Η απόφαση της Κριστίν Λαγκάρντ να αποχωρήσει πρόωρα από την προεδρία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), στις 7 Φεβρουαρίου 2027, σηματοδοτεί το τέλος μιας επταετούς θητείας σε έναν θεσμό του οποίου την ηγεσία δεν θεωρούνταν εξαρχής το φαβορί για να αναλάβει. Άλλωστε πολλοί την αμφισβήτησαν.
Η πρώην υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας και επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) Κριστίν Λαγκάρντ ανέλαβε την προεδρία της ΕΚΤ το 2019, χωρίς ακαδημαϊκές σπουδές στα οικονομικά ή προηγούμενη εμπειρία σε κεντρική τράπεζα, κερδίζοντας μάλιστα το ειρωνικό προσωνύμιο «Madame Lagaffe».
Πολύ πριν βρεθεί στο τιμόνι της ΕΚΤ, ωστόσο, η Λαγκάρντ είχε ήδη συνδεθεί με μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: την κρίση χρέους, τα μνημόνια και τα σκληρά μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής. Και μία δήλωσή της για τους Έλληνες και τη φοροδιαφυγή θα προκαλούσε έντονες αντιδράσεις, αφήνοντας ένα αποτύπωμα που τη συνόδευσε για χρόνια.
Πίσω στο καλοκαίρι του 2011, η Λαγκάρντ μετακομίζει στην Ουάσιγκτον και αναλαμβάνει γενική διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Είναι η πρώτη γυναίκα που τοποθετείται επικεφαλής του ΔΝΤ.
Η Ευρωζώνη βρίσκεται ήδη στη δίνη της κρίσης χρέους. Η Ελλάδα έχει προσφύγει στον μηχανισμό στήριξης από το 2010 και το Ταμείο συμμετέχει, μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ΕΚΤ, στην τρόικα των δανειστών.
Η Λαγκάρντ δεν σχεδίασε ως επικεφαλής του ΔΝΤ το πρώτο ελληνικό πρόγραμμα καθώς όταν ανέλαβε, εκείνο βρισκόταν ήδη σε εφαρμογή. Θα βρεθεί όμως στο κέντρο των επόμενων διαπραγματεύσεων και θα συνδεθεί πολιτικά με τις απαιτήσεις για δημοσιονομική προσαρμογή και μεταρρυθμίσεις.
Στην Ελλάδα της βαθιάς ύφεσης, της εκρηκτικής ανεργίας και των διαδοχικών περικοπών, το ΔΝΤ δεν αντιμετωπίζεται ως ένας μακρινός διεθνής οργανισμός. Οι όροι και οι απαιτήσεις του επηρεάζουν άμεσα τους μισθούς, τις συντάξεις, τη φορολογία και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Για πολλούς πολίτες, η Λαγκάρντ γίνεται ένα από τα πρόσωπα εκείνης της περιόδου: της επιτήρησης, των δύσκολων όρων δανεισμού και της αίσθησης ότι οι αποφάσεις για τη χώρα λαμβάνονται μακριά από την Αθήνα.
«Να πληρώνουν τους φόρους τους»: Η δήλωση που εξόργισε την Ελλάδα
Η ένταση κορυφώνεται το 2012, όταν η Λαγκάρντ παραχωρεί συνέντευξη στην εφημερίδα The Guardian (Μάιος του 2012) και αναφέρεται στην ελληνική κρίση, στη φοροδιαφυγή και στις κοινωνικές συνέπειες των μέτρων λιτότητας.
Ερωτηθείσα για τους ανθρώπους που υποφέρουν στην Ελλάδα, αναφέρεται στα παιδιά ενός φτωχού χωριού στον Νίγηρα, επισημαίνοντας ότι έχουν ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη βοήθειας. Στη συνέχεια, στρέφει την προσοχή της στο ζήτημα της φοροδιαφυγής και στη φορολογική συμμόρφωση.
Υποστηρίζει ότι οι Έλληνες πρέπει να βοηθήσουν συλλογικά τον εαυτό τους πληρώνοντας όλοι τους φόρους τους.
Όταν η συζήτηση φτάνει στα παιδιά που πλήττονται από τις περικοπές, η απάντησή της ότι οι γονείς έχουν ευθύνη να καταβάλλουν τους φόρους τους προκαλεί έντονες αντιδράσεις.
Στην Ελλάδα, όπου εργαζόμενοι και συνταξιούχοι βλέπουν τα εισοδήματά τους να συρρικνώνονται και το βιοτικό τους επίπεδο να υποχωρεί, οι δηλώσεις εκλαμβάνονται από πολλούς ως συλλογική επίπληξη προς μια κοινωνία που ήδη υφίσταται τις συνέπειες της κρίσης.
