“μάνα”). Δεν είναι δυνατόν να χρεώνεται κάτι που κατασκευάστηκε με ιδιωτικό χρήμα και εργασία, έναντι ενός σχεδίου το οποίο δεν έχει υλοποιηθεί ακόμα (σε αντιστοιχία με διόδια σε δρόμο υπό κατασκευή)!
●Ειδική αντιμετώπιση μελών του Συλλόγου, με προνόμια και εκπτώσεις (όπως συμβαίνει στα περισσότερα λιμάνια, στο Μικρολίμανο, ΝΟΘ κοκ, ακόμα και στον ΟΛΒ για μέλη ΙΟΒΑΘ).
●Η επέκταση του λιμενοβραχίονα δεν χρειάζεται να είναι “φαραωνική”. Σύμφωνα με εναλλακτικά σχέδια, θα αρκούσε μία επέκταση (πέραν του φάρου) κατά 10 μέτρα, συν άλλα 15 μέτρα υπό γωνία 30 μοιρών προς βορρά (για αντιμετώπιση του ΒΑ ανέμου). Ως ύστατη εναλλακτική, θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή και η επέκταση των 40 μέτρων, όπως στην πρόταση του Μελετητή. Επιπλέον θέσεις διερχομένων μπορούν να προβλεφθούν στην έξω μεριά του βραχίονα (αντί “βραχάδας”), που είναι αρκετό για επισκεπτόμενα σκάφη, σε ήπιο καιρό.
●Σε καμία περίπτωση δεν γίνεται να υλοποιηθεί “γλίστρα” σκαφών, εντός του χωριού! Εάν υπάρξει τέτοια ανάγκη (και δεν καλύπτεται από το γειτονικό λιμάνι των “Σχολών”), θα πρέπει να δομηθεί εκτός της οικιστικής ζώνης.
Στις ανωτέρω προοπτικές του λιμανιού Γατζέας θέτουμε ως παράγοντα και το μέλλον του λιμανιού στις “Ναυτικές Σχολές”, εκεί ο ιδιώτης επενδυτής του ξενοδοχείου διεκδικεί και τη διαχείριση του λιμανιού (τυπικά είναι κατασκευή), όπου ελλιμενίζονται αρκετοί αλιείς και ερασιτέχνες. Το θέμα αυτό ανέδειξε ο Σύλλογος Επαγγελματιών Αλιέων Νοτίου Πηλίου, κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στο Δήμο.
Η ανάπλαση του παραλιακού μετώπου
Ο οικισμός της Κάτω Γατζέας, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1970 όπως θυμούνται οι αυτόχθονες, ήταν ένα ψαροχώρι, επίνειο του Αγίου Γεωργίου Νηλείας, με αρκετές επιχειρήσεις εμπορίου ελιάς. Στην παραλία υπήρχαν τουλάχιστον 4 υπόστεγα (“τσαρδάκια”) και πολλές προβλήτες (ξύλινες “σκάλες”), που εξυπηρετούσαν τους ψαράδες, αλλά και το εμπόριο ελιάς και λαδιού, μέσω θαλάσσιας οδού.
Τα απλωμένα δίχτυα, τα αλιεύματα, οι ψαρόβαρκες, οι σκάλες, ο ήσυχος ρυθμός, ήταν τα στοιχεία που προσέλκυσαν κόσμο και οικιστική ανάπτυξη, πάντα όμως σε ήπιο και γραφικό τόνο. Εξάλλου, η Κάτω Γατζέα είναι από τους λίγους οικισμούς στο Νότιο Πήλιο, που έχουν πολεοδομικό σχέδιο, από το 1928 (Π.Δ. 22.02.1928)! Από το 1980 ισχύει το Π.Δ. περί παραδοσιακών οικισμών του Πηλίου και από το 1995 άρχισαν να χτίζονται συγκροτήματα παραθεριστικής κατοικίας.
Στη σημερινή εποχή, υπάρχουν κυρίως δύο προβλήματα στο παραλιακό μέτωπο, που χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης, προ και αντί οποιασδήποτε άλλης “ανάπλασης”:
α. Ο κυκλοφοριακός φόρτος στην παραλιακή οδό, κατά τους θερινούς μήνες (που εντείνεται λόγω της μη διάνοιξης της παράλληλης οδού)
β. Η διαχείριση των υδάτων, ομβρίων (από τη λεκάνη που σχηματίστηκε με το παραλιακό κρηπίδωμα) και θαλασσίων (από πλημμυρίδα και νοτιάδες).
Από τις “σκάλες” και τα “τσαρδάκια” σήμερα έχει μείνει μόνο “του Φράγκου”, που σώθηκε από κατεδάφιση. Αυτό αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο πολυφωτογραφημένα τοπόσημα της Γατζέας.
Πρόσφατα κατεδαφίστηκε άλλο ένα ιστορικό “τσαρδάκι του Λιάππη” (σήμερα Σκουργιά), στην αρχή του λιμενοβραχίονα. Ιστορία ενός αιώνα διαγράφηκε μεμιάς.
Αυτό ήταν προαπαιτούμενο για την εξομοίωση χώρων λιμένα και παραχώρηση στο Δήμο, σύμφωνα με το ΦΕΚ 1040 και με το 22197/07-11-2025 έγγραφο του Δήμου Νοτίου Πηλίου πραγματοποιήθηκε η εκτέλεση του υπ’ αρ. 3/2010 Πρωτοκόλλου Κατεδάφισης της Κτηματικής Υπηρεσίας.
