Δεν είναι συχνό θέμα στα βιβλία και στις όποιες σχετικές συζητήσεις, ούτε είναι γνωστά ασφαλώς, όλα τα δεδομένα… Γι ΄αυτό και είναι συνηθισμένο, όταν γίνονται αναφορές σε τόπους εξορίας, η Σκόπελος … να απουσιάζει!
Και όμως… Κατά τη διάρκεια των ταραγμένων χρόνων του Εθνικού Διχασμού η Σκόπελος, αποτέλεσε τόπο εκτοπισμού των περισσότερων μελών των φιλοβασιλικών κυβερνήσεων! Σπ. Λάμπρος, Λίνα Λάμπρου-Τσαλδάρη, Παναγής Τσαλδάρης, Ιωάννης Ράλλης, Ζαΐρα Θεοτόκη-Ράλλη, Ευγένιος Ζαλοκώστας, Γεώργιος Μπαλτατζής, Κων. Κουμουνδούρος, Νικ. Τριανταφυλλάκος, Σπ. Στάης, Γεώργιος Α. Βλάχος, Ίων Δραγούμης, ο καθηγητής Μαιευτικής Κ. Λούρος είναι μερικά από τα «ηχηρά» ονόματα εκείνης της εποχής που εκτοπίστηκαν στη Σκόπελο. Πολύ εύστοχα μάλιστα, ο Γ. A. Βλάχος έγραφε ότι στην παραλία του νησιού, «ένα ολόκληρο Υπουργικό Συμβούλιο συνεδριάζει κάτω από έναν πλάτανο»…
Ένα βιβλίο που ξεφεύγει από τα όρια της Τοπικής Ιστορίας και πραγματεύεται ακριβώς αυτό το θέμα, το όχι ιδιαίτερα προτιμημένο από την ιστορική έρευνα, δηλαδή την αντιβενιζελική παράταξη και μάλιστα την εξορία επιφανών προσωπικοτήτων της στη Σκόπελο για δύο χρόνια 1918-1919, είναι και το βιβλίο «Εθνικός Διχασμός. Φιλοβασιλικοί εξόριστοι στη Σκόπελο» της Φιλολόγου Ελένης Σπηλιώτη*, (ιδρυτικό και δραστήριο μέλος του Κέντρου Μελετών Νήσου Σκοπέλου).
Συνέντευξη – Επιμέλεια: Ηλίας Κουτσερής
Πώς συνελήφθησαν και πώς μεταφέρθηκαν οι εκτοπισμένοι; Πού ζούσαν στη Σκόπελο; Πώς ήταν η καθημερινότητά τους; Ποιες οι συζητήσεις τους; Πώς τους αντιμετώπιζαν οι ντόπιοι; Ποια η πολιτική κατάσταση που επικρατούσε στο νησί εκείνη την εποχή; Ποιες οι συνήθειες των ντόπιων;
Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που απαντά η συγγραφέας. Η μελέτη, τοποθετημένη μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής και τεκμηριωμένη με ενδελεχή και μακροχρόνια έρευνα στον Τύπο, στα αρχεία δημοσίων υπηρεσιών, στα ημερολόγια και τα απομνημονεύματα ορισμένων εξόριστων, στις γραπτές και προφορικές μαρτυρίες Σκοπελιτών, στα προσωπικά λευκώματα δεσποινίδων του νησιού και ανέκδοτες φωτογραφίες, φέρνει στο φως άγνωστα στοιχεία για το θέμα αυτό.
Πολύ ενδιαφέρον έχουν και οι άγνωστες πτυχές της καθημερινότητας των εξόριστων, οι έρωτες και τα ειδύλλια που αναπτύχθηκαν και οι γάμοι που τελέστηκαν. Κατά τον Γ. Βλάχο, «τρεις εξόριστοι συνήντησαν εν Σκοπέλω την ευτυχίαν».
