Η ιστορικά χαμηλή στάθμη του Δούναβη το καλοκαίρι που μας πέρασε είχε ως αποτέλεσμα να αποκαλυφθούν πλοία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που είχαν βυθιστεί στα βάθη του ποταμού. Την ίδια περίοδο στην Ολλανδία χτύπησε “καμπανάκι” λόγω της λειψυδρίας, ενώ η Ρουμανία αναγκάστηκε να θέσει εκτός λειτουργίας πυρηνικό αντιδραστήρα λόγω της χαμηλής στάθμης του Δούναβη.
Η κλιματική αλλαγή και φαινόμενα όπως λειψυδρία και πλημμύρες δεν απειλούν πλέον μόνο τη χώρα μας αλλά όλη την Ευρώπη. Στη Θεσσαλία ωστόσο που έχει πληγεί και από φαινόμενα ξηρασίας και από πλημμυρικά φαινόμενα, τα τελευταία χρόνια υπάρχουν προγράμματα και πρακτικές που προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα και γι’ αυτές τις πρακτικές ήρθε την εβδομάδα που μας πέρασε στην περιφέρεια μας κλιμάκιο Ολλανδών και Ρουμάνων.
«Η επίσκεψη πραγματοποιείται από κλιμάκιο έξι Ολλανδών και 11 Ρουμάνων επιστημόνων και στελεχών Φορέων διαχείρισης υδατικών πόρων (οι ομόλογοι Φορείς του ΟΔΥΘ). Διενεργείται στο πλαίσιο παροχής τεχνικής βοήθειας των Ολλανδών στους Ρουμάνους μέσω του προγράμματος Blue Deal που συγχρηματοδοτείται από την Ολλανδική κυβέρνηση και την ΕΕ, εστιάζοντας κυρίως στην αντιμετώπιση ξηρασιών σε σχέση με τους υδατικούς πόρους. Στις 3 μέρες που επισκέφτηκαν τη Θεσσαλία, έμαθαν για την γεωλογική και υδρογεωλογική δομή, την υδρολογία της λεκάνης, τα κυρίαρχα προβλήματα και προκλήσεις διαχείρισης νερού σε σχέση κύρια με την πρωτογενή αγροτική παραγωγή. Είδαν και μελέτησαν λύσεις και πρακτικές που εφαρμόζονται στην Θεσσαλία, αλλά και προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή, λόγω των πλημμυρών και των ξηρασιών. Συναντήθηκαν με στελέχη του ΟΔΥΘ, του ΤΟΕΒ Ταυρωπού, του Δήμου Αγιάς και του Συνεταιρισμού Μελιβοίας η ΑΘΑΝΑΤΗ, δηλαδή τους εταίρους εφαρμογής του έργου SpongeWorks και NEXUSLABS. Σημαντικό κομμάτι των επισκέψεων αποτέλεσε η επικοινωνία με παραγωγούς που εφαρμόζουν τα μέτρα που βασίζονται στη φύση, στα αγροτεμάχιά τους» εξηγεί στη larissanet για την επίσκεψη του κλιμακίου ο Ανδρέας Παναγόπουλος, Διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Εδαφοϋδατικών Πόρων, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ.
Μέσα σε τρεις μέρες το κλιμάκιο επισκέφτηκε μεταξύ άλλων σημεία στην Καρδίτσα για επιτόπια παρατήρηση της διαχείρισης του ποταμού και των επιπτώσεων των μεσογειακών κυκλώνων Ιανός (2020), Daniel και Elias (2023), πιλοτικούς αγρούς στον Δήμο Αγιάς και επισκέφτηκαν εγκαταστάσεις του Συνεταιρισμού Μελιβοίας.
Για τις πρακτικές που μπορούν να μάθουν από την διαχείριση των υδάτων στην περιοχή μας ο κ. Παναγόπουλος αναφέρει ότι αυτές μπορεί να είναι: «Πρακτικές χαμηλής άρωσης, χειμερινές εδαφοκαλύψεις με ψυχανθή για την βελτίωση της γονιμότητας των εδαφών και την προστασία από διάβρωση, διαχείριση της εδαφικής υγρασίας με συστήματα υποστήριξης λήψης αποφάσεων για την άρδευση, ζώνες περιμετρικής προστασίας και φυτοφράκτες, ξερολιθιές προστασίας αγροτεμαχίων από διάβρωση. Σημαντικό κομμάτι ενδιαφέροντος αποτελεί η προσπάθεια προσαρμογής της Θεσσαλίας στην ξηρασία μέσω των λύσεων φυσικής βάσης και η συμμετοχική διαδικασία που ακολουθείται συστηματικά στον συνσχεδιασμό και εφαρμογή των μέτρων με συναίνεση των παραγωγών. Παράλληλα, ενδιαφέρον για την ομάδα αποτελεί η επίτευξη της μετάβασης σε κλειστό δίκτυο άρδευσης στον ΤΟΕΒ Ταυρωπού και η δημιουργία επιδεικτικών αγρών όπου ενδιαφερόμενοι παραγωγοί μπορούν να δουν την εφαρμογή των μέτρων στην πράξη και να μάθουν για την αποτελεσματικότητά τους από αυτούς. Τέλος, η ιδέα ότι παραγωγοί της περιοχής ξεκίνησαν την εφαρμογή τέτοιων μέτρων στο παρελθόν από μόνοι τους πειραματιζόμενοι για την μείωση του κόστους παραγωγής και την προστασία των αγροτεμαχίων αποτελεί σημαντική γνώση για μεταφορά στην πατρίδα τους. Η προσέγγιση εφαρμογής των μέτρων και η απόδειξη της αποτελεσματικότητάς τους μέσω της εφαρμογής σύγχρονων μεθόδων παρακολούθησης με ψηφιακά όργανα αποτελεί πολύτιμη γνώση προς μεταφορά στην δική τους περίπτωση, ειδικά όταν αυτή διενεργείται μέσω πλατφόρμας δεδομένων ελεύθερης προς τους ενδιαφερόμενους».
