Αυτό το Σάββατο στην εκπομπή «Βιβλίο και Πολιτισμός» του ράδιο Ένα 102,5, που επιμελείται και παρουσιάζει η Σοφία Νικολάου θα φιλοξενούμε τον καθηγητή κοινωνιολογίας του ΕΚΠΑ Νίκο Παναγιωτόπουλο και το βιβλίο του «Υπάρχει ακόμη ελληνική Διανόηση ;» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Πεδίο.
Στο βιβλίο μεταξύ άλλων παρουσιάζεται η μεγάλη ανάγκη της ύπαρξης πραγματικά διανοουμένων ανθρώπων καθώς η μιντιοκρατία έχει δημιουργήσει μια «κάστα» ανθρώπων που δεν έχουν καμιά σχέση με τη διανόηση επειδή δεν διαθέτουν το απαραίτητο έργο που προϋποθέτει η παρέμβαση στη δημόσια συζήτηση ενός διανοουμένου.
Τι είναι όμως ο διανοούμενος; Ποια κριτήρια πρέπει να πληροί κάποιος για να φέρει αυτόν τον τίτλο; Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος μας δίνει τον ορισμό. «Η ανθρωπότητα είχε την τύχη εδώ και έναν αιώνα περίπου να εφεύρει ένα μοντέλο παρέμβασης στον πολιτικό χώρο, τον διανοούμενο, που προέκυψε από την υπόθεση Ντρέιφους και την παρέμβαση του Ζολά. Τι είναι ο διανοούμενος λοιπόν;
Διανοούμενος είναι ένας συγγραφέας, ένας καλλιτέχνης, ένας επιστήμονας, ο οποίος παράγει έργο που αναγνωρίζεται καθολικά ή σε πολύ μεγάλο βαθμό τουλάχιστον από τους ομότεχνούς του, αποκτά κύρος και στο όνομα αυτού του κύρους παρεμβαίνει στον χώρο της πολιτικής, όχι για να μείνει σε αυτόν αλλά για να θέσει το κύρος του στην υπηρεσία των αξιών που οι επαγγελματίες της πολιτικής αρνούνται ν’ αναγνωρίσουν.»
Το πρόβλημα, ωστόσο, σύμφωνα με τον συγγραφέα είναι ότι έχουμε ξεχάσει τι σημαίνει διανοούμενος και μια σειρά δομικών παραγόντων που συνέβαλαν στη νομιμοποίηση πολλών μορφών αντιδιανοοθμενισμού: «Ο διανοούμενος», σύμφωνα με τον κ Παναγιωτόπουλο, «είναι ένα ον που παράγει έργο και θεωρεί ότι οφείλει να παρέμβει στον χώρο της πολιτικής προκειμένου να την μπολιάσει με αξίες οικουμενικές. Τα τελευταία τριάντα πέντε, σαράντα χρόνια αυτό το ον αρχίζει να εξαφανίζεται. Από τη μία, απειλείται η ύπαρξη των διανοουμένων εξαιτίας της επικυριαρχίας των επιταγών της αγοράς στην πολιτισμική σφαίρα.
Από την άλλη, περιφέρονται στον δημόσιο διάλογο σωσίες διανοούμενων που δεν διαθέτουν το αναγνωρισμένο έργο που προϋποθέτει η παρέμβαση ενός πολιτισμικού παραγωγού». Υπάρχει κάποιο φως στην άκρη αυτού του τούνελ; Πώς θα ανατραπεί η δημιουργηθείσα κατάσταση;
Η λύση που μπορούμε να προτάξουμε, όπως υποστηρίζει ο Νίκος Παναγιωτόπουλος είναι η δημιουργία ενός είδους εθνικού κοινοβουλίου συγγραφέων, επιστημόνων και καλλιτεχνών: ή όπως υποστήριζε ο Μπουρντιέ «η δημιουργία μιας συντεχνίας που “θα υπερασπίζεται τις καθολικότερες των καθολικών αξιών”». Αυτή η συλλογική διανόηση θα λειτουργήσει ως μία μορφή αντεξουσίας έναντι των πολιτικών, οικονομικών και μεσοενημερωτικών εξουσιών.