Μάλιστα, επανέλαβε την άποψή της κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής της συνέντευξης. «Θεωρώ ότι η πληρωμή των φόρων από τους φορολογούμενους πολίτες είναι αναγκαία για την ανάκαμψη οποιασδήποτε χώρας. Της Ελλάδας, όπως και των άλλων», δήλωσε η Κριστίν Λαγκάρντ στο τηλεοπτικό δίκτυο CNN (Ιούνιος του 2012).
Η αντίδραση είναι έντονη και η Λαγκάρντ επιχειρεί να κατευνάσει τις αντιδράσεις, δηλώνοντας ότι κατανοεί τις δυσκολίες του ελληνικού λαού. Το ΔΝΤ, από την πλευρά του, εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι οι δηλώσεις της παρερμηνεύθηκαν και προκάλεσαν προσβολή.
Η προσπάθεια να πέσουν οι τόνοι
Μετά τον σάλο, η τότε γενική διευθύντρια του ΔΝΤ επιχειρεί να διευκρινίσει τη θέση της μέσω Facebook, τονίζοντας ότι συμμερίζεται τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι Έλληνες και ότι ο οργανισμός στηρίζει την προσπάθεια της χώρας να ξεπεράσει την κρίση.
«Όπως έχω πει πολλές φορές, έχω μεγάλη κατανόηση για τον ελληνικό λαό και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει. Για τον λόγο αυτό, το ΔΝΤ υποστηρίζει την Ελλάδα στην προσπάθειά της να ξεπεράσει τη σημερινή κρίση και να επιστρέψει στον δρόμο της οικονομικής ανάπτυξης, της απασχόλησης και της σταθερότητας», αναφέρει. Στη συνέχεια, υπογραμμίζει ότι η προσπάθεια πρέπει να στηρίζεται σε μια δίκαιη κατανομή των βαρών, με ιδιαίτερη έμφαση στους οικονομικά προνομιούχους και στην υποχρέωση καταβολής των φόρων.
«Ένα σημαντικό κομμάτι της προσπάθειας αυτής έχει να κάνει με το ότι όλοι θα πρέπει να φέρουν το δικό τους, δίκαιο μερίδιο βάρους, ιδιαίτερα οι πιο προνομιούχοι και ιδίως σε ό,τι αφορά την πληρωμή των φόρων τους», σημείωνε, εξηγώντας ότι αυτό ήταν το σημείο στο οποίο ήθελε να δώσει έμφαση στη συνέντευξή της στον Guardian.
Οι διευκρινίσεις δεν εξαφανίζουν τη δυσαρέσκεια. Η φράση για τους φόρους παραμένει συνδεδεμένη στη δημόσια συζήτηση με μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική κοινωνία αισθανόταν ότι επωμιζόταν δυσανάλογο βάρος για την αντιμετώπιση της κρίσης.
Το λάθος στο… μέτρημα και η μάχη για το ελληνικό χρέος
Η κριτική προς το ΔΝΤ δεν περιορίζεται στις δηλώσεις της Λαγκάρντ. Αφορά και τις ίδιες τις εκτιμήσεις του οργανισμού για τις επιπτώσεις των προγραμμάτων προσαρμογής στην ελληνική οικονομία.
Το 2013, κατά την αξιολόγηση του πρώτου προγράμματος, το Ταμείο αναγνωρίζει ότι είχε υποτιμήσει τις επιπτώσεις της δημοσιονομικής προσαρμογής στην οικονομική δραστηριότητα. Η ύφεση αποδεικνύεται βαθύτερη και η ανεργία υψηλότερη από ό,τι προέβλεπαν οι αρχικές εκτιμήσεις.
Η παραδοχή αυτή δεν αναιρεί τις συνέπειες της κρίσης για τα ελληνικά νοικοκυριά, αποτελεί όμως σημαντικό κεφάλαιο στη συζήτηση για τον σχεδιασμό των προγραμμάτων διάσωσης και τον τρόπο με τον οποίο κατανεμήθηκε το κόστος τους.
Τα επόμενα χρόνια, η Λαγκάρντ και το ΔΝΤ επιμένουν ολοένα και περισσότερο ότι το ελληνικό χρέος δεν μπορεί να καταστεί βιώσιμο μόνο μέσω των προσπαθειών της ίδιας της χώρας και ότι απαιτείται ουσιαστική ελάφρυνση. Το καλοκαίρι του 2015, μετά τις δραματικές διαπραγματεύσεις, το δημοψήφισμα και τη συμφωνία για ένα νέο ευρωπαϊκό πρόγραμμα στήριξης, η Λαγκάρντ χαρακτηρίζει το ελληνικό χρέος μη βιώσιμο και ζητεί από τους Ευρωπαίους εταίρους συγκεκριμένες δεσμεύσεις για σημαντική ελάφρυνσή του.
Την ίδια στιγμή, το Ταμείο εξακολουθεί να ζητεί δημοσιονομικά μέτρα και μεταρρυθμίσεις, μεταξύ άλλων στο συνταξιοδοτικό, διατηρώντας την πίεση για αλλαγές στην ελληνική οικονομία.