Το SpongeWorks που ανέφερε αρχικά ο κ. Παναγόπουλος είναι ένα ευρωπαϊκό έργο που υλοποιείται σε 3 μεγάλες πιλοτικές λεκάνες της Ευρώπης και για την Ελλάδα, στην λεκάνη απορροής του Ποταμού Πηνειού στη Θεσσαλία με ορίζοντα υλοποίησης την τετραετία 2024-2028 αποσκοπεί στην ενίσχυση της διαχείρισης και ασφάλειας των υδατικών πόρων της περιοχής. Επικεντρώνεται στην εφαρμογή λύσεων που βασίζονται στη φύση (NbS) και ειδικότερα “μέτρων-σπόγγου” (Sponge Measures) – παρεμβάσεων που ενισχύουν τη φυσική ικανότητα του εδάφους να συγκρατεί και να αποδίδει νερό, μειώνοντας τις επιπτώσεις από πλημμύρες και ξηρασίες. Με αυτόν τον τρόπο, το τοπίο λειτουργεί σαν “σπόγγος”, αυξάνοντας την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα του οικοσυστήματος απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Για το επόμενο βήμα του έργου τονίζει: «Έχει ολοκληρωθεί η βασική υποδομή και τα δίκτυα παρακολούθησης. Η εφαρμογή των αγροοικολογικών μέτρων έχει ξεκινήσει, ενώ η ολοκλήρωση των μελετών και αδειοδοτήσεων για έργα μεγάλης κλίμακας (θεματικό πάρκο μέτρων και παρεμβάσεις παρόχθιας βλάστησης) βρίσκονται στο τελικό στάδιο. ξεκινάμε να αναλύουμε αποτελέσματα και ολοκληρώνεται η εφαρμογή των μέτρων σε πλήρη κλίμακα μέσα στους επόμενους μήνες. Δημιουργείται υλικό τεκμηρίωσης των μέτρων και σε επόμενη φάση συνθέτουμε τεχνικές προδιαγραφές σχεδίασης υλοποίησης και εφαρμογής. Παράλληλα διαμορφώνεται το στρατηγικό σχέδιο υποστήριξης των μηχανισμών και χρηματοδοτικών μέσων υποστήριξης της εφαρμογής των μέτρων με τα στελέχη των αρμόδιων αποκεντρωμένων και κεντρικών υπηρεσιών της χώρας».
Σχολιάζοντας τις σημερινές προκλήσεις στην διαχείριση των υδάτων και στο πρόβλημα της ξηρασίας και των πλημμυρών στην περιοχή της Θεσσαλίας ο κ. Παναγόπουλος αναφέρει πως είναι «μια μάχη με τον χρόνο να προλάβουμε να αναπτύξουμε επαρκώς τα μέτρα και να επιτύχουμε την επέκταση και υιοθέτησή τους σε άλλες περιοχές της λεκάνης και εκτός αυτής, ώστε να υποστηρίξουμε την ανάπτυξη συνθηκών βιώσιμης αγροτικής ανάπτυξης και τελικά μέσω αυτής, την ανθεκτικότητα της περιοχής στις επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή. Βασική πρόκληση η εξοικονόμηση νερού χωρίς να θυσιάζεται η αγροτική παραγωγή, αντιθέτως η ανάπτυξη μηχανισμών απόδοσης προστιθέμενης αξίας στα προϊόντα που παράγονται μέσω της εφαρμογής τέτοιων λύσεων. Η θωράκιση της λεκάνης απαιτεί την εκτεταμένη και συστηματική εφαρμογή τέτοιων λύσεων σε συνέργεια με τις υφιστάμενες λύσεις μηχανικού, οι οποίες ωστόσο δεν επαρκούν από μόνες τους και συχνά προκαλούν αντί για να λύνουν προβλήματα».
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