«Συγκεντρώνονται τουλάχιστον 43 ονόματα»
Έχει ενδιαφέρον παράλληλα, η οπτική που μας έδωσε πρόσφατα, η κα Αννίτα Πρασσά, Δρ Ιστορίας, Προϊσταμένη Γ.Α.Κ. Μαγνησίας, η οποία σε μια απ τις ραδιοφωνικές της αναφορές στο θέμα (στο Ράδιο Ένα 102,5**), τόνισε μεταξύ άλλων, ότι «ενώ έχουμε συνδυάσει τις εξορίες με τη Γυάρο, τη Μακρόνησο, το Τρίκερι, η περίπτωση της Σκοπέλου είναι λίγο διαφορετική.
Εκεί συγκεντρώνονται τουλάχιστον 43 ονόματα που έχει εντοπίσει η Ελένη Σπηλιώτη, που είναι η αφρόκρεμα της πολιτικής, κοινωνικής και πνευματικής ζωής της Αθήνας. Πηγαίνουν στη Σκόπελο, εκτοπισμένοι από τον Βενιζέλο. Ορισμένοι από αυτούς, ήταν ήδη στην Κορσική, όπως ο Ίων Δραγούμης και καταλήγουν στη Σκόπελο, μένοντας εκεί για δύο χρόνια».
Σύμφωνα με την ίδια, «είναι μία εξαιρετική μελέτη. Αναδεικνύει ένα τελείως άγνωστο θέμα. Γνωρίζαμε ότι στη Σκόπελο ήταν ο Ίων Δραγούμης αλλά δεν ξέραμε για τόσους πολλούς άλλους. Η συγγραφέας έχει πραγματικά εξονυχιστικά ερευνήσει και μελετήσει το θέμα, μέσα από τον Τύπο της εποχής, μέσα από αρχειακό υλικό, από αναμνήσεις από αυτούς τους εξόριστους, όπως του Γεωργίου Βλάχου, του εκδότη της Καθημερινής που επίσης ήταν μαζί με αυτούς στη Σκόπελο, τις αναμνήσεις του Κωνσταντίνου Λούρου, του πολύ γνωστού καθηγητή Μαιευτικής και επίσης ένα πολύ ωραίο λεύκωμα που είχε μία κοπέλα του νησιού, από τις εύπορες οικογένειες του νησιού, την οικογένεια Δουλίδου. Ήταν αυτά τα λευκώματα που κρατούσαν και κρατούν ακόμη τα κορίτσια, κι εκεί γράφουν φίλοι, φίλες, γνωστοί, μία αφιέρωση, μία φωτογραφία, ένα ποίημα, κάποιες αναμνήσεις…
Όλοι αυτοί οι εξόριστοι, έχουν αφήσει κάτι εκεί. Ένα υστερόγραφο, κάποιες σκέψεις, που είναι επίσης μία ωραία άγνωστη πηγή που έρχεται και «φωτίζει» αυτό το θέμα. Είναι ένα πολύ ωραίο θέμα που ξεφεύγει από την τοπική Ιστορία. ..»
Δίνονται απαντήσεις
Όπως σημείωσε επίσης η κα Πρασσά, «στο βιβλίο, αποτυπώνεται όλο το ιστορικό πλαίσιο για το πώς έγινε ο Διχασμός, πώς φτάσαμε εκεί, όλη αυτή τη διαφωνία του Κωνσταντίνου και του Βενιζέλου, με αφορμή την εξωτερική πολιτική, που «ακούμπησε» πάρα πολύ και τα εσωτερικά πράγματα.
Με την Αγγλογαλλική κατοχή που είχαμε και την οποία δοκίμασε και η Θεσσαλία, το 1917, όταν οι Σύμμαχοι προκειμένου να πείσουν τον Κωνσταντίνο να μπει στον πόλεμο έκαναν αποκλεισμό των λιμανιών και της ηπειρωτικής χώρας, μέχρι… πώς αυτοί οι άνθρωποι εκτοπίστηκαν, πώς πήγαν αρχικά και πώς έζησαν στη Σκύρο. Οκτώ μήνες έζησαν εκεί ο Βλάχος και άλλα πρόσωπα και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στη Σκόπελο.
