Ανοιξιάτικη πια επιστροφή στην εκπομπή του «Ράδιο Ένα» , «Βιβλίο και Πολιτισμός» που επιμελείται και παρουσιάζει η Σοφία Νικολάου κάθε Σάββατο στις 10:15 με 12:00 μια Άνοιξη που μας βρήκε όλους απροετοίμαστους κι ανόρεξους ή αδιάφορους –απροετοίμαστη κι η άνοιξη, σε κάθε της βήμα κοντοστέκεται σαστίζει και σωπαίνει κάτω απ’ τα λίγα της δέντρα– δε ρωτάει. Το φως επιστρέφει απ’ το περσινό καλοκαίρι κατάκοπο κι αφηρημένο, απόμακρο, παραξενεμένο απ’ την καινούρια του νεότητα… όπως λέει κι Γ. Ρίτσος, στο Οδηγός ασανσέρ, εκ. Κέδρος.
Στην εκπομπή τούτου του Σαββάτου θα έχουμε τη χαρά να συνομιλήσουμε τους δυο επιμελητές και συγγραφείς του βιβλίου «Συνηθισμένοι Άνθρωποι» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Opportuna, Χρήστο Δερμεντζόπουλο και Γιάννη Παπαθεοδώρου. Όπως πληροφορούμαστε από τον υπότιτλο πρόκειται για 15 μελέτες διαφόρων ερευνητών που αφορούν στην λαϊκή και δημοφιλή κουλτούρα. Ποια είναι λοιπόν η κουλτούρα αυτών που αποκαλούμε συνηθισμένους ανθρώπους;
Με τι ασχολούνται ποιες οι πολιτιστικές πρακτικές τους όταν μαθαίνουμε από πρόσφατη έρευνα ότι 3 στους 10 Έλληνες διάβασαν ένα βιβλίο τους τελευταίους 12 μήνες. Ποιες λοιπόν οι πρακτικές των Ελλήνων σε ότι αφορά την κατανάλωση πολιτιστικών προϊόντων στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, των κινητών, των fake news, των videogames του Netflix.
Η έννοια της λαϊκής κουλτούρας είναι εξ’ ορισμού μια έννοια πολύσημη που εγκολπώνεται τις έννοιες του παραδοσιακού πολιτισμού (φολκλόρ) καθώς και της μαζικής ή ποπ κουλτούρας και των προϊόντων της. Στην εισαγωγή τους ο Δερμεντζόπουλος και ο Παπαθεοδώρου με γνώμονα γνωστούς στοχαστές που ασχολήθηκαν με τη λαϊκή κουλτούρα όπως ο Bourdieu ή ο Gramsci ο οποίος μάλιστα είχε υιοθετήσει ένα ερμηνευτικό σχήμα όπου η λαϊκή κουλτούρα ήταν το κλειδί της κατανόησης για τη μετάβαση της κοινωνίας στη μοντέρνα εποχή τη Σχολή της Φρανκφούρτης το Μιχαήλ Μπαχτίν, τον Walter Benjamin, τον R. Williams μας καθοδηγούν στα άδυτα της λαϊκής κουλτούρας αλλά και της κοινωνικής ιστορίας. Διαφορετικές επιστημονικές αφετηρίες, διεπιστημονική προσέγγιση αλλά και πόλεμοι και συγκρούσεις για την ορθότητα της μιας ή της άλλης της κυρίαρχης κουλτούρας και της υποτελούς κουλτούρας, της λαϊκής. Τα κείμενα του τόμου υπογράφονται από μια πλειάδα μελετητών που ο καθένας προσπαθεί να φωτίσει τις αθέατες πλευρές της μαζικής κουλτούρας, τις ποικίλες λειτουργίες που επιτελεί και φυσικά τις αντιφάσεις της. Το βιβλίο ανοίγει με ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στο δημοτικό τραγούδι 19ος αιώνας, γραμμένο από τον Αλέξη Πολίτη αναδεικνύει τον πολιτισμικό ρόλο που διαδραμάτισαν τα λαϊκά αναγνώσματα Ερωτόκριτος, Μεγαλέξανδρος, Μπερτόλδος γραμμένο από τον Γ. Παπαθεοδώρου. Παράδοση και νεωτερικότητα ή σχέση της διανόησης με το λαό μέσα από το έργο των Μακρυγιάννη και Θεόφιλου της Ελένης Αδρίκαινας και της Σοφία Ζησιμοπούλου Ένα κείμενο του Χ. Δερμεντζόπουλου και Λάμπρου Φλιτούρη μελετά τις όψεις του λαϊκού μυθιστορήματος στην Ελλάδα. Ο Λ. Οικονόμου εστιάζει στο ρεμπέτικο τραγούδι και τα διαφορετικά επιστημονικά παραδείγματα για την κατανόηση του και μια κοινωνιολογία του ρεμπέτικου τραγουδιού. Ο Ν. Μποζίνης σκιαγραφεί την ελληνική ροκ σκηνή. Ο Ν. Φιλιππαίος τα ελληνικά λαϊκά περιοδικά των δεκαετιών 1950 1960. Ο Γ. Σκαρπέλος εξετάζει τα κόμικς. Ο Χ. Δεμερντζόπουλος μια ιστορική καταγραφή του ελληνικού κινηματογράφου 1950-1975 στο κοινωνικό, πολιτισμικό και αισθητικό πεδίο. Η Άννα Πούπου εξετάζει την ελληνική εκδοχή του φιλμ νουάρ, το κείμενο του Γ. Πασχαλίδη με τις παραλλαγές του κολλάζ του Χάμιλτον και τέλος η Μάρθα Μιχαηλίδου ερευνά τη μελέτη των επιδράσεων της τηλεόρασης στην κοινή γνώμη.