Οι κάτοικοι και οι επισκέπτες βέβαια αναρωτιούνται εάν έγιναν όλα τα δυνατά βήματα και διαβήματα για να διασωθεί (και) αυτό το “τσαρδάκι”. Είναι σίγουρο ότι αποτελεί ιστορικό μνημείο του τόπου, θα μπορούσε να επιληφθεί η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων και να αναστείλει την κατεδάφιση. Υπάρχει η υπόσχεση από το Δήμο ότι θα χτιστεί νέο, νόμιμο, το σίγουρο είναι ότι κανείς δεν θα ήθελε να δει πλαστικά (τέντες, ομπρέλες), όπως έγινε και στη θέση των υπόλοιπων, που κατεδαφίστηκαν.
Έχει προκριθεί από το Δήμο το σχέδιο του Μελετητή για το λιμάνι και το παραλιακό μέτωπο, για την οποία προμελέτη μάλιστα ο Δήμος έχει αιτηθεί στις 12.01.2026 χρηματοδότηση 1.680.200 € από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Το σχέδιο αυτό είναι μη αποδεκτό από την πλειοψηφία των κατοίκων, όπως άλλωστε αναδείχτηκε κατά την πρόσφατη συνάντηση μελών της δημοτικής αρχής και του δημάρχου με το Σύλλογο και κατοίκους, στις 28.01.2026. Ειδικά για το παραλιακό μέτωπο, κανείς δεν θέλει τσιμέντωμα σε πλάτος 10-12 μέτρα και άνω, ούτε “γλίστρα” σκαφών μέσα στο χωριό!
Σχέδια ανάπλασης υπάρχουν, είναι στην κατοχή του Δήμου από χρόνια (2007-2009), τα οποία αντιμετωπίζουν πολύ πιο εκλογικευμένα και εναρμονισμένα τις ανάγκες και προοπτικές του γραφικού οικισμού.
Πρόταση για το παραλιακό μέτωπο
Πιστεύουμε ότι για τη Γατζέα χρειάζεται να αντιμετωπιστούν πρωτίστως τα προβλήματα από τον καιρό (νοτιά) και όμβρια, με ήπια ανάπτυξη, διατήρηση και επαναφορά της γραφικής μορφής, ώστε να παραμείνει ένα διαφορετικό μέρος, ησυχαστήριο για κατοίκους και επισκέπτες, αλλά και με σωστή προβολή για τους επαγγελματίες και επιχειρήσεις της περιοχής.
Ως βάσεις για τα παραπάνω, προτείνουμε:
●Κατασκευή νέου κρηπιδώματος, σε όλο το παραλιακό μήκος του χωριού, για ανάσχεση του κύματος και της πλημμυρίδας. Αυτό ας είναι στο ελάχιστο φάρδος που απαιτείται (1,5 έως 2 μέτρα) και σχήματος (ανάποδη κλίση) για τη μηχανική αντοχή, με τοιχίο ανάσχεσης (στηθαίο), όπου και με όσο ύψος απαιτείται, όπως άλλωστε δεικνύεται στα σχέδια που έχει από χρόνια ο Δήμος.
●Διευθέτηση των ομβρίων υδάτων, με μελέτη και κεντρικό σχέδιο, υποχρεωτικά αγωγούς ομβρίων κάτω από το δρόμο (και τους καθέτους) και το κρηπίδωμα.
●Σχέδιο ανάπλασης, που να ενσωματώνει (αρχιτεκτονικά) τα “τσαρδάκια” και τις “σκάλες”, για επαναφορά της ιστορικής, γραφικής μορφής του οικισμού. Ζώνες αναψυχής με εξέδρες-πλατφόρμες και ξυλεία τύπου deck. Μετατροπή του παραλιακού δρόμου σε ήπιας κυκλοφορίας, με κυβόλιθους, ζώνες πρασίνου και μέριμνα για χώρους πάρκινγκ.
●Διαμόρφωση και προστασία δύο ζωνών αμμουδιάς, η υπάρχουσα στο λιμάνι και μία ακόμη με νέο μικρό βραχίονα στα ανατολικά.
●Απόφαση Δήμου για τους όρους με τους οποίους θα γίνεται εκμετάλλευση αυτών των δομών (τσαρδάκια, σκάλες, παραλία λουομένων), ως παραχώρηση, ενοίκιο, με σεβασμό στο αρχιτεκτονικό σχέδιο και τη μορφή.
Για τα παραπάνω απαιτείται η συμμετοχή των κατοίκων, με συζήτηση, διαβούλευση και διεκδίκηση. Είναι σαφές ότι οι γνώμες όλων δεν είναι δυνατόν να συμπίπτουν στο όλον, αλλά η Δημοκρατία προτάσσει να υπάρξει μία ενιαία πρόταση, από μεριάς των κατοίκων, αξιοκρατική, με τη μέγιστη δυνατή συναίνεση.
Η μοίρα και οι εξελίξεις στην υπόθεση του λιμανιού και της ανάπλασης του παραλιακού μετώπου της Γατζέας θα αποτελέσουν οδηγό και για τους υπόλοιπους παραλιακούς οικισμούς του Νοτίου Πηλίου, με όποιες ιδιαιτερότητες έχει η κάθε περίπτωση.
Οργανώνεται συνάντηση κατοίκων και επισκεπτών, με συμμετοχή εκπροσώπων του Δήμου, όπου θα συζητηθούν προτάσεις και επιλογές, με σκοπό την υπογραφή ενός κειμένου θέσεων, στο λιμανάκι της Γατζέας, την Τετάρτη 11.02.2026 στις 17:00.