Η οποία ήταν ένα νησί, που είχε επίσης πολύ έντονη βενιζελική παράταξη… Εκεί βλέπει κανείς και τους ντόπιους Σκοπελίτες πώς είναι διχασμένοι σε βενιζελικούς και φιλοβασιλικούς. Πώς έχουν διαφορετικά καφενεία, πώς υποβλέπουν οι βενιζελικοί τους εξόριστους φιλοβασιλικούς. Ένα περιστατικό που κάνει εντύπωση, είναι το γεγονός, ότι οι βενιζελικοί προσπαθούσαν επίμονα να μεταστρέψουν τους φιλοβασιλικούς… Κάποιοι έκαναν… δήλωση μετανοίας, ότι φεύγουν από το φιλοβασιλικό στρατόπεδο και μεταπηδούν στο βενιζελικό και καταγράφεται το πώς τους βλέπουν οι πρώην συναγωνιστές. Είναι αυτός ο Διχασμός και η ξένη κηδεμονία και από τις δύο πλευρές, πώς οι ξένες Δυνάμεις επηρεάζουν όχι μόνο την εξωτερική πολιτική αλλά και τα εσωτερικά πράγματα».
Γιατί επιλέχθηκε η Σκόπελος ως τόπος εξορίας
Υπάρχει βέβαια ένα βασικό ερώτημα, «γιατί επιλέχθηκε η Σκόπελος ως τόπος εξορίας»;
Η κυρίαρχη απάντηση, είναι, γιατί υπάρχει έντονη βενιζελική παράταξη. Βέβαια, όπως εξήγησε η κα Πρασσά, «στην αρχή οι Βενιζελικοί έδωσαν μάχη για να επιβληθούν στο νησί και πάρα πολλοί Σκοπελίτες δηλώθηκαν στη βενιζελική παράταξη. Από την άλλη, δεν είχε τακτική ακτοπλοϊκή σύνδεση και πολλές παραλίες στα βόρεια του νησιού ήταν αφιλόξενες.
Οπότε, δεν υπήρχε κίνδυνος ν’ αποδράσουν οι εξόριστοι και αυτοί οι λόγοι βάρυναν στην επιλογή της Σκοπέλου. Ενώ αρχικά ήταν στη Σκύρο, όπως γράφει ο Βλάχος και από αυτόν έχουμε αποκλειστικά πληροφορίες για τη διαμονή εκεί, λέει ότι εκεί ήταν όλοι φιλοβασιλικοί οι κάτοικοι πλην τεσσάρων βενιζελικών».
Είναι τελείως άγνωστο θέμα. Επειδή την εξορία την έχουμε συνδυάσει με τα χρόνια από το 1930 και μετά, ειδικά μετά τον Μεταξά και μετά στα μεταπολεμικά χρόνια, τον Εμφύλιο και τη Χούντα, γι’ αυτό λέω ότι είναι λίγο άγνωστο το θέμα στον Διχασμό να έχουμε πολιτικούς εξόριστους.
Ήταν γνωστό το θέμα του Δραγούμη που στο ημερολόγιό του αφιερώνει πολλά για τη Σκόπελο, αλλά το ότι ήταν και τόσοι άλλοι επώνυμοι, και το πώς ζούσαν εκεί… παρέμενε γενικότερα… άγνωστο!
*Η Ελένη Σπηλιώτη, πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, έχει εργαστεί ως καθηγήτρια φιλόλογος στην ιδιωτική και δημόσια εκπαίδευση. Είναι ιδρυτικό και δραστήριο μέλος του Κέντρου Μελετών Νήσου Σκοπέλου και ζει στη Σκόπελο.
**Η απόδοση των όσων αναφέρει η κα Πρασσά, έγινε με ελεύθερη αποτύπωση του προφορικού λόγου, της συνέντευξης που δόθηκε στο Ράδιο Ένα 102,5.
Το φωτογραφικό υλικό, προέρχεται απ΄ το περιεχόμενο του βιβλίου, με την άδεια και συναίνεση της κας Σπηλιώτη
